Maqalada, ultymyzdyń uly oıshyly Abaı murasyn myna jahandaný zamanynda halqymyzdy, ásirese jastardy tárbıeleýge qalaı paıdalanýǵa bolady degen suraqqa búgingi ýaqyt, zaman talaby turǵysynan jaýap berilgen. Prezıdent bul jóninde «…Abaı murasynyń tıgizer paıdasy zor dep esepteımin. Uly aqynnyń shyǵarmalary búgin de ózektiligin joǵaltqan joq. Abaıdyń oı-tujyrymdary barshamyzǵa qashanda rýhanı azyq bola alady», dep anyq aıtty. Ásirese Abaı shyǵarmalarynda aıtylǵan «tolyq adamǵa» jetý úshin qandaı maqsattardy oryndaý kerek degen másele Memleket basshysynyń maqalasynda tolyq ashylǵan. Bul jerde erekshe aıta ketetin jaıt: Abaıdyń qazaqty yntymaqqa, birlikke shaqyrýy. «Birińdi qazaq, biriń dos, Kórmeseń istiń bári bos» degen uly oıshyldyń sózinde qanshama taǵylym jatyr. Memlekettiń alǵa damýynyń birinshi sharty eldiń birligi men turaqtylyǵy. Ol úshin eń aldymen memleket quraýshy ulttyń ózara tatýlyǵy men birligi, tutastyǵy myǵym bolýy kerek. Iаǵnı, qazaqtyń bir birimen dostyǵy, yntymaǵy, aýyzbirshiligi quryshtaı qabysyp tursa jarasady. Osynyń negizinde, biz Qazaqstanda turatyn barlyq ultty bir ıdeıa tóńiregine toptastyryp, tutas bir halyq bolyp qalyptasyp, zaman kóshinen qalmaı, adal eńbek etýge jaǵdaı jasap, elimizdi ozyq damyǵan memleketter qataryna qosa alamyz.
Abaı ósıetterinde adamnyń muratyna jetýiniń joly tereń oılaý men adal eńbek etý ekeni aıtylady. Mańdaı terin tógip adal eńbek etý, ǵylym men bilimdi ıgerý, ónerdi jetildirý – mine Abaısha eńbektiń máni. Uly hakimniń osy oı-tujyrymy búginde de óte ózekti. Talaptanyp sapaly bilim alyp, óner úırenip, adal eńbek etip qana adam alǵa qoıǵan maqsatyna jetedi, qoǵam alǵa damıdy, halqymyzdyń ál-aýqaty ósedi, memleketimiz álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna kiredi. Biraq bizdiń qoǵamda eńbekke, eńbek adamyna degen kózqaras qandaı deńgeıde? Eńbekke degen qurmet bar ma? Eńbek adamy ádil baǵalana ma? Joq, álde ártúrli joldarmen baıyp alǵan adamdardyń mártebesi eńbek adamdarynan joǵary ma? Búginde qoǵamdy osy másele oılandyrady. Sondyqtan da bılik adal eńbekti erekshe qurmettep, joǵary dárejede baǵalaı bilýi kerek. Bul jerde ádiletsizdikke, kózboıaýshylyqqa, nemquraılylyqqa eshqandaı jol berilmeýi tıis. Adal eńbek etken adam óz eńbeginiń nátıjesin kórip, qoǵamda úlken qurmetke ıe bolýy shart.
Abaı shyǵarmalarynda masyldyqty, jalqaýlyqty, erinshektikti aıamaı synap, ultymyzdy adal eńbek etýge shaqyrady. Búginde bárimizge tanys «Eńbek etseń erinbeı, Toıady qarnyń tilenbeı», «Tamaǵy toqtyq, Jumysy joqtyq, Azdyrar adam balasyn», degen uly Abaıdyń oılaryn ár adam sanasyna sińirip, óziniń adal eńbegimen elimizdiń alǵa damýyna úlesterin qosýlary kerek. Memlekettiń, qoǵamnyń bar kúsh-jigeri, bar múmkinshilikteri, eńbek adamdaryna barynsha jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalýy tıis.
«Adam ómiriniń maqsaty – kemeldený men jetilý», deıdi uly Abaı. Mysaly, shynyǵý arqyly kúsh-qýatymyzdy, tereń oqý arqyly ǵylym-bilimimizdi, óner úırený arqyly oı-órisimizdi, sheberligimizdi jetildiremiz. Abaısha bulardan da mańyzdyraq jetilý, ol – rýhanı jetilý, ıaǵnı jandy jetildirý. Al jan júrekte oryn tepken. Jan jetilmegen jaǵdaıda adamnyń is-áreketterinde kemshilik bolady. Ishki dúnıesi tazaryp, jetilgen adam ǵana qatelikke jol bermeı, baqytty ómir súre alady. Adam balasynyń baqyty onyń júreginiń tazalyǵynda, sonda ǵana oılaǵan maqsatyna jetedi. «Bul – qazaq halqynyń ómirlik fılosofııasy. Bizdiń halqymyz osyndaı tanym-túsinikpen ómir súrip, ózi qıyn jaǵdaıda otyrsa da, ózge ulttardy baýyryna basqan. Únemi úlkenge qurmet, kishige izet kórsetip, súringenge súıeý, jyǵylǵanǵa demeý bola bilgen», deıdi Prezıdent.
Abaı óz shyǵarmalarynda ultymyzdyń, jalpy qazaq qoǵamynyń kemshilikterin ashyq synap, ony boldyrmaýdyń joldaryn kórsetedi. Prezıdent Q.Toqaev osy týraly aıta kele, ony búgingi qazaq qoǵamynyń ahýalymen baılanystyryp, Abaı synaǵan kemshilikter qoǵamymyzda búgin de oryn alatynyn, bul synnan barlyǵymyz , onyń ishinde barlyq deńgeıdegi ákimder men Úkimet músheleri de qorytyndy shyǵarýlary tıis ekenin aıtady.
Uly Abaı ár sózimen ultymyzdyń óresin ósirýdi kózdedi. Sondyqtan da Abaıdy tereń tanýǵa mán berýimiz kerek, ásirese jas urpaqqa tereń uǵyndyrǵanymyz abzal. Ol úshin árbir qazaqstandyq Abaı toıy qarsańynda Abaıdyń ósıetterin, oı-tujyrymdarynyń mán-maǵynasyn tereń túsinip, osy ósıetterdi oryndaýda «men ne istedim, ne isteýim kerek, qandaı kemshilikter jiberdim, ony qalaı túzeımin, eldiń damýyna qandaı úles qostym» dep, tereń oılanyp, tolǵanyp, keleshekke jospar quryp, ony oryndaý úshin tynymsyz eńbektenýi kerek.
Biz Abaı ósıetterin basshylyqqa alyp, Abaı jolymen júretin bolsaq, ultymyzdyń rýhy da, uıaty da, namysy da joǵary bolady. Árqaısymyz Prezıdentimiz Q.Toqaevtyń osy baǵdarlamalyq maqalasyndaǵy tujyrymdardy sanamyzǵa sińirip, Abaı jolymen júrýimiz kerek. Abaı jolynda elimizdiń damýy úshin qajet nərseniń barlyǵy bar: naryq ta, demokratııa da, ádildik te, bəsekelestik te, ǵylym-bilim de bar. О́kinishke qaraı, búginde bizdiń qoǵamda, ásirese jastar arasynda ózimizdegi bar nárseniń parqyna barmaı, bizge jat, sheteldiń qundylyqtaryna elikteý basym ekeni jasyryn emes. Qoǵamda mektep, arnaýly orta, joǵary oqý oryndaryn bitirýshiler arasynda M.Áýezovtiń «Abaı joly» romany men Abaıdyń óleńderin, qara sózderin oqymaǵan adamdar kezdesedi. Prezıdent aıtqandaı, biz ulttyq sanany jańǵyrtamyz jáne básekege qabiletti ult bolamyz desek, Abaı shyǵarmalaryn oqý, túsiný ony sanaǵa sińirý jumystaryna úlken mán berilýi kerek. Ár shańyraqta Abaıdyń kitaptary men M.Áýezovtiń «Abaı joly» romany turýy kerek.
Árbir qazaqstandyq Abaı shyǵarmalaryn oqyp, túsinip, ony kúndelikti óz otbasy múshelerin tárbıeleýde paıdalanǵany durys. BAQ pen teledıdar arqyly beriletin maǵynasy tómen, arzan, teris tárbıe beretin shoý habarlardy azaıtyp, onyń ornyna tereń oılastyrylǵan Abaı muralaryn túsindirýdi, nasıhattaýdy naýqanǵa aınaldyrmaı, turaqty túrde berip otyrý qajet. Dinı oryndarda Abaı ósıetterin ýaǵyzdap otyrýdy qolǵa alǵan jón. Bilim oshaqtarynda abaıtaný páni engizilip, júıeli túrde oqytylýy kerek. Abaıdy oqyp, ony boıyna sińirip, tárbıelengen adam eshqandaı qııanatqa, buzaqylyqqa barmaıdy, olar eńbekqor, ımandy, adamgershiligi joǵary, otansúıgish bolyp ósedi, eline adal qyzmet etedi, qoǵamdy alǵa damytýǵa bar kúsh-jigerin jumsaıdy. Qoryta aıtqanda, el Prezıdenti Q.Toqaevtyń maqalasy bizge aldaǵy ýaqytta ne isteý kerek degen saýalǵa tolyq jáne jan-jaqty jaýap berip otyr.
Qýanysh AITAHANOV,
memleket jáne qoǵam qaıratkeri
