Resmı statıstıka 2020 jyldyń alǵashqy kúni Qazaqstanda 18 mln 632,2 myń adam turady dep habarlady. Bul jolǵy derek qalada turatyndardyń sany ótken jolǵy kórsetkishpen salystyrǵanda óskeni baıqalady.
Elimizdiń qalalarynda turatyn halyq sany – 10 mln 893,8 myń. Bul qazaqstandyqtardyń jalpy sanynyń 58,5 paıyzyn quraıdy. Sóıtip, qazaqstandyqtar HHI ǵasyrdyń úshinshi onjyldyǵyn qalalyq ult bolyp qarsy alýǵa yńǵaı tanytty.
Ary qaraı jalǵastyrsaq: Aýylda 7 mıllıon 738,4 myń adam turady. О́tken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 236,5 myń adamǵa kóbeıippiz.
Halyqtyń eń kóp ósýi Túrkistan oblysynda jáne Nur-Sultanda baıqalady.
Jyl basynda Reseı basylymdary «О́tken 2019 jyly Reseıde 1 mln 947 myń sábı dúnıe esigin ashty. Bul úsh jyldan beri qaıtalanyp keledi. «Bir jylda munshalyqty balanyń dúnıege kelýi Reseı tarıhynda bolmaǵan qubylys» degendi jarysa jazdy.
Demek, kórshi el jyl saıyn 1 mln adamǵa kóbeıip otyr. Kórshi el sonda da bolsa óse bergisi keledi, kóbeıe bergisi keledi.
О́zbekstan Respýblıkasy Memlekettik Statıstıka komıteti 2018 jyly О́zbekstan halqy 32,6 mıllıonǵa jetkenin aıtqan. Sońǵy eki jyldyń kórsetkishi áli jańartylǵan joq. Biraq resmı emes derekter kórshi elde turatyn halyq sany 34 mıllıonnan asqanyn aıtyp qalady. Osylaısha olar halyq sany boıynsha Ortalyq Azııa memleketteriniń kóshin bastap tur.
Kórshi halyqtyń ulttyq quramynyń kórsetkishteri 1991 jylmen salystyrǵanda aıtarlyqtaı ózgeriske ushyraǵan. 1990 jyldardyń bas kezinde eldegi ózbekterdiń úlesi 72,8%-dy quraǵan bolsa, sońǵy jyldary bul kórsetkish 83,8%-ǵa deıin artypty. Sońǵy derekter boıynsha, qala halqynyń úlesi 50,6%-ǵa jetken. Eldegi iri qalalardyń qataryna Tashkent, Samarqand, Ándijan, Ferǵana jatady. Búginde el astanasy turǵyndarynyń sany 2,5 mıllıonǵa jýyqtaǵan. Jas quramyna kelsek, balalar men jasóspirimder – 27,1%, eresekter – 60,5%, egde jastaǵylar – 9,4%-dy qurap otyr. О́zbekstanda da egde jastaǵylardyń úlesi jyl saıyn artyp keledi eken. Táýelsizdik tusynda ortasha jas – 23,3 jasty qurasa, sońǵy jyldary 28,5 jasqa deıin kóterilgen.
Táýelsizdik alǵan tusta О́zbekstan halqynyń sany 20 mıllıonnyń aınalasynda bolsa, búginge deıin 55,9%-ǵa artqan. Al esep boıynsha 2050 jyly 40 mıllıonnan asady. Halyqtyń udaıy ósimine memlekettiń ekonomıkalyq jaǵdaıy ǵana emes, ulttyq qundylyqtary, otbasy beriktigi, turǵyndardyń áleýmettik ahýaly da oń áser etetindigi belgili. Osy tusta, ózbekterdiń salt-dástúrge beriktigin aıryqsha aıta ketý qajet. Qazaq halqy táýelsizdikti 14 mln adammen qarsy aldy. Sodan bergi tabıǵı ósimimiz 4 mıllıonnan asty. Sarapshylar munyń ózin úlken jetistikke balaıdy. Sebebi táýelsizdik jyldaryndaǵy elden ketkenderdiń qalypty jaǵdaıdan tym kóp bolýy bizdiń demografııalyq ósimimizge keri áser etýi múmkin edi. Demek, qatarymyzdyń 29 jyl ishinde 4,5 adamǵa kóbeıýiniń ózi – biz úshin úlken jeńis.
«Qazaqtyń demografııalyq ósim beretin kezi endi keldi. Sebebi 1991-1996 jyldar ishinde halyq sany kúrt azaıyp ketti. Bul elden kóship ketkenderdiń qatarynyń qalypty jaǵdaıdan kóbeıip ketýimen túsindirildi. Qazirgi ósim 1990 jyldardan bergi ýaqytta dúnıe esigin ashqan tolqyn esebimen tolyǵyp jatyr» degendi mamandar osydan eki jyl buryn aıtqan edi.
Resmı derek boıynsha Qazaqstanda jyl saıyn 500 myń sábı dúnıe esigin ashady. Al 2000 jyldardyń basynda bul 280-300 myńǵa deıin azaıyp ketken bolatyn.
Jylyna 1,5-2 mln sábı dúnıege keletin Reseımen salystyrǵanda bul az. Biraq biz tárizdi endi ǵana 18 mıllıonnan endi asqan ult úshin tamasha jetistik.
Mamandar qazaqtyń tabıǵaty sál ǵana jylymyqta ta kóbeıýge beıim ekenin aıtady. Biraq biz es bilgeli demografııalyq ósim berip kele jatqan óńir – ońtústik aımaqtarmen ǵana shektelip kelgen edi. Endi bul qatarǵa «Nur-Sultan» qalasy qosyldy. Al Almaty kerisinshe, demografııalyq ósim boıynsha ortanǵy qatarda tur. Saıasattanýshy Ázimbaı Ǵalı qazaqtyń múmkindigi jylyna 500 myń emes, 700 myń sábımen kóbeıýge jetetinin aıtady. Biraq olaı emes, ázirge demografııalyq karta ala-qula. Muny 1 qyrkúıek kúngi mektepterge barǵan bala sanynan baıqaımyz. Nur-Sultan men Almaty mektepterinde synyp sany 17-18 ge deıin jetse, elimizdiń soltústik óńirlerinde bala sany jetpegendikten mektepter ońtaılandyrýdyń sál-aq aldynda tur.
«Nege?» degen suraqqa memleket tarapynan keshendi túrde zertteý-zerdeleý jumystaryn júrgizý arqyly jaýap berý qajet. Qazir bul suraqqa ár el ártúrli jaýap beredi. Ońtústik Qazaqstan, Qyzylorda tárizdi demografııalyq dúmpýdiń kózi bolyp sanalatyn keıbir óńirlerge «demografııalyq ósim beretin erekshe aımaq» degen erekshe mártebe berý qajet! Dál qazir «biz nege kóbeımeı otyrmyz?» degen másele bılik úshin de, áleýmet úshin de mańyzdy bolýy kerek» deıdi Ázimbaı Ǵalı.
Almaty
