Jalpy, jas memleketimizdiń nebir almaǵaıyp zamannyń syn-qaterlerin artqa tastaı júrip aıaǵynan tik turýy, táýelsizdigimizdiń nyǵaıyp, eldigimizdiń eńselenýi jolyndaǵy Elbasy Nursultan Ábishulynyń atqarǵan eńbegin erteńgi urpaq jadynda jaqsy tutady dep senemiz.
Aınalasy tarıh úshin bir qas-qaǵym sát – otyz jyldyń muǵdarynda jalǵyz bizdiń elimiz ǵana emes, jahan jurtshylyǵy úsh birdeı úlken daǵdarysty basynan ótkerip, endigi kezekte tórtinshisimen, ıaǵnı adamzatty túgel jaılap kele jatqan órkenıet daǵdarysymen betpe-bet kelip turmyz.
Men ataǵan daǵdarystardyń negizinen birinshisi, geosaıası – teke-tirestiń arenasyndaǵy ǵalamdyq kúshterdiń yqpalynan týyndaǵan ekonomıkalyq daǵdarystyń ústine demokratııalyq prosesterdi oılanbaı júrgizý keńester odaǵynyń taraýyna birden-bir sebepker boldy deýge ábden bolar. Aıtpaqshy tarıhtaǵy analogııa – birinshi dúnıejúzilik soǵys kezindegi lıberalızmge betburys saıasaty Reseı ımperııasynyń túbine jetkeni belgili. Al ekinshi jáne úshinshi daǵdarystarǵa ǵalamdyq ekonomıkadaǵy transformasııany qajet etken ishten bulqynǵan tektonıkalyq prosesterdiń áseri boldy dep esepteıdi sarapshylar.
Al búgingi kezeńde órkenıetterdiń arasyndaǵy qyrǵıqabaq qaqtyǵystardyń sebebinen dúnıejúzilik dúrbeleńderge jalǵasyp, adamzat alań kúı keship otyrǵan jaıymyz bar. Memleketter arasyndaǵy senimsizdikke jol berilýde, keıbir elderde ulttyq egoızm sharyqtaýda, Birikken Ulttar Uıymy birikpegen kózqarastar alańyna aınalýda. Ekologııa jaǵdaıy, koronavırýs pandemııasy, munaı baǵasynyń quldyraýy jáne de basqa adamzatty alańdatýshy jaıttar osy bir tezısti dáleldeýshi fragmentter sııaqty.
Osynaý qıyn-qystaý kezeńniń bárin salıqaly sabyrmen saralap, alda bolatyn alapat qıyndyqtardy áriden boljaýda Elbasynyń saıası qadamdary el múddesi úshin eshqashan múlt ketken emes.
Toqsanynshy jyldarda halqymyzdyń úles-sanynyń kórsetkishi az bolǵanyna qaramastan, ortalyqqa táýeldi, áleýeti álsiz, ekonomıkasy turaqsyz jas memlekettiń eleń-alań shaqtyń ózinde syrtqy saıasatymyzǵa syna qaqtyrmaı, ishki saıasatymyzdy ilgeriletýde Tuńǵysh Prezıdenttiń moınynda biz keıde sezine bermeıtin úlken júk turdy. Eldiń basyna tóngen aýyr qıynshylyqtar men árqıly shaqyrýlarǵa halyqpen birge tótep berý úshin de Elbasy barǵan sansyz táýekel kóp boldy. О́ıtkeni jaýapkershilik onyń jeke basynda edi. Buǵan eshkim talasa qoımas. Otanymyzdy keıbir arandatýshylar aıtaqtaǵan arazdyqtan saqtap, kópultty birtutas el qalyptastyrý arqyly Qazaqstandy beıbitshiliktiń besigi ete bildi. Elimizde ótken Eýropa Qaýipsizdigi jáne yntymaqtastyǵy uıymynyń sammıti, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderi, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń qurylýy sııaqty árqıly sheshimder azattyǵymyzdy aqsatpaı, egemendigimizdi eńkeıtpeı ótýge ótkel boldy.
Qazaqstanda munaı men gazǵa, jerasty baılyǵyna táýelsiz ártaraptandyrylǵan ekonomıkanyń negizi qalanýda, áleýmettik sala naryqtyń jolyna kóship, eńbegine saı jańa ádil qoǵam ornatýǵa atsalysýda, sasqanǵa saıa bolý saıasatyn júrgizýde, halqymyzdyń qolyn aýzyna jetkizetin jappaı kásipkerlik keńinen damýda, zamanaýı tendensııalarǵa sáıkes salalarǵa aqparattyq jáne sandyq tehnologııalar engizilýde. Negizgi kúsh adam kapıtaldy damytýǵa jumsalýda.
Ýaqytynda 39 paıyz ǵana bolǵan qazaq sany osynaý salıqaly saıasattyń arqasynda bıyl kúzde óter sanaqta, buıyrsa, demografııalyq kórsetkishimiz 76-78 paıyzǵa deıin ósip, kóz qýanarlyq mejege jetedi degen úmitimiz bar.
