Oral óńirinde atqarylǵan ister mol
Egemendikke qol jetkizgen jıyrma eki jylǵa jýyq ýaqyt ishinde elimizde densaýlyq saqtaý salasy jańa sapalyq deńgeıge kóterildi. Buǵan eshkim talas týǵyza almaıdy. Búginde Elbasynyń bastamasymen ári tikeleı qoldaýymen ómirge kelgen densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy oıdaǵydaı iske asyp keledi. Qazirgi kúni onyń negizgi salmaǵy men jaýapkershiligi negizinen óńirlerge qaraı aýysyp otyr. О́ıtkeni buǵan deıin memleket tarapynan baǵdarlamany iske asyrýdyń qajetti tetikteri oılastyrylyp, qarjylyq kózderi qarastyrylǵan bolatyn.
Oral óńirinde atqarylǵan ister mol
Egemendikke qol jetkizgen jıyrma eki jylǵa jýyq ýaqyt ishinde elimizde densaýlyq saqtaý salasy jańa sapalyq deńgeıge kóterildi. Buǵan eshkim talas týǵyza almaıdy. Búginde Elbasynyń bastamasymen ári tikeleı qoldaýymen ómirge kelgen densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy oıdaǵydaı iske asyp keledi. Qazirgi kúni onyń negizgi salmaǵy men jaýapkershiligi negizinen óńirlerge qaraı aýysyp otyr. О́ıtkeni buǵan deıin memleket tarapynan baǵdarlamany iske asyrýdyń qajetti tetikteri oılastyrylyp, qarjylyq kózderi qarastyrylǵan bolatyn.
Baǵdarlama talaptaryna saı keshendi is-qımyl sharalaryn jan-jaqty oılastyra bilgen óńirlerdiń biri – Batys Qazaqstan oblysy. Densaýlyq saqtaý júıesinde kez kelgen baǵdarlamanyń basty maqsaty – adamdardyń ortasha ǵumyr jasyn uzartý bolyp tabylady. Qazir aımaqtaǵy bul kórsetkish 69,63 jasty quraıdy. Bul 2007 jylmen salystyrǵanda 3,9 jasqa joǵary. Bul derek respýblıkalyq deńgeıden de sál bıik tur.
Atalǵan máselege keshendi kózqaras turǵysynan kele bilgen jaǵdaıda ǵana is alǵa basa alady. Eger kez kelgen óńirde ana men sábı ólimin azaıtýǵa, tipti bul keleńsiz jaǵdaıdy múldem bolyrmaýǵa kóńil bólinse, belgili bir el, memleket turǵyndarynyń ortasha ǵumyr jasy solǵurlym óse túsedi. Sońǵy jyldary respýblıkada osyndaı oń nátıjeler oryn aldy da. Buǵan halyqaralyq perınataldyq tehnologııalardyń nátıjesinde qol jetkizildi.
Sondaı-aq, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy usynǵan jańa ólshemder de ana men sábı ólimin azaıtýǵa ájeptáýir septigin tıgizdi. Budan úsh jyl buryn tegin medısınalyq kómek aıasynda ekstrakorporaldyq uryqtandyrý boıynsha tyń qyzmetter engizildi. О́tken jyly Oral óńirinde mundaı sıkldyń sany 4 esege ulǵaıdy.
Ekstrakorporaldyq uryqtandyrý degen ne? Bul salalyq termındi qarapaıym oqyrmandar túsinbeı qalýy da múmkin. 
Sondyqtan onyń máni men maǵynasyn aıtyp berseńiz eken, dedik biz Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Ǵızzatolla Lıamovke. Munyń mánisi birqatar jaǵdaılarda otbasyn qurǵan jas otbasylardyń arasynda eki-úsh jylǵa deıin bala bolmaıdy. Osyndaı jaǵdaıda erli-zaıyptylardyń arasynda sábıdiń paıda bolýyna búgingi genetıkalyq medısına kómekke kele alady. Ony ekstrakorporaldyq uryqtandyrý dep ataıdy.
