Sapardyń basty maqsaty - úkimet basshysynyń Eýrazııalyq úkimetaralyq keńestiń otyrysyna qatysýy jáne ekijaqty kezdesýler. Alaıda Belarýssııaǵa qazaqstandyq munaıdy jetkizý máselesi áli naqtylanǵan joq.
Rýmas erteń Almatyda ótetin Eýrazııalyq úkimetaralyq keńestiń otyrysyna, «Álemdik ekonomıkanyń sıfrlyq bolashaǵy» forýmynyń plenarlyq otyrysyna qatysady.
О́tken aptada Mınskide Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń Integrasııa jáne makroekonomıka boıynsha Alqa Múshesi (Mınıstr) Sergeı Glazevpen kezdesken Rýmas Belarýs 2025 jylǵa deıin eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa strategııasyn jedel qabyldaýǵa úmit artyp otyrǵanyn aıtty.
Ol bıyl EAEO-ǵa tóraǵalyq etip otyrǵan Belarýs Odaqtyń qurylýyn «bosatýlar, shekteýler men kedergilersiz» dáıekti túrde jaqtap kele jatqanyn atap ótti.
«Almatyda Sergeı Rýmas sheteldik áriptesterimen ekijaqty kezdesýler ótkizýdi de josparlady», dep habarlady Belorýs Mınıstrler Keńesiniń baspasóz qyzmeti. Alaıda olar naqty kimmen jáne qandaı máseleler talqylanatyndyǵyn naqtylamady.
Degenmen, el prezıdenti Aleksandr Lýkashenko respýblıka úkimetine Qazaqstanmen munaı jetkizý máselesinde kelissózder júrgizýge ruqsat beretin qujatqa qol qoıǵany apta basynda belgili boldy.
2019 jyldyń kúzinde Qazaqstan Qazaqstannan Belarýs 3,5 mln tonna kóleminde munaı jetkizýge kelisti, biraq kelisimge qol qoıylmaǵan, óıtkeni kelisý rásimi ótpegen. Sonymen qatar, Reseı aýmaǵy arqyly munaı tranzıti týraly másele sheshilmegen kúıinde qalyp otyr.
Munaı máselesi
2020 jyldyń basynda Belarýs men Reseı munaıdyń baǵasy týraly kelisimge kele almady: reseılik tarap onyń mólsherin jetkizý baǵasyna deıin tonnasyn alty dollarǵa deıin tómendetýge daıyn bolǵanyna qaramastan, respýblıka jetkizýshilerge on dollar bonýs tóleýden bas tartady. Osyǵan oraı, 1 qańtarda respýblıkaǵa shıkizat jetkizý toqtatyldy.
Ýaqytsha shara retinde Belarýs reseılik kásipker Mıhaıl Gýserıevtiń kompanııalarynan bonýssyz jumys isteýge kelisken 750 myń tonnany satyp aldy. Sonymen birge, úkimettiń aıtýynsha, balama munaı jetkizýshilermen kelissózder júrgizilýde.
Qańtar aıynyń bas kezinde respýblıka 80 myń tonna munaıdy «Naftan» munaı óńdeý zaýyty úshin satyp alǵan bolatyn. Jetkizý Klaıpeda porty arqyly júzege asyrylady, ol jylyna bar-joǵy 3,6 mıllıon tonnany ótkize alady.
Sonymen qatar, Belarýs Norvegııalyq munaıdy aýystyryp tıeý jáne tasymaldaý úshin tonnasyna shamamen 20 dollardan artyq tóleıdi. Norvegııalyq jem Novopolotsk munaı óńdeý zaýytyna temirjolmen jetkiziledi. Munaıdyń barlyq kólemin jetkizý eki aptaǵa sozylady. Norvegııalyq shıkizat Novopolosk munaı – óńdeý zaýytyna temir jol arqyly eki aptada jetkiziledi.
Munaıdyń barlyq kólemin jetkizý eki aptaǵa sozylady. «Naftan» zaýyty úshin jylyna toǵyz mıllıon tonna, ıaǵnı kún saıyn shamamen 25 myń tonna munaı qajet. «Mozyrskıı» munaı óńdeý zaýyty jylyna on mıllıon tonna óńdeıdi.
Balama joq pa?
Belarýs 2018 jyldarǵa deıin balama munaı kózderin izdep kelgen. Venesýeladan Santa Barbara brendin 2010 jyldyń basynda satyp aldy. Alaıda, ınfraqurylym-logıstıkanyń qymbattyǵynan Ázirbaıjanmen svop-shemaǵa júginýge májbúr boldy. Jalpy alǵanda, respýblıka úsh jyldyń ishinde Venesýeladan shamamen 3,4 mln tonna satyp aldy. Bir qyzyǵy, Reseı shıkizatynyń bir tonnasynyń ortasha baǵasy Belarýs 2010 jyly 434 dollardy, al Venesýelada - 647 dollardy qurady.
Belarýs 2011 jyly 1 mln tonna munaıdy tonnasyn 838 AQSh dollardan Ázirbaıjannan satyp aldy.
Salystyrý úshin: Reseı munaıynyń baǵasy bir tonna úshin shamamen 430 dollar. 2016 jyly Belarýs taǵy da Ázirbaıjanǵa bet burdy, alaıda bul joly az mólsherde 560 myń tonna munaı satyp alýmen shekteldi. 2017 jyly respýblıka Irannan 1,4 mıllıon tonna munaı satyp aldy.
Belarýstiń munaıǵa degen qajettiligin Ázirbaıjan da, Qazaqstan da, basqa áriptes-elder de qanaǵattandyra almaıdy.
Sarapshylar báribir reseı munaıyn aralastyrýǵa týra keletinin aıtady. Sebebi bul memlekettiń munaı óńdeý zaýyttary reseı munaı shıkizatyna laıyqtalyp daıyndalǵan. Sonymen qatar, balama jetkizýshilerdiń quny árdaıym reseılik shıkizattyń baǵasynan keıde eki esege deıin asyp túsetin jaǵdaılary kóp kezdesedi.
О́tken jyly Belarýs Reseıden munaıdy tonnasyna ortasha 364 dollardan satyp aldy. Sonymen birge respýblıka shıkizat úshin álemdik munaı baǵasynyń tek 83 paıyzyn tóledi.
