Barlyq másele ashyq aıtyldy

Oblys ekonomıkasynyń tamyryna qan júr­gizip turǵan – óńirdegi munaı-gaz kenish­teri. Biraq sońǵy jyldary ekonomıkany ár­tarap­tandyrý, sonyń ishinde agrobıznes salasyna basymdyq berý máselesi oń sheshilýde. Má­selen, óńirde cońǵy jyldary paıdalanylmaı jatqan 1 mln 140 myń gektar jer mem­leketke qaıtaryldy. Qaıtarylǵan jer telim­derin kásipkerlerge berý úshin aýksıondar elektrondy túrde júrip jatyr. Iаǵnı sybaılas jemqorlyqtyń joly barynsha kesilgen.

– О́tken jyly oblysta 45 elektrondy aýksıon ótkizilip, 71 ga jer jalǵa berildi. Bıyl óńirde geoaqparattyq portaldy iske qosý jos­parlanýda. Bul portal jer telimderine monıtorıng jasap, maqsatty túrde paıdalaný úshin tıimdi bolmaq, – deıdi oblys ákimi Ǵalı Esqalıev esepti kezdesýinde.

Búginde oblys turǵyndarynyń 48%-y
aýylda turady. Sondyqtan da óńirde aýyldardy damytýǵa barynsha kóńil bólingen.

Seleksııalyq-asyldandyrý jumystary men memlekettik qoldaý jáne mal sharýashy­ly­­ǵy salasyndaǵy asyl tuqymdy qaıta qurý ná­tıjesinde sońǵy jyldary iri qara maldyń or­­tasha tirileı salmaǵy 325-ten 345 kıloǵa deıin óskeni baıqalǵan. Al oblystyń taýar­ ón­dirýshileri sıyr jáne qoı eti eksporty boıynsha jospardy 1,5 ese artyq oryndap, res­pýblıkada aldyńǵy qatarǵa shyqty. Búginde Aq­jaıyq malynyń eti Reseı, Iran, Ázerbaı­jan jáne basqa birqatar memleketke satylýda.

Osy oraıda turǵyndardyń bas aýrýyna aınalǵan jol máselesi de aıtyldy.

– 2018 jyly Elbasy N.Nazar­baev Qazta­lov, Jánibek jáne Bó­keı­or­­dasy aýdan­da­ry­na jol salýdy tapsyr­ǵan bolatyn. Ja­ńa­ joldardyń jalpy uzyn­dyǵy 245 sha­qy­rym­dy quraıdy. 2019 jy­ly 18 shaqyrym jón­deldi, bıyl 100 shaqy­rym­nan astam joldy jón­­deýdi josparlap otyrmyz, – deıdi Ǵ.Esqalıev.

Ákim óńirdiń úlken máselesi – jer­gi­likti jol­dar ekenin aıtty. Jol sapasy boıynsha óńir eń sońǵy orynda. Oblystyq jáne aý­dan­dyq mańyzy bar 5 myń shaqyrym jol­dyń tek 31%-y ǵana qanaǵattanarlyq deńgeıde.

Byltyr 11 mlrd teńgege 145 shaqyrym ob­lys­tyq jáne aýdandyq mańyzy bar jol jón­delgen. Jalpy óńir boıynsha byltyr 27 mlrd teńgege 360 shaqyrym jol jasalynǵan edi. Endi bıyl taǵy da 400 shaqyrym avtojol jóndeletinin estip, el qýanyp qaldy. Ásirese halyq tarapynan jıi kóterilgen oblystyq mańyzy bar «Barbastaý – Aqjaıyq – Inder» jol bóliginiń 50 shaqyrymyn jóndeý bastalady. Buǵan qosa jol apaty jıi bolatyn «Oral – Atyraý» respýblıkalyq tas jolyn keńeıtýge jobalyq-smetalyq qujattama jasalyp jatqanyn ákim qulaqqaǵys etti.

– Oral men Atyraý qalalarynyń arasyna temir jol qatynasyn salsa, ári qaýipsiz, ári arzan bolmas pa eken? Halyq arasynan qoıylǵan bul saýalǵa Ǵ.Esqalıev usynystyń ekonomıkalyq jaǵyn zerttep baryp jaýap berýge ýáde etti.

Oblys turǵyndaryn tabıǵı otynmen qamtý boıynsha elimizde aldyń­ǵy qatarda tur. Byltyr Terekti jáne Qaz­talov aýdandarynyń 16 aýylyn gazdan­dyrýǵa bıýdjetten 1,1 mlrd teńge bólindi. Bul 6 myń adam qı jaǵyp, kúl shyǵarý beınetinen qutylady degen sóz.

– 2019 jyly 32 myń halqy bar 23 aýyl sa­paly aýyz sýmen qamtyldy. Nátıjesinde ha­lyqtyń ortalyqtandyrylǵan sýmen qamtý úlesi 81%-dan 86,8%-ǵa deıin kóterildi. Al 2020 jyly 26 myńnan astam halqy bar 24 aýyl taza aýyz sýmen qamtylatyn bolady. Osy maqsatta 6 mlrd teńge bólindi, – dedi oblys ákimi.

– El ishinde Qazaqstanǵa kelip jatqan Qytaı kompanııalary, qytaı jumys­shylary týraly qaýeset kóp. Bizdiń óńirde jumys istep jatqan Qytaı kásiporyndary bar ma? – dep surady Beknur Srajanov esimdi turǵyn.

– Báıterek aýdany aýmaǵynda aqparattyq server qurylysy júrip jatqany ras. Munda Qytaı kompanııasy ınvestor retinde qosylǵan. Bir­aq qurylysta qytaılar joq. Bul – óte qa­jet, zamanaýı nysan, bolashaqta bul jerde jergilikti mamandar qyzmet etedi. In­vestorlardyń basqa óńirdi emes, bizdi tańda­ǵa­nyna qýanyshtymyz. Qytaı kompanııasy qol­ǵa alǵan ekinshi nysan – Aqjaıyq aýdany aýma­ǵyndaǵy Sátı kalıı tuzy kenishi. Bul jerde áli másele naqty sheshilgen joq, ázirge ken or­nynda birer vagon ǵana tur, jumys bas­talǵan joq. Zertteý, barlaý júrgizilip jatsa kerek. Bolashaqta ken óndirý bastalsa, 1 myń­daı­ jumys orny ashylady. Sonyń 95-98%-y­ qazaqstandyq jumysshylar bolady. Biz bul jerde jergilikti halyqtyń jumyspen qam­ty­lýyna barynsha kóńil bóletin bolamyz, – dedi Ǵ.Esqalıev.

Árıne óńirde bári jaqsy deýge bolmaı­dy. Máselen turǵyndar gaz baǵasynyń tuty­ný­shylar úshin qymbat ekenine narazy. Sondaı-aq apattyq jaǵdaıda turǵan, úsh
aýysymda oqıtyn mektepter kóbeıip barady. Densaýlyq saqtaý salasynda da kadr je­tis­peýshiligi saldarynan turǵyndar dertine daýa izdep, kórshi memleketterge sandalyp kete­di. Osynyń bári eseptik kezdesýde ashyq aı­tyldy.

Batys Qazaqstan oblysy