Birden aıta ketelik, soltústik óńirde bilim alyp, belgili bir mamandyqty meńgerip, kemeldengen jastardyń soltústik óńirdi jersinbeı, týǵan ólkelerine ketýine aldymen jergilikti jerdegi jumys berip otyrǵan ujymdardaǵy jalaqynyń azdyǵy sebep. Ekinshiden, páter máselesi. Úshinshiden, bálkim eń bastysy, jastardyń kúsh-qýatyna, bilimi men biligine sýsap otyrǵan aýyldardaǵy áleýmettik-turmystyq jaǵdaıdyń jetimsizdigi.
– Jastar eńbek etkisi keledi-aq, biraq kóptegen aýylda ne klýb, ne kitaphana joq. Jol qatynasy múlde qıyn. Kóńil kóteretin oryn bolmaǵan soń, jas kóńil jaıly jer izdep elegizı beredi, – deıdi osy baǵdarlama arqyly bilim alyp, eńbekke bilek sybanyp kirisken Qabdýálı Sybanbaı. – Máselen, meniń kóptegen qurbym Aqmola oblysyndaǵy aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna jumysqa ornalasyp kórdi. Shynyn aıtý kerek, jumys degenniń ózinde bar bolǵany naýqandyq jumys qana. Qazir mehanızatorlar seriktestikterge kóktemgi egis jáne kúzgi oraq kezinde ǵana qajet. Tolymdy tabys tabatyn shaq osy maýsymdyq jumys kezi. Qalǵan ýaqytta qol qýsyryp qarap otyrasyń. Bul jerden bezdirip turǵan da turaqty tabystyń bolmaýy.
Demek, osy arada aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna egin egýmen qatar, tórt túlik mal ósirýdi mindetteý qajettigi týyndaıdy. Qazir kóptegen seriktestik jerdiń ıgiligin kórgenimen, sol jerde tútin tútetip jatqan aýyl turǵyndaryna tıgizip otyrǵan sharapaty az. Taza egin sharýashylyǵymen aınalysý seriktestik úshin qolaıly bolǵanymen, eki qolǵa bir kúrek taba almaı otyrǵan aýyl turǵyndaryna tıimsiz. Eger eki sala qatar damysa, halyqqa jumys bolar edi, jer de bos jatpas edi. Nazardan tys qalyp kele jatqan osy másele «Serpinniń» túlekteriniń túbegeıli ornalasyp qalýyna da teris áser etip otyr.
Shyntýaıtynda, «Serpin» baǵdarlamasy jastar úshin óte qolaıly bastama. Ońtústik óńirlerden kelgen jas tolqyn tegin bilim alady, olarǵa aı saıyn shákirtaqy tólenedi. Jataqhana tegin. Áleýmettik jaǵdaıy tómen nemese kóp balaly otbasynan shyqqan bilim alýshylar ashanada tegin tamaqtanady.
– Oblystaǵy jeti kolledjde 370 stýdent oqýda, – deıdi oblystyq bilim basqarmasynyń bas mamany Kenjebaı Bekbaı. – Jańa oqý jylynda 120-dan astam talapker qabyldandy. Negizi, ynta bar. Tek osy jastar mamandyq alyp shyqqannan keıin túbegeıli ornyǵyp qalý jaıyn qarastyrý kerek. О́tken jyly 42 túlek oqý ornyn aıaqtady. Onyń 6-ýy joǵary oqý ornyna tústi. 17 talapker ǵana oblystaǵy ártúrli ujymdarda eńbek etip júr.
Baǵdarlama boıynsha bilim alýshylardyń kóbirek shoǵyrlanǵan jeri Shaǵalaly aýylyndaǵy joǵarǵy agrotehnıkalyq kolledji. Munda 2014 jyldan beri 380 bala ártúrli mamandyq boıynsha bilim alǵan. Jalpaq tilmen aıtqanda, aýyl úshin qasqaldaqtyń qanynda qat mamandyqtar. Osy jastar óńirge tyń serpin, sony lep berip iske kirisip ketse, shalǵaıdaǵy júdeý kóńil shaǵyn aýyldardyń shyraıy kirip-aq qalar edi. Eńbek etemin degen adamǵa soltústikte mol múmkindik bar. Tamyljyǵan tabıǵatyn táptishtep aıtpaǵannyń ózinde, aqyq dán egýge, aqtyly mal ósirýge jer jetedi. Sýly, nýly jerdiń ıgerilmeı bos jatqanyn kórgende, shirkin-aı, týǵan ólkeni túletetin tegeýrindi bir kúsh bolar ma eken dep dámelenesiń. Sol kúsh osy «Serpin» baǵdarlamasy. Keıbir eldi mekenderdiń turǵyndary azaıyp, jumys kúshi sarqylyp jatqany da shyndyq. «Jas kelse iske» degendeı, baǵdarlama arqyly kelip bilim alyp, elge el bolyp qosylyp jatqan jastardyń tegeýrini arqyly ólkeniń alpys eki tamyryna qan júgirter me eken degen úmit kúshti.
Shaǵalaly kolledjin 109 túlek aıaqtap shyqsa, onyń 70-i jumysqa ornalasqan eken. О́zge kolledj túlekterimen salystyryp qaraǵanda, birshama táýir kórsetkish. Qazir atalmysh oqý ornynda 199 jas bilim alyp jatyr. Kúni erteń olar da jeke kásip ashyp, óz isterin dóńgeletse, el besigi – aýyldyń gúldeneri sózsiz.
– Shaǵalaly joǵarǵy agrotehnıkalyq kolledjin aıaqtaǵannan keıin osynda jumysqa ornalastym. Endi «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasynan úmitkermin. Qyzylorda oblysyndaǵy ata-anamdy kóshirip aldym. Eki jyldyń ishinde jersinip qaldy. Memlekettiń tarapynan bizge mol múmkindik jasalyp otyr. Osyny paıdalanýymyz kerek. Eger jastar bilim alǵan soń týǵan ólkesine qaıtyp ketetin bolsa, ıgi iske bólingen qyrýar qarjy ysyrap bolmaı ma? Bul eń aldymen memlekettik másele, – deıdi baǵdarlama túlegi Baıjigit Boranbaı.
Aımaqta jumys kúshi tapshy ekeni belgili. Demek, belgili bir kásipke ıe bolǵan jastardy jumysqa ornalastyrýdyń jaıyn qarastyrý kerek. Bul arada tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń, qarapaıym jumysshy adamnyń bedelin arttyrý máselesin myqtap qolǵa alǵan jón. Sondaı-aq joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, eldi mekenderdegi turmys deńgeıin arttyrý da jastardyń irge teýip qalýyna sebepshi. Saıyp kelgende bir-birimen sabaqtasyp jatqan dúnıe. Al jalyndy jastardyń óńirdiń óńin kirgizýge tıgizer sharapaty týraly jalǵyz aýyz sóz sabaqtasaq, oıymyzǵa oralar baǵyt mynaý. Jobaǵa qatysý múmkindigine ıe Mańǵystaý, Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan, Jambyl, Almaty oblysynyń túlekteri bizdiń óńirdegi shalajansar tilimizdiń tirilýinde túrtki bolar edi. Onyń arǵy jaǵynda tyńnyń epısentri atanǵan ólkeni qazaqylandyrý degen soıyldaı másele tur.
Demek, «Serpinniń» serpinin seziný úshin «Kúte almasa maǵan sert, ketip qalsań saǵan sert!» deıtindeı áleýmettik-turmystyq jaǵdaı kerek-aý, sirá.
Aqmola oblysy
