Tirshilikte úzeńgiles, jan joldasym dep, janyńa balaıtyn, syılas, qımas, qıyspas seriktesińniń dúnıe salǵanyn estigende esińnen jańylyp, jeldiń ótinde, joldyń shetinde, japadan-jalǵyz qalǵandaı, jan-dúnıeń qulazyp, bárinen baz keshesiń. Amal qaısy, qoldan keler qaıran joq, qaırańda qalǵan balyqtaı shorshyp, jarqyldaǵan almastaı, mańdaıy jarqyraǵan marqasqany qoıny sýyq qara jerge qımaı, qý júregim týlap-týlap, tynshydym.
...Ekeýmiz jerles bolǵandyqtan bir-birimizdi kópten jaqyn biletin edik. Qyzmet babymen Parlamentke jıi kelip, depýtattarmen udaıy kezdesip turamyn. Ártúrli ózekti máselelerdi talqyǵa salamyz. Bárimizdiń de múddemiz – eldiń, memlekettiń nyǵaıýy. Sol úshin aıtysamyz da, árqaısymyz óz turǵymyzdan ár nárseni dáleldeımiz. Jasyratyn nesi bar, bireý bilip aıtady, bireý buryp aıtady, jasap jatqan tirlikteriń týraly kóptiń kózin jetkizip, múltiksiz baıandaýǵa tıissiń. Ne kerek, óz isińniń durys ekenin bile tursań da, depýtattardyń qoldaýyna ıe bolýyń qajet. Osyndaı syndarly kezeńde depýtattardyń arasynan parasatty, kópke syıly, aýzy dýaly, sózine el toqtaıtyn bedeldi azamattar qoldaý kórsetip, janyńa jalaý bolatyny bar. Sondaıda Áshekeń daralanyp turady. Árdaıym meniń aldymnan shyǵyp, máselemniń durys sheshimin tabýyna kómegin aıamaıtyn. Ol Májiliste komıtet tóraǵasy. Kóptegen áriptesterinen shoqtyǵy bıik turatyn. Kelbetine, bolmysyna aqyly saı, aıtar sózin qylyshpen keskendeı, almaspen qıǵandaı, kúlbiltelemeı, ashyq aıtatyn. Nendeı qıyn máseleniń túıinin tap basa biletin qasıeti erekshe edi.
Kóp sóılep, kisini mezi etpeıtin. Sabyrly, baıypty. Kókeıindegisin tobyqtaı túıip, bir-aq aıtatyn. Áshekeńniń osy qasıetin tanyǵan saıyn, aramyzda qalyptasqan syılastyq shıraı berdi. Men qyzmet babymen Astanaǵa Ekonomıka mınıstri bolyp kelgenimde baılanysymyz odan saıyn nyǵaıa tústi. Jıi kezdesip, syrlasyp turý ádetimizge aınaldy. Júrgen ortamyz, aralasatyn azamattarymyz da ortaq boldy.
Zaman-aı deseńshi, kóp otyrystarymyzdyń tórin toltyryp, taýdaı bolyp О́mirbek Joldasbekov, Qarataı Turysov sekildi halqymyzdyń birtýar azamattary otyratyn. Ár bas qosý sándi de, mándi, mazmuny tereń áńgimelerge toly tarıhı kezdesýler bolýshy edi desem, qatelespespin.
Áshimjan Ahmetov Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstri bolyp abyroıly qyzmet atqaryp júrdi. Kúnderdiń kúninde óz ótinishimen Aqtaýdyń Sh.Esenov atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetine rektor bolyp taǵaıyndaldy. Shamaly ýaqyttan soń men Bilim jáne ǵylym mınıstrligine basshy bolyp keldim. Osy kezde Áshekeńniń iskerligine, uıymdastyrýshylyq qabiletine, óte bilikti hımık-ǵalym ekenine taǵy da kózim jetti.
Aqtaý meniń kórip júrgen qalam. Ádette, basshylyq qyzmette júrgen azamattar oblystardy aralap, bilim ordalarynyń qyzmetinen habardar bolady. Men Aqtaýdyń ýnıversıtetinde Áshekeńe deıin de bolǵanmyn. Bilim jáne ǵylym mınıstrligine kelgen soń, Áshekeńniń atqaryp jatqan qyzmetimen jaqynyraq tanysý úshin Aqtaýǵa arnaıy bardym. Ýnıversıtetke kelgen soń tanymastaı bolyp jańarǵan oqý ǵımarattaryn kórip, Áshekeńniń iskerligine shyn júregimmen rıza boldym. Laboratorııalyq jabdyqtar men ýnıversıtettiń aýlasyna ákelip ornalastyrǵan munaı jáne gaz salasynyń ozyq qondyrǵylary kózdi de kóńildi de qýantady. Kórshi memleketterden arnaıy shaqyrýmen kelip jumys istep jatqan professorlardy kórip, «biter istiń basyna, jaqsy keler qasyna» degen sózdiń aqıqattyǵyna kózim jetti.
Bilikti basshynyń nazaryna ilikpeı qalǵan eshteńe joq. Ýnıversıtettiń bas ǵımaratynyń aınalasyn kógerishpen kómkerip, Kaspıı teńizine deıin baspaldaq jol salǵanyn aıtsańshy! Áńgime ústinde onyń oıynda áli de atqarylatyn úlken jobalardyń bar ekenin sezip, bul bir Aqtaý ýnıversıtetiniń jarqyn jolǵa túsken kezi ekenin túsindim. Osy jetistikterdiń báriniń Áshekeńniń iskerliginiń, kisiliginiń, memleketshildiginiń arqasynda bolyp jatqanyn sezdim. Oblystan joldasymnyń atqaryp jatqan sharýalaryna, bıik bedeline rıza bolyp Astanaǵa oraldym.