Kezinde Edilden aırylǵan qazaq endi Elbasynyń erligimen dál ýaqytynda Esildiń boıyna elordasyn salyp, Eýrazııanyń tórinde, Saryarqanyń tósinde kók baıraǵyn aspanǵa jelbiretti, sóıtip ata-babadan amanat bolyp qalǵan keń-baıtaq qasıetti jerimizdiń tolyqqandy ıeligine qol jetkizdik emes pe?
Osy kezeńniń barlyǵynda Tuńǵysh Prezıdent ulan-ǵaıyr atyrabymyzdyń birtutas shekarasyn shegendep, baıtaǵymyzdaǵy baıraǵymyzdyń bıik jelbireýine basyn báıgege tige júrip jetken tarıhı tulǵa. Men buǵan Reseı Federasııasynda elshilikte qyzmet etip júrgen jyldary kóz jetkizdim. Sol kezdegi Nursultan Ábishuly bergen tapsyrmalardy tııanaqtaýda bul nátıjege ońaı jolmen kelmegenimizge kýáger boldyq. Aıtpaqshy Qazaqstan-Reseı shekarasy dúnıe júzindegi eń úlken memleketaralyq shekara, uzyndyǵy 7562 km.
Keıde táýelsizdiktiń jetistikteriniń barlyǵyna ońaı qol jetkize salǵandaı jeńil pikirler jeldeı esip jatady. Osyndaıda, qazaqtyń «kebisim tar bolsa, dúnıeniń keńdiginen ne paıda?» degen sózi eriksiz eske túsedi. Iá, álde de elimizde sheshimin tappaǵan máseleler bar, bıliktiń tarapynan ár deńgeıde jiberilgen kemshilikter de bar, olar ashyq aıtylyp ta, synalyp ta júr, biraq Úrker juldyzynan aıyrylmaǵan kóshpendi ata-babalarymyz sııaqty bizder de táýelsizdik jolyna kelgende, ultymyzdyń eń joǵarǵy múddelerine negizdelgen Elbasynyń sarabdal saıasatyna kelgende adaspaýymyz qajet.
Táýelsizdik jyldarynyń tarıh taspasyn keri aınaldyryp qarar bolsaq ta ulttyq qundylyqtarymyzdy ulyqtap, jadymyzdaǵy tarıhı sanany jańǵyrtýǵa da bir kúnde daıyn bolmaǵanymyz belgili.
Elbasynyń bastaýymen, Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń qoldaýymen «Mádenı mura», «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» syndy baǵdarlamalar osynaý az ǵana ýaqyttyń ishinde joǵymyzdy túgendep, sanǵasyrlyq qundylyqtarymyzdy qaıta qalpyna keltirýimizge septesti emes pe? Sonyń jalǵasy ispetti bıyl keń kólemde atalyp jatqan ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵy men Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵy, Ulyq Ulys (Altyn Ordanyń) 750 jyldyǵy qazaqtyń HHI ǵasyrdaǵy jańa kelbetin qalyptastyrýǵa birden-bir negiz bolary sózsiz.
О́tkendi falsıfıkasııalap, bolashaqty mıstıfıkasııalap jatqan qazirgi zamanda ata-babadan mıras bolǵan rýhanı baǵdarymyzdy durys qalyptastyryp, óskeleń urpaqqa jasampaz jol silteý – bizdiń zamandastardyń paryzy.
Sondyqtan Elbasy osynaý júıeli jumystardy kelesi izbasar, senimdi tulǵaǵa tapsyrýda da kóregendik bildirdi. Halyqaralyq arenalarǵa aty málim, Birikken Ulttar Uıymy úshin bedeldi esim, el ishindegi Úkimetti ǵalamdyq daǵdarys kezinde basqarǵan, mańyzdy mindetterdi abyroımen eńsere júrip el bıligine usynylǵan Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevty tańdaýda Nursultan Ábishuly taǵy da el úmitin aqtap, amanatqa degen adaldyǵyn aıqyn kórsetip berdi emes pe! Bul izgi qadamdy keıbir elderdiń memleket basqarýdaǵy tájirıbelerine qosýyn erekshe aıtýymyz da kerek.
Parasattylyqpen, jaýapkershilikpen satylap jetken saıası qadam óz jemisin beretini belgili ǵoı. Birlik pen úndestiktiń úlken úlgisi osydan týra bir jyl buryn tarıh taqtasyna altyn áriptermen jazyldy. Salıqaly sheshim saltanat qurdy. Táýelsizdik kúntizbesiniń jańa beti aýysty.
Mine, búginde sol tarıhı sheshimniń jemisin barshamyz kórip otyrmyz. Azattyǵymyzdyń aıbary alpaýyt eldermen teńesip, alashymyzdyń aıdaryna jel esip jańa kezeńge, jańa zamannyń jańa belesterin eńserýge baǵyt aldyq. Kóregen kóshbasshynyń dana uıǵarymy dańǵyl jolǵa bastady. Elordamyz eldigimizdiń aq besigindeı Uly dalanyń salqar tósinde jarqyrap jaınap keledi. Nursultan Ábishuly qalyptaǵan irgeli ulys Qasym-Jomart Kemeluly jalǵastyrǵan jańa memleket retinde bedeli arta beredi dep senemiz. Kókte Alla, jerde árýaqtar qoldasyn dep tileımiz!
Qyrymbek Kósherbaev,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy
