El – tótenshe jaǵdaıda. Osy arada Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jedel ańdatpalary men naqty keńesterine, dárigerlerdiń boljamdaryna qosamjarlanyp ár tustan ózindik emdeý jolyn usynýshylar legi de bir tolastar emes. Áýeli, dala shóbi – adyraspandy tútindetip turý týraly da (Gýrbangýly Berdimuhamedov) eske alyndy. Endi, mine, jeliler ishimdikti nasıhattamaq. Qandaı da bir tótenshe jaǵdaılarda paıdalanýǵa «jeńil urys qarýy» sanalatyn bul «ataý-kereniń» júrmeıtin jeri joq. Endeshe, bir sát tarıh paraqtaryn aqtaryp kóreıik...
Uly Otan soǵysynda jaýyngerlerge qııan-keski shabýyl aldynda taratylatyn «halyq komıssarıatynyń 100 gramy» este bolar?! Ishimdik qyzýymen fashıst tankisine qarsy qarýsyz-aq judyryǵyn ala júgirgen qanshama jas qynadaı qyryldy. Memlekettik ıdeologııa jas jaýyngerlerdiń jaýǵa qarsy rýhyn osylaı kóterip, adam aıtqysyz qurbandyqqa kóz juma qarady.
Endi myna qasiretke zer salyp kórińiz: alǵashqy úsh elge tosynnan shúılikken COVID-19 indeti shyn máninde ıran halqyn qatty abdyratyp tastaǵany anyq. Dúrlikken sharasyz jurt qorǵaný maqsatymen araqtan shıpa izdegen. ISNA agenttiginiń habarlaýynsha, naýryzdyń birinshi onkúndiginde dári ornyna araq ishken 200 adam ýlanyp, 40 adam úsh kúnde kóz jumdy. Sharıǵat talaptaryna saı ishimdik satylmaıtyn eldiń Keredj shaharynan 4000 lıtr kontrafaktili alkogoldik ishimdik tárkilenip, araq satýshy top jazalandy.
Budan 34 jyl buryn jarylǵan Chernobyl AES-indegi alasapyranda jaýyngerlerge «halkomdyq 100 gramm» ashyq túrde berilgeni de qupııa emes. Biraq bul joly ol jaýyngerdiń patrıottyq rýhyn kóterý úshin emes, adam aǵzasyna túsken ishimdik qan arqyly neıtron sáýlelerge qarsy turady eken degen boljamǵa sáıkestendirilgen-di. Sarkofag jabylǵan tusta apat aýmaǵyna ekinshi tótenshe shaqyrylymmen barǵan bizder, hımııalyq qorǵanys áskeriniń zapastaǵy ofıserleri, almatylyq leıtenant – saıası jetekshiler endigi jerde... jaýyngerlerge araq ishkizbeýge jantalasyp, arpalysyp taýsylǵanymyzdy umytpaspyn. Rentgen sáýlesiniń bıologııalyq ekvıvalent (ber) mólsheri qorshaǵan ortany, jutatyn aýany tumshalap turdy. Sezesiń, úreılenesiń, biraq, sharasyzsyń! Ýkraınadaǵy tótenshe atom jarylysynan týǵan radıasııalyq joıqyn elementter Belorýssııa asyp, Polsha men Shvesııany basyp, Anglııaǵa jel aıdap jetken. Jaıylymdaǵy shotlandyq qoılar ıondy sáýle qonǵan shópti jep qyrylyp jatty... Kózge kórinbeıtin, biraq araǵa ýaqyt salyp tiri pendeni máńgilikke uıyqtatatyn qasirettiń úreıine birte-birte boı úıretken jaýyngerler sonda, áli esimde, biz qoıǵan bar kedergige qaramastan araqqa áýestigin bir sátke joǵaltpady. О́ıtkeni, áýel basta apatty aýmaqta «araq – qorǵanysyń» degen oı qalyptasyp úlgergen edi.
Arada jyldar ótti. Qazaqstan qorǵanys mınıstriniń orynbasary, demalysqa shyqqan soń eldegi «Patrıottar partııasynyń» orynbasary qoǵamdyq qyzmetin atqarǵan general-maıor Aıtqalı Esenǵulovtan osy bir ótken óreskel jaıttyń anyq-qanyǵyn aqıqattaý maqsatymen suhbat aldym: «Ishimdiktiń, atap aıtqanda, araqtyń radıasııaǵa qarsy turarlyq qanshalyqty qaýqary bar dep oılaısyz?» Keńes armııasynyń naǵyz joǵary shendi ofıseri Aıtqalı Ǵusmanuly 1986-1989 jyldary naǵyz apat oshaǵynda – Belarýs áskerı okrýginde shtab bastyǵy qyzmetin atqarǵan. «О́zimniń balamdaı bolǵan bireýdiń balasyna, órimdeı jasqa men qalaı araq ish dep aıta alamyn? Onyń áskerdegi eki jyl qaýipsiz ómiri, taǵdyry, meniń qolymda emes pe? Amal qansha, ishkizýge týra keldi!..» dedi general sonda ashynyp. Araqtyń adam aǵzasyn radıasııadan tazarta almaıtynyn ǵylymnyń dáleldegenin alǵa tarttym. «Ol kezde jarylys bolǵan aımaqta tótenshe jaǵdaı ornady. Fobııa. Hımııalyq qorǵanys áskeriniń laýazymdy ofıserleri, áskerı dáriger-radıologtar soldatqa araq ishkizý kerek degen talap qoıdy. Biz oryndadyq», degen general ózge ýáj aıta almady.
Toqsan sózdiń tobyqtaı túıini, bul kúnderi «ata-ananyń aıqaıynda emes, ınternettiń aıdaýynda» júrgen jasóspirimderimiz – bolashaǵymyz, qazirgideı qıyn sátte joǵarydaǵy ushqary aıtylǵan araq-sharap úgitine eligip, arandap qalmasyn degen oı ǵoı. Ras, spırt qaı soǵysta da, qaı maıdanda da gıgıenanyń basty qajetine jaraǵan. DDU-nyń búgingi talaby: Qolyńdy spırtpen súrt. (Aryǵa – jol joq!..) Tazalyq. Tártip. Gıgıena ǵana adam ómirin COVID-19-dan qorǵap qalmaq! Endeshe, saq bol, jaı sózge erme, jas óren, demekpiz!