Sózimizdi odan ári jalǵasaq Qazaqstan budan eki jyl buryn keńestik keńistikte alǵashqy ret balalardy pnevmokoktyq ınfeksııaǵa, ıaǵnı olardyń ókpesinde paıda bolatyn mıkrobtar men bakterııalarǵa qarsy egýge kiristi. Bul is búginde Batys Qazaqstan oblysynda da bastalyp ketti.
Adamdardyń ǵumyr jasyn uzartýǵa keri áserin tıgizetin faktorlardyń biri – týberkýlezden bolatyn aýrý-syrqaýlar jáne osy derttiń saldarynan o dúnıege attanatyndar ekenimen eriksiz kelisýge týra keledi. Jasyratyn eshteńesi joq. Buǵan deıingi jyldarda Batys Qazaqstan bul máselede respýblıkada aldyńǵy oryndardyń birin ıelenip keldi. Áıtse de sońǵy kezde óńirde atalǵan áleýmettik dertti aýyzdyqtaý úshin jan-jaqty sharalar júrgizildi. Onyń nátıjesi de táp-táýir. Atap aıtqanda, ótken jyly 2007 jylǵy kezeńmen salystyrǵanda týberkýlezben syrqattanýshylyqty 52 paıyzǵa azaıtýǵa qol jetkizildi. Osy aralyqta atalǵan aýrý saldarynan bolatyn ólim úsh esege azaıdy.
Sondaı-aq, oblysta qan aınalymy júıelerinde oryn alatyn aýrýlardyń aldyn alý jáne emdeý isi de jaqsy nátıje bere bastady. Osyndaı oń pikirdi onkologııalyq sıpattaǵy dertterge qatysty aıtýǵa da ábden bolady. Sóz joq, densaýlyq saqtaý salasyn damytý isindegi memlekettik baǵdarlamalardyń iske asýy – birinshi kezekte ony qarjylandyrý deńgeıine baılanys ty. Bizdiń qolymyzdaǵy derekter salany qarjylandyrý ár jyl saıyn ósip kele jatqanyn kórsetedi. Sońǵy bes jyldyń ishinde onyń kólemi bir jarym esege deıin ulǵaıǵan. Búginde turǵyndarǵa birinshi kezekte qajetti qyzmettiń túri tegin medısınalyq kepildik kómek bolyp tabylady. Eger dál osy máselede qarjy tapshylyǵy kezdesetin bolsa – bul sóz joq onyń tıimdiligin tómendetedi. Ári turǵyndardyń oryndy ókpe-renishin týǵyzady. Sondyqtan da óńirde bul máselege jergilikti atqarýshy organdar men oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy tarapynan jetkilikti túrde mán berilýde. Osy maqsatqa jumsalǵan qarajat mólsheriniń sońǵy bes jyl ishinde eki esege deıin ulǵaıǵany osy pikirimizdiń dáleli.
Respýblıkada búgingi kúni azamattardyń ortasha ǵumyr jasyn ulǵaıtýdyń basty joldarynyń biri – ulttyq skrınıngtik baǵdarlamany engizý bolyp otyr. Bul baǵdarlama neǵurlym kóp taralǵan áleýmettik mańyzy joǵary aýrýlardy erte bastan anyqtaýǵa ári aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Jyl saıyn oǵan engiziletin aýrýlar tizbeginiń ósip kele jatqany da tıisti zertteýlerdiń tereńdeı túskeninen habar beredi. Bul is Batys Qazaqstan oblysynda da júıeli júrgizilýde. Munda ásirese qan aınalymy júıesi, qant dıabeti, glaýkoma jáne jatyr moıyny isik aldy sonymen birge qaterdi jańa óspelerge qarsy tekserýler jaqsy nátıje berýde. Sút beziniń qaterli isigi jáne isik aldy aýrýlardy anyqtaýda da oń nátıjeler jetkilikti.