Odan keıin Áshekeń Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy S.Amanjolov atyndaǵy ýnıversıtetke rektorlyq qyzmetke taǵaıyndaldy. Sol tusta men Memlekettik basqarý akademııasynda rektor bolyp qyzmet atqaryp júrdim. 2006 jyldyń kókteminde meni Elbasy shaqyryp, memlekettik ulttyq «QazMunaıGaz» kompanııasy basshysynyń birinshi orynbasary qyzmetin tapsyryp, ornyma kimdi rektor etip qaldyrǵan jón bolatynyn surady. Men kóp oılanbastan Áshimjan Ahmetovti usyndym jáne ol usynysymdy Áshekeńmen kelispesten, aldyn ala jasadym. Sebebi, men úshin de Elbasynyń usynysy tosyn bolyp edi.
Basqarý akademııasyna Áshimjan Ahmetovti usynýyma birneshe jaǵdaı sebep boldy.
Birinshiden, Áshekeń memlekettik qyzmettiń barlyq deńgeıinde jumys atqaryp, abyroıǵa ıe bolǵan azamat. Ekinshiden, ol elimizdiń irgeli, úlken joǵary bilim ordalarynda rektor qyzmetin atqaryp, ózin bilikti maman, alǵyr ǵalym, bilim salasynyń bedeldi uıymdastyrýshysy ekenin kórsete bilgen jáne bar qyzmette óziniń tazalyǵymen, memleketshildigimen kózge túsken azamat. Meniń Áshekeń týraly pikirim Elbasynyń kóńilinen shyǵyp,usynysym ótti. Kóp uzamaı, Áshimjan Ahmetov memlekettik basqarý akademııasyna rektor bolyp taǵaıyndaldy.
Bul shyny kerek, Akademııa tarıhyndaǵy qıyn kez edi. Elbasynyń osy Akademııanyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sheshimderine qaramastan, sheneýnikter tarapynan qarsylyq kóbeıip turǵan. Sondaı qarsylyqtyń biri – Akademııany eski Parlament úıine kóshirýge baılanysty bolatyn. Onyń sebebi de joq emes. О́ıtkeni qansha ǵımarat salynsa da, sol kezde Astanada biraz mınıstrlikterge oryn jetpeı jatqan ýaqyt. Osyndaı kezende Áshekeń tabandylyq tanytyp, bar bedelin salyp júrip, bir túnde Akademııany dittegen ǵımaratyna kóshirip úlgerdi. Jańa ǵımaratqa kele sala, jóndeý jumystaryn bastap, tez arada oqytý isine qajetti jaǵdaı jasap, Akademııanyń Qazaqstan qoǵamyndaǵy úles salmaǵynyń aýqymdy ekenin dáleldeı tústi.
2008 jyldan bastap aqyrǵy demi taýsylǵan kúnge deıin, 5 jylǵa jýyq ýaqytyn, Áshekeń óziniń almamateri Taraz memlekettik ýnıversetinde rektor qyzmetinde boldy. Bul jerde de Áshekeń óziniń ómir boıy jınaqtaǵan tájirıbesi men shyńdalǵan uıymdastyrýshylyq qabiletin, qoǵamdaǵy bedelin barynsha aıamaı paıdalanyp, ýnıversıtetti kórkeıtý úshin asqan tabandylyqpen, zor ynta-jigermen eńbek etti. Az ǵana ýaqytta kóp shara atqaryp, ýnıversıtettiń ǵımarattaryn, oqý uıymdastyrý jumystaryn da joǵary dárejege kóterdi.
...Áshekeń qaıtys bolardan birneshe kún buryn Astanaǵa kelip, kókiregin syzdatyp júrgen keıbir máseleler týraly aqyldasý úshin maǵan habarlasty. Ekeýmiz «Pekın-Palas» qonaq úıiniń meıramhanasynda kezdesip, sher tarqata áńgimelesip, asyqpaı otyryp shaı ishtik. Bolmysy iri azamat buryn-sońdy eshqashan maıda áńgime aıtpaýshy edi, sol joly ishtegisin aqtarǵysy kelgen eken. Sońǵy kezdesýimiz sol bolǵan eken. Kúni búginge deıin esimde. Úni qulaǵymda, sózderi jadymda. Ádette, ondaı azamattar este qalmaıtyn áńgime aıtpaıtyn edi ǵoı.
Áshekeń máńgi ómirge attandy. Tirshilikte jasaǵan jaqsy isteri dúnıe jańarǵan saıyn jańǵyra túsedi. «Jaqsynyń aty ólmeıdi, ǵalymnyń haty ólmeıdi», Áshekeńniń aldyn kórgen shákirtteri onyń atyn da, tálimin de, bergen ilim-bilimin de, biligin de aıta-aıta júretin bolady. Jaqsy adam urpaǵymen myń jasaıdy. Ulaǵatty ustaz da solaı. Demek, Áshimjan Ahmetovtiń jaqsy aty jarqyraı beredi. «Bul qazaqta jigitter bar marqasqa, jarqyldaǵan almas pa!» degen sóz osy Áshekeńe arnap aıtylǵandaı, Er Mahambet aıtpaqshy, «jigittiń soıy» edi Áshekeń. Bir táýbe etetinimiz – Áshekeńniń arty jaqsy. «Syrttan tilegen tilek jaldyń jalańash qylyshyn syndyrady» deıdi qazaq. Endi Dına jeńgemiz eki balasynan taraǵan urpaqtarynyń ortasynda úrim-butaǵymen, órken jaıǵan óren-jaranymen baıandy da, baqytty, yrys-berekeli uzaq ómir súrsin dep tileımin.
Jaqsybek QULEKEEV,
memleket jáne qoǵam qaıratkeri, professor
