Dertti jandar tenderdi kúte almaıdy

Qoǵamdyq birlestiktiń málimdeýinshe, 2020 jyldyń 22 qańtarynda Almaty oblysy Ile aýdanyndaǵy 1989 jylǵy Berik Jandáýletov gemofılııanyń aýyr ıngıbıtorlyq túrinen kóz jumdy. Onyń jasy bar-joǵy 30-da bolǵan, artynda kishkentaı balasy qaldy. 2019 jyldyń 1 maýsymynda Jambyl oblysy Shý qalasyndaǵy Nıkolaı Belyh 42 jasynda atalǵan dert boıynsha dúnıeden ótti. 2018 jyly gemofılııamen aýy­ra­tyn úsh naýqas qaıtys boldy (Sergeı Nýshtaev – 17 jas, Qy­zylordadan, Alekseı Mıronov – 46 jas, О́skemennen, Iýrıı Pod­grýshnyı 49 jas, Aqtóbeden).

Qaıǵyly aıaqtalǵan bul oqı­ǵalardyń barlyǵyn uıym Qazaqstanda gemofılııaǵa shal­dyqqan naýqastarǵa kór­setiletin emdik-profılaktıkalyq emdeý­diń tómen deńgeıimen baılanys­tyryp otyr. О́ıtkeni dári­lik zattardy satyp alýda bıýd­jet qarjysynyń azaıýy, tender­lik satyp alýlardyń kesh ótki­zilýi, jeke tózýshilikti eskermeı, dárilik preparattardy satyp alý, ambýlatorııalyq dári­men qamtýda buıryqtardyń shyǵa­rylý merziminiń keshtetilýi, gemo­fı­lııanyń ıngıbıtorlyq túrin em­demeý, gematologııalyq aýrý sala­syndaǵy mamandardyń jetispeýshiligi, osy naýqastar tobyna áleýmettik jaýap­kershilikpen múldem qaramaý­shy­lyq osy kúrdeli ahýaldy qalyp­tastyrdy.

 Halyqaralyq qaǵıdalar árdaıym saqtalmaıdy

Qalaı desek te, gemofılııa kez kelgen memlekettiń moınynda turǵan áleýmettik másele, bul Dúnıe­júzilik gemofılııa fe­de­­rasııa­synyń urany ekenin alǵa tartqan uıym onyń óte aýyr, sırek kezdesetin ári ómir­ge qaýip tóndiretin kúrdeli aýrý bol­ǵan­dyq­tan, mundaı naý­qas­tar­dyń sany az bolsa da, olar ómir súrýge jáne bilikti emdi alýǵa quqyly sanaıdy.

– Degenmen elimizde halyq­ara­lyq qaǵıdalar árdaıym saq­tal­maıdy. Ult jáne halyq den­saý­lyǵynyń kodeksinde bul áleý­mettik mańyzǵa ıe aýrýlar ti­zi­mine engizilmegenin qaperge al­saq, onda sapaly emdeý týraly sóz bolýdyń ózi múmkin emes. Búkil álem gemofılııany áleý­met­tik mańyzǵa ıe aýrý dep mo­ıyndasa, Qazaqstan ǵana bulaı eseptemeıdi. Bizde bas balalar gematologi jáne bas eresekter gematologi joq bolǵanymen qosa, endi qarjy únemdeý maqsatynda mamandardyń sany qysqartylyp jatyr. Qazir gematologııalyq qyzmet máselelerin eshkimmen birlesip sheshe almaıtyn halge jettik, – deıdi «Qazaqstandaǵy gemofılııamen aýyratyn múgedek­ter qaýymdastyǵy» QB prezıdenti Tamara Rybalova.

 Mamandar nege tapshy?

Uıym ókilderiniń aıtýynsha, Den­saýlyq saqtaý mınıstrliginde ge­ma­­tologııa salasynda qyzmet ete­tin birde-bir maman joq, de­mek emdeý nátıjeleriniń jaq­sara­ty­ny­na da úmit joq.

Halyqaralyq kongrester­de gematologııa salasynda maman­dan­ǵan dárigerlerdiń elde bolmaýy múmkin emes dep tań­ǵa­lyp jatady. Endi buǵan qosa, Den­saý­lyq saqtaý mınıstrliginiń she­­shimine sáıkes gematologııa ýchas­kelik pedıatrlar men terapev­ter deńgeıinde qaralatyn sala re­tin­de belgilenip otyr. Mundaı mamandar gematologııany qalaı emdeı alýy múmkin degen zańdy suraq týyndaıdy. Sondyqtan emdeý sapasy týraly sóz qozǵaýdyń ózi múmkin emes. Gemofılııa sırek kezdesetin aýrý, ony árbir maman bile bermeıdi. Sondyqtan bilikti emdeý múldem derlik berilip jatqan joq. Terapevter men pedıa­trlar preparattardyń ataýyn, gemofılııa sanatyn bil­meıdi, faktor belsendiligi degendi ajyrata almaıdy, 1 kg dene salmaǵyna shaqqanda pre­pa­rat mólsheri qandaı bolýy kerektiginen habarsyz, emdeý hattamasyn meńgermegen, ótinim­derdi toltyrýdy bilmeıdi. Olar­dy jalǵyz tańǵaldyratyny – pre­parattyń baǵasy ǵana, sol sebep­ti de preparatty taǵaıyndaý ke­zin­de onyń mólsherlemesin azaıtyp taǵaıyndap beredi deıdi qoǵamdyq birlestik jetekshileri.

