Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń 86 maýsymynyń jańa premerasyna aınalǵan operany bul joly ıtalııalyq rejısser, ssenograf, kostıýmder jónindegi dızaıner Matteo Massonı sahnalady.
Búgingi tańda «Don Paskýale» álemdegi eń tanymal ıtalııalyq jıyrma operanyń bireýi jáne jyl saıyn 150 eldiń teatrynda qoıylady.
Osy arada oqyrman úshin de, kórermenge de qyzyqty derekterdi aıta ketýge bolady. «Don Paskýale» Donısettıdiń eń sońǵy operasy dep eseptelinedi. Shyndyǵyna kelsek, Gaetano Donısettı atalǵan operadan keıin de úsh birdeı opera jazǵan. Alaıda ol qoıylymdardyń barlyǵy qazir sahnada joq. Sondyqtan da «Don Paskýale» Donısettıdiń sońǵy shyǵarmasy bolyp qala bermek. «Don Paskýale» tanymaldylyǵy jaǵynan Donısettıdiń «Mahabbat sýsyny» men «Lıýchıı dı Lammermýr» týyndylarynan keıingi orynda tur.
О́z kezeginde ıtalııalyq rejısser, ssenograf, kostıýmder boıynsha dızaıner Matteo Massone: «Don Paskýale» maǵan Almaty qalasymen jáne onyń tamasha teatrymen tanysýǵa múmkindik týǵyzdy. Meniń buryn da Qazaqstanǵa jolym túsken bolatyn. Almaty osyndaǵy búkil ulttyń mádenı astanasy ekendigi jaıly jıi estýshi edim. Qazir Almatynyń nege olaı esepteletinin jete túsinemin. Men ǵajaıyp talanttardyń, kosmopolıt adamdardyń ortasyna tap boldym. Qazaqstandyq akterlardyń eńbekqorlyǵyna tańǵaldym. Tipti ózderin aıamaı jumys isteıdi. Uıyqtamasa da daıyndyqta júredi. Izdenimpazdyqtan bólek, qazaq jastary óte bilimdi eken. Aǵylshyn tilin jaqsy biledi. Jáne ózderiniń mádenı bolmysy men ejelden kele jatqan dástúrlerin de saqtap qalǵan. Bul teatrdaǵy jumysym men úshin asa tartymdy tájirıbe boldy. Máselen, bul jerde sýretshi ózin erkindikpen tolyq kórsete alady. Ol ózin estıtinin biledi jáne túsinedi», deıdi.
Italııalyq rejısserdiń artyqshylyǵy sonda, ol sahnalyq kostıýmderdiń qyr-syryn meńgergen maman ǵana emes, akterlik sheberlik boıynsha myqty ustaz. Al bul bizdiń qazaqtyń opera ánshilerine ıtalıan tilinde sahnaǵa shyqqan «úsh bólimdi drama-býffany» náshine keltirip oryndaýǵa ǵana emes, akterlyq turǵyda da sheberlikterin shyńdaı túsýge septesip otyr.
Matteo Massonı bul operany búkil tarıhqa ótken ǵasyrlardaǵy áıelderdi azat etý sımvoly retinde Norınanyń kózimen qaraý dep túsindiredi. Osy arqyly búgingi kórermen 1800 jáne 1950 jyldar aralyǵyna saıahat shegip, búgingi 2020 – ıaǵnı, zamanaýı Italııanyń sán-saltanatyna ortaqtasady.
Jańa qoıylym ıtalııalyq atmosfera men stıldi qamtı otyryp, kúrdeli ssenografııalyq sıýjetti quraıtyn kóptegen spes-effektiler men «ýaqyttan ýaqytqa aýysatyn» qozǵalystarǵa da ıe. Zamanaýı tehnologııalar opera álemimen úılestirilip, tanymal sýretshi Lýka Atılıdiń beıne proeksııalarmen tolyqtyrylǵan.
– Úsh ǵasyrǵa kezegimen aýysyp otyratyn ýaqytqa saıahat ıdeıasyn biz kostıýmderdiń dızaınerlik sheshimderinde, ártúrli dáýirdiń sánine sáıkes materıaldar men órnekteri arqyly júzege asyrdyq. Munyń bári «Don Paskýale» operasynyń ajaryn ashyp, áserin jandandyrady, – deıdi Matteo Massone.
Osy arada túsinikti bolýy úshin aıta ketelik, «Don Paskýale» operasy qazaq sahnasyna 1955 jyly shyǵyp, 2 jyldan keıin repertýardan túsip qalǵan.
Al búgingi kórermen birinshi ret teatr tarıhynda spektakldiń býtaforlyq sheshimderine rızashylyqpen qol soqqanyn kórdik. Sahnada alǵash ret záýlim úı turǵyzylyp, qoıylymnyń barlyq áreketi sán-saltanaty kelisken úıde órbıdi. Operanyń basty keıipkeri Don Paskýale keıingi HH ǵasyrdaǵy 50 jyldardyń rýhyn sezdirý úshin sahnaǵa VESPA mopedimen shyqqanyn da kóremiz.
Bul opera eshqashan ózektiligin joımaıtyn qý dúnıe, aqsha, baılyq, áıel azattyǵy jaıynda bolmaq. Túbinde armany men mahabbatyna qatar qol jetkizetin Norınanyń rólin soprano daýysty solıster Zarına Altynbaeva men Anastasııa Kojýharovalar oryndaıdy.
Operanyń óne boıynda kórermender Norınanyń sát saıyn áıeldik dámensizdiginen qýat alyp, ǵasyrlarmen birge ózgergenine kýá bolmaq.
Operada «belkanto» degen termın bar. Muny bizdiń dástúrli ánshilerdiń tilimen aıtqanda náshine keltirip oryndaý, ıaǵnı daýsyń jetse oryndaısyń.
«Don Paskýale» – Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatry ánshileriniń shamasyn synaıtyn spektakl.
Donısettıdiń ózi «úsh bólimdi drama-býffa» dep ataǵan operasynda kórermender bas keıipkerler – qart Don Paskýalemen (Taır Táji, Ilıas Artaǵalıev), onyń jas jıeni Ernestomen (Damır Sadvakasov, Artýr Gabdıev), aılaker dáriger Malatestamen (Emıl Sakavov, Oleg Tatamırov) jáne Norına sulýmen (Zarına Altynbaeva, Anastasııa Kojýharova) kezdesedi.
«Don Paskýale» operasynyń premerasy Almaty «Alma-Ata» bolyp turǵan sonaý 1955 jyly teatrda eki jyl sahnalanyp, qaıta jańartylmaǵan.
Osylaısha san jyldardan keıin Gaetano Donısettıdiń eń jaqsy operalarynyń biri Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatrynyń sahnasyna qaıta oraldy.
ALMATY
