RF Prezıdenti V.Pýtınniń baspasóz qyzmeti de atalǵan suhbatta «Sırııa daǵdarysy» máselesiniń kóterilgenin baıandady.
Al Túrkııanyń prezıdenti R.T.Erdoǵannyń baspasóz qyzmeti, tórtinshi naýryzda «Erdoǵannyń Máskeýge jasaıtyn bir kúndik saparynda áriptesi Pýtınmen Idlıp pen Sırııaǵa qatysty kúntártibin qarastyratynyn» málimdegen bolatyn.
Basqasyn aıtpaǵannyń ózinde, osy úsh ortalyqtyń resmı habarlamalary-aq, Sırııa daǵdarysynyń álemdik geosaıasattyń basty taqyryby retinde álemniń nazaryn ózine aýdaryp turǵanyn ańǵartady.
***
Besinshi naýryzda Máskeýde ótken túrik-orys kelissózderi (alty saǵattyq) nátıjesinde Idlıpte qarýly qaqtyǵystyń toqtatylýy, Sırııadaǵy daǵdarystyń saıası jolmen sheshilýi, Sırııanyń táýelsizdigi men tutastyǵyn saqtaý, terorlyq uıymdarmen kúres, halyqqa gýmanıtarlyq qyzmet kórsetý
týraly málimdeme jasalsa da, aımaqtaǵy shıelenis pen daǵdarys túbegeıli sheshilgen joq.
R.T.Erdoǵan Máskeý saparynan soń jýrnalısterge bergen suhbatynda «Sırııa rejımi kelisimdi buzyp, shabýyl jasaıtyn bolsa shuǵyl jaýap beretinderin» málimdedi.
Basqasha aıtqanda, bul - aımaqta qyrǵıqabaq salqyndyq pen yqtımaldy arandatýshylyq jaǵdaı kúrdeli ári ýshyǵyp tur» degen sóz.
***
Sırııadaǵy daǵdarys pen onyń shesheshimine qatysty ár ortalyqtyń (Ankara, Máskeý, Tegeran) ustanymdary men múddeleri ártúrli. Proseske AQSh, Izraıl, EO, Qytaı óz tarapynan yqpal etýge tyrysady. Biraq soǵan qaramastan, Máskeý kelissózderinde Erdoǵan men Pýtın basqa da máselelermen qatar «Astana prosesin» jalǵastyratyndaryn málimdedi.
Bizdińshe biraz máseleniń túıini osy «Astana prosesi» uǵymynyń tóńireginde shoǵyrlanǵan.
Baıqasańyz, Idlıptegi sońǵy qarýly qaqatyǵys, ıaǵnı, Asad bıiliginiń túrik konvoıyna shabýyl jasaýy, 33 túrik jaýyngeriniń qazasy, túrik tarapynyń qarymta shabýyly, Asadshylardyń (esepterinen jańylyp) birneshe kúnniń ishinde tas-talqan bop shyǵynǵa ushyraýy t.b. naýryz aıynda ótedi dep josparlanǵan «Astana prosesiniń» qarsańynda oryn alyp otyr. Sondaı-aq taraptardyń málimdemesinen jáne olardyń ortaq múddeleri turǵysynan «Astana prosesine» úmit artatyny anyq ańǵarylady.
Mine, Sırııadaǵy daǵdarysty retteý máselesi boıynsha Qazaqstannyń mıssııasy - «Astana prosesiniń» 15-raýndy bıyl da osyndaı kúrdeli sharttarda ótpek.
«Astana prosesi» osy úmitterdi aqtaı ala ma? Tyǵyryqtan shyǵý jolyn taba ala ma? Negizi másele osy! Biraq, búginde myna máseleniń mańyzy aıshyqtala túskeni anyq, ol - Jeneva kelissózderin tolyqtyrýdy kózdeıtin «Astana prosesiniń» Sırııadaǵy janjaldy retteı alatyn negizgi platformanyń biri ári birden-bir formaty retinde óz mańyzyn aıqyndata túsýi ári halyqaralyq qaýymdastyqta Qazaqstannyń mıssııasyn myǵymdaı túsýi.
Buǵan Sırııa boıynsha ustanymdary bólek bolǵanyna qaramastan kepilger elder de, proseske qatysýshy ózge toptar da, BUU sekildi halyqaralyq uıymdar da múddeli.
Nurǵalı JÚSIPBAI,
túrkolog-sarapshy