Gemofılııamen aýyratyn naý­qas­tardyń shuǵyl gospıtalıza­sııa­sy 5-8 saǵatqa sozylady. Soń­ǵy ýaqytta Densaýlyq saqtaý mınıs­trligi dári satyp alýǵa kete­tin qarjyny únemdeı bastady. Al naý­qastardyń emdelýge qanshama qarjy jumsaıtynyn eseptegen jan bar ma?

Gemofılııa ortalyqtary qajet

Mundaı ortalyqtar basqa el­der­­diń kópshiliginde, tipti Af­rıka elderinde de bar. Uıym Qazaq­stannyń gematologııalyq bó­lim­sheleri bar óńirlerinde shaǵyn orta­lyqtardy qurýdy talaı márte usyndy. Gemofılııamen aýy­ratyn naýqastar maman­dan­dy­rylǵan medısınalyq kómektiń barlyq túrine, sonyń ishinde hırýrgııalyq, orto-hırýrgııalyq, nevrologııalyq, psıhologııalyq, stom­atologııalyq kómekke muq­taj.

Almaty qalasynda osyndaı shaǵyn ortalyqtar qurylyp, tip­ti oqý kabınetteri (2-shi balalar aýrýhanasynda) jáne kúndizgi stasıonar (7-shi klınıkalyq aýrýhanada) jabdyqtaldy. Alaıda dárigerlerdiń atqaratyn jumysy qar­jy­landyrylmaǵandyqtan, bul orta­lyqtar qyzmeti toqtatyldy. Suraý salǵan kezde árdaıym «bizge ortalyqtar qajet emes» degen jaýap beriledi.

 Medısınadaǵy eń kúrdeli sala

Elimizde gematologııalyq qyz­met deńgeıi tómen ekeni jasy­ryn emes. Bul týraly qaýym­das­tyq ókilderi mynandaı dáıek bildirdi.

«Iá, sońǵy jyldary onko-gematologııalyq qyzmet damı bas­ta­dy, alaıda bul gematologııanyń bir bóligi ǵana. Qazaqstanda Keńes zamanynan beri birde-bir ǴZI-da jáne Medısınalyq akademııada birde-bir gematologııa kafedrasy bolǵan emes. Aýdandyq ortalyqtardy aıtpaǵanda, tipti qalalardyń ózinde gematologterdi izdep tappaısyń. Búkil elde 100 gematolog jumys isteıdi, olardyń 60-y Pedıatrııa ǵylymı ortalyǵynda qyzmet etse, qalǵan 40 maman óńirlerde eńbek etip jatyr. Gematologııa – medısınadaǵy eń kúrdeli sala. Qan – adam aǵza­syn­daǵy basty qurylys materıaly, sondyqtan ony tereń zertteý qajet. Al biz terapevterdi úsh aılyq mamandaný kýrstarynan ótki­zip, terapevterden gematolog­ter­di shyǵaratyn boldyq. Biraq endi oǵan degen qajettilik te qal­maıdy, qazir terapevter men pedıatr­lardyń barlyǵy eshbir maman­danýsyz-aq gematologterge aınalyp otyr», dedi olar.

 Aýrý kúte turmaıdy

2018 jylǵa deıin qannyń uıý faktorlary boıynsha tenderlik satyp alýlar jazǵy maýsymda júrgiziletin, al preparattar qarasha aıynda «Farmasııa» SQ JShS qoımalarynda saqtalyp turatyn.

Ambýlatorııalyq dárimen qam­tý týraly buıryqtar qyrkúıek aıy­­nan keshiktirilmeı shyǵa­ry­­la­tyn. Al qazir 2020 jylǵa arnal­ǵan satyp alý jónindegi tender qarashanyń sońynda ótkizilip, ambýlatorııalyq dárimen qamtý týra­ly buıryq 2020 jyldyń qań­tarynda ǵana shyqty, al bul dári­lik zatty jetkizý kezinde irki­lis­terge sebep bolady.

Berik Jandáýlettiń ólimimen aıaq­talǵan oqıǵaǵa úńilsek, ambý­la­torııalyq dárimen qamtý týraly buıryqtyń joqtyǵy sebepti, naýqasqa preparat berilmegen. Al bul preparattar «Medservıs» JShS qoımalarynda sol kezde saqtaýly turǵan bolatyn.

Qysqasy, joǵarydaǵy kóte­ril­gen máselelerge qatysty bir­qatar konferensııanyń ótke­ni­ne jáne kóptegen ótinish joldanyp, Densaýlyq jáne Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikteriniń buıryǵy qazir Ádilet mınıstrliginde qol qoıýdan ótip jatyr degen bos ýádelerdiń aıtylǵanyna qaramastan, gemo­fı­lııaǵa baılanysty múgedektik máse­lesi áli sheshilgen joq. Osy­nyń saldarynan eń aýyr aýrý­ǵa shaldyqqan naýqastar áleý­met­tik qorǵaýsyz qalyp otyr. Saý bolyp dúnıege kelý baqyty mań­daıyna jazylmaǵan, búkil ómir boıy aıyqpas aýrýmen kúre­sý­ge májbúr bolyp otyrǵan balalar men olardyń analarynyń qo­lynan sońǵy nanyn tartyp aldy deıdi osy taýqymet basyna tús­ken adamdar.

ALMATY