Taǵy bir aıtarymyz Oral óńirinde kardıologııa men kardıohırýrgııalyq qyzmet órisi jyl saıyn ulǵaıa túsýde. Oǵan búgingi zamanǵy ozyq tehnologııalar engizilip júrekke osy qondyrǵylardyń kómegimen otalar jasalýda. Bıyl oblystyq klınıkalyq aýrýhananyń bazasy negizinde aýyr deńgeıde júrek talmasyn alǵan naýqastardy emdeý úshin arnaıy ortalyq ashý belgilengen. Bul keshen halyqaralyq standarttarǵa sáıkes halyqqa qyzmet kórsetedi dep kútilýde.
Budan úsh jyl buryn respýblıkada ulttyq biryńǵaı densaýlyq saqtaý júıesi engizilip osyǵan oraı emdelýdiń jańa baǵyttary belgilendi. Bul tásil birinshiden, emdelýshiniń erki men tańdaýyn bildirýine jol ashady. Jańa ulttyq júıe jaǵdaıynda sapaly stasıonarlyq kómekke degen suranys deńgeıi óse túsedi. Taǵy bir ereksheligi, oǵan suranys kóp bola tursa da atalǵan qyzmettiń qoljetimdiligine nuqsan kelmeýi kerek. О́ńirde jasalǵan taldaýlar men derekter turǵyndar stasıonardy tańdaý quqyǵyn paıdalanýǵa kóbirek den qoıyp otyrǵanyn aıǵaqtaıdy. Sonymen birge ulttyq biryńǵaı densaýlyq saqtaý júıesi jaǵdaıynda resýrstar men múmkindikterdi barynsha tıimdi túrde paıdalanýǵa jol ashylady. Mysaly, atalǵan júıe engizilgen kezden beri oblysta 211 kereýet qysqartylǵan. Naýqastardyń muqtajyna sáıkes 493 kereýettiń beıini qaıtadan ózgertilgen. Túıip aıtqanda, óńirde kúndizgi emdeý oryndaryna kelgen adamdardyń sany bir jarym esege deıin ulǵaıǵan. Bul búgingi júıe men ómir talaby ekeni anyq.
Densaýlyq saqtaý salasy qaı memlekette bolsyn eń birinshiden bıýdjettik qarajattarǵa arqa súıeıdi. Qazirgi tańda osy salmaq pen júktemeni azaıtý joldary belgilenbese, ekonomıkasy myqty, bıýdjet qorjyny toq delingen memlekettiń ózindegi qarajat túptiń-túbinde tapshylyq eter edi. Al medısınalyq qyzmettiń sapasyn jaqsartý máselesi únemi alǵa qoıylyp otyrǵan kezde, qarjy tapshylyǵyna jol berýge múldem bolmaıtyny anyq.
Sondyqtan da elimizde memleket-jeke menshik seriktestigin engizý men damytý búgingi basty baǵyttardyń birine aınalyp keledi. Osy turǵyda Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde uzaq jyldarǵa arnalǵan salalyq strategııany qabyldaýǵa qam jasalyp jatqany da búgingi kúnniń qarjylyq suranysynan týyndaıdy.
– Osy strategııaǵa sáıkes aımaqta úsh jaqty memorandým negizinde memleket-jeke menshik seriktestigi júzege asyrylýda.Onyń basty qatysýshylary oblys ákimi, oblystyq klınıkalyq aýrýhana jáne «DıaMetTehnık» JShS, dedi gazet tilshisine Batys Qazaqstan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Hamıdolla Irmenov. Osy úsh jaqty ózara kelisim negizinde oblys ortalyǵynda bıyl gemodıalız ortalyǵy ashylyp qyzmetke kiristi. Eki aýysymda 96 adamǵa qyzmet jasaı alatyn ortalyqta 24 dıalız orny bar.
Ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi meılinshe keń ári keshendi uǵym. Onyń tarmaqtary bir birimen tyǵyz baılanysty. Budan úsh jyl buryn Memleket basshysynyń bastamasymen júıede kólik medısınasyn damytý úshin jańa baǵyt belgilendi. Osy bastamaǵa shuǵyl ún qosqan óńirlerdiń biri – Batys Qazaqstan. Qazir munda jyljymaly medısınalyq keshender jumys jasaıdy. Sonymen birge taıaýda Reseımen jáne kórshiles oblystarmen shek
