Qoǵam • 12 Naýryz, 2020

Eıforııa hám pragmatızm

462 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Azattyq eıforııasyn basqa halyqtyń qalaı bastan keshkenin qaıdam, al qazaq topyraǵynda «táýelsizdik týraly tolǵaý» uzaq­qa sozylyp bara jatqan syńaıly. Áli kúnge deıin «táýelsizdikke deıin», «táýelsizdikten keıin» degen pafostyq oda­­nyń taýsylar túri kórinbeıdi. Prag­matızmnen góri sol «babalar ańsaǵan azat­tyq» tóńiregindegi áńgimeniń góı-góıi «Myń bir tún» hıkaıasynan kem tús­peı tur.

Eıforııa hám pragmatızm

Baıyrǵy babalardyń azattyq úshin kúresi HHI ǵasyrdyń kún tártibindegi kez kelgen ózek­ti máselemen qosyla óriletinin qaıtersiz. Ta­rıh­tyń da aıtylatyn jeri bar. Ýaqyty bar, jóni bar. Al biz kóz ilespes kezeńde ýa­qyt­­tyń tegershigin toqtatyp qoıyp, ǵasyr­lar boıy kúresken táýelsizdigimizdiń quny qan­­shalyqty qymbat ekendigin aıtyp, qadir-qa­sıetiniń ulylyǵyn tereńnen qozǵaımyz. Aqy­rynda, áńgimeniń aıaǵy táýelsizdik tuǵy­ry­­nyń berik bolýy eldiń tatýlyǵy men bir­ligi týraly tujyrymǵa baryp bir-aq tire­ledi...

«Men – qazaqpyn. О́z halqymdy maqtan tutamyn. Maǵan onyń qym-qýyt tarıhy, odan da góri búgingi kúni qymbat» degen edi qaısar aqyn Juban Moldaǵalıev Jeltoqsan kóterilisine qatysty Jazýshylar odaǵynda sóılegen sózinde. Tarıh kóshine kóz jiberip, burynǵy babalarymyzdyń dańqy men erlikke toly isterine maldaný búgingi tirligimizdiń túzelýine qanshalyqty áser etedi? Bos maqtan bolyp shyqpaı ma? Qaıta onyń ornyna órkenıetti qoǵam qurý jolyndaǵy naqty qam-qareketimiz bolashaqqa bastaý bolmaı ma? Juban aqyn «búgingi kúni qymbat» degende osyny aıtqan bolar. О́ıtkeni aza­mattarynyń quqyǵyn basty qundylyq sanaıtyn aldyńǵy qatarly elderge qarap boı túzeýimiz memlekettiligimizdiń de mártebesin asqaqtata tússe kerek-ti.

«Ornyn taýyp ala almaı turyp, sol orynǵa ábden jaıǵasyp úlgermeı turyp, keýde qaǵý – erjetetin emes, ker ketetin qaýymnyń isi. О́ıtkeni keshegi otarshyldyq – bireýdiń aldynda ǵana táýeldi bolyp, qalǵan dúnıemen sol arqyly jalǵasý. Al búgingi táýelsizdik – bireýdiń emes, kúl­li dúnıeniń ahýalyna táýeldi bolý; sol táýel­diligińdi eskere otyryp kúlli dúnıemen birge árekettesip, birge yqpaldasa bilý» degen edi abyz Ábish Kekilbaıuly. Sóz uǵar janǵa qazirgi qam-qareketimizdiń basty kredosy ispetti osy tujyrym.

«Kúlli dúnıeniń ahýalyna táýeldi bol­ǵan» tusta, tórtkúl dúnıedegi qarym-qa­ty­nas ǵaryshtyq jyldamdyqpen ózge­riske ushyrap jatqanda jaıbaraqat bolý dege­nińiz áý basta tarıh sahnasyna kelgen­degi nesi­beńnen qur qalý degen sóz. Basqalaı aıtqanda, «Dúnıege bir sábı kelse, bir túp jýsan artyq shyǵady» degen qanatty sózdi qazirgi zamannyń qarym-qa­ty­nas qaǵıdasyna qıystyrý qıyn. Báse­kelestiktiń dáýreni beleń alǵan ýaqytta kirip­tarlyq qaqpanyna túsip qalmas úshin eldiktiń máselesin «kúlli dúnıemen birge árekettesip, birge yqpaldasa», jantalasa júrip sheshýge týra keledi. Oǵan qosa halyq tur­mysynyń jaqsarýy da basty másele. Babalar ǵasyrlar boıy armandaǵan, sol úshin kúresken táýelsizdik sonda ǵana tolyqqandy bolady.

Táýelsizdik jarııalaýmen is bitpeıtini, á degennen halyqtyń dáýleti tasyp, toǵyzyn­shy terrıtorııada «qoı ústinde boztorǵaı ju­myrtqalaǵan zaman» ornamaıtyny bel­gili ǵoı. Dese de, memlekettiń áleýeti men ha­­lyqtyń dáýletin tarazyǵa tartatyn bol­saq, áli de bılik tarapynan atqarylatyn sha­rýanyń shash-etekten ekenin kóremiz. Osy tusta Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev aıtqan «Halyq únine qulaq asatyn mem­leket» tujyrymdamasynyń máni zor eken­digin aıtýymyzǵa týra keledi. Gáp osy tu­jy­rymdamanyń naqty is júzine asýynda ǵana. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» demekshi, halyq únine qulaq asý kez kelgen ujymnan bastaý alýy kerek. Iаǵnı mekeme basshysy quzyryndaǵylardyń talap-tilegine qulaq túrip, ujymda jaqsy ahýal ornyqtyrý arqyly sol salanyń órkendeýine, jetistikke jetýine septigin tıgizedi. Halyq degenińiz túr­li salada eńbek etip júrgen qyzmetshiler emes pe? Árbir ujym músheleriniń muń-muqtajyn, áleýmettik máselesin sheshý negi­zinde memlekettegi ózekti máselelerdiń de túıini tarqatylady.

Toqsan sózdiń tobyqtaı túıinin ult kó­semi Álıhan Bókeıhannyń «Bizdiń jurt bos­tandyq, teńdik, qurdastyq, saıası isin uǵynbasa, tezek terip, tarıh jolynda artta qalady. Baqyt, mahabbattan tysqary bolady. Bul ekeýi joq jurtqa tirshilik nege kerek?!» degen sózimen túıindegimiz keledi. Olaı bolsa, eıforııadan góri pragmatızmge basymdyq berý memlekettiń órkenıetti qoǵam qalyptastyrýyna yqpal etetini sózsiz!