Rýhanı jańǵyrý eń áýeli nesimen mándi, halqymyz úshin nege qundy?
Áńgimeni áriden bastasaq. Tóńkeris arqyly bılikke kelip teksizdikti tórge shyǵarǵan, kollektıvtendirý, repressııa, ashtyq pen apat, atý men jazalaý arqyly jetpis jyl boıy kúshtep júrgizilip solaqaı saıasattyń elimizge dúleı bolyp kelip, úreı bolyp engeni, sóıtip súıegimizge sińgeni jasyryn emes. Keńes ókimeti barlyq nasıhat quraldaryn jumyldyra otyryp, «sovet adamyn» qalyptastyrýǵa kúsh saldy. Sonyń saldarynan Pavlık Morozovty úlgi tutqan, batyr bala Bolatbekti ánge qosqan, qundylyǵynda qudaıy joq qoǵam qalyptasty. «Aýrý mysqaldap kirip, batpandap shyǵady» dep dana halqymyz tekke aıtpaǵan. Sondyqtan toqsanynshy jyldary saıası táýelsizdik alǵanymyzben, sanamyz tolyq azat boldy dep aıta almaımyz. Tipti keńestik kezeńde pıoner, komsomol qatarynda bolǵan biz turmaq, táýelsizdik tusynda dúnıege kelgen keıbir jastardyń boıynan da «sovettik vırýstyń» kórinip qalatyny oılandyrmaı qoımaıdy. Sonyń bári oıdyń otarsyzdanbaýynan, rýhtyń aryla almaýynan dep paıymdaımyz!
Bul turǵydan kelgende rýhanı jańǵyrý – sanaǵa sáýle uıalatyp, oıdy otarsyzdandyratyn, ulttyq kod pen dástúrdi saqtaı otyryp, jańa zamanǵa beıimdeıtin, jadyny jańǵyrtyp, eldiń eńsesin tikteıtin, ózine degen senimin eseleıtin teńdessiz baǵdarlama.
Al osy jańǵyrý Elbasy aıtqandaı «jańǵyryqqa aınalyp ketpeýi» úshin ne isteý kerek? Bul suraqqa da maqalanyń ózi jaýap beredi. Qoǵamda pragmatızm men bilim saltanat qurýy tıis: «Pragmatızm – ózińniń ulttyq jáne jeke baılyǵyńdy naqty bilý, ony únemdi paıdalanyp, soǵan sáıkes bolashaǵyńdy josparlaı alý, ysyrapshyldyq pen astamshylyqqa, dańǵoılyq pen kerdeńdikke jol bermeý degen sóz. Qazirgi qoǵamda ustamdylyq, qanaǵatshyldyq pen qarapaıymdylyq, únemshildik pen oryndy paıdalaný kórgendilikti kórsetedi. Jastarymyz basymdyq beretin mejelerdiń qatarynda bilim árdaıym birinshi orynda turýy shart. Sebebi qundylyqtar júıesinde bilimdi bárinen bıik qoıatyn ult qana tabysqa jetedi», dep jazylǵan maqalada.
Dál qazirgi kezeńde astaryna tereńirek úńilýdi qajet etetin osy sózderdiń hakim Abaıdyń áıgili «Ǵylym tappaı maqtanba...» atty óleńimen úndes bolýy beker emes. Sondyqtan túptep kelgende, rýhanı jańǵyrýdyń maqsaty, bizdińshe, «sovet adamy» syqpytynan arylǵan, Abaı aıtqan tolyq adamdyqqa bet burǵan rýhy azat, naǵyz qazaq bolý dep túsinemiz!
Izgilikke shaqyratyn, rýhanı arylýǵa, tamyrǵa oralýǵa úndeıtin rýhanı jańǵyrý bastaýyn tym tereńnen alady. Osy turǵydan alǵanda, budan 1150 jyl buryn dúnıege kelip «qaıyrymdy qoǵam» men «parasatty qalany» ańsaǵan ál-Farabı babamyz ben odan myń jyl keıin ǵumyr keshken, ultynyń rýhanı kózin ashýǵa, hıkmet keýdesine sáýle shashýǵa umtylyp, sol arqyly kemel kisilikke, tolyq adamdyqqa shaqyrǵan Abaıdyń máńgilik murattaryn da osy rýhanı jańǵyrýdyń zańdy jalǵasy deýge negiz bar. Uly oıshyl da óz zamanynda halqyn rýhanı jańǵyrýǵa shaqyrǵan edi. Alaıda onyń úni óz aıtqandaı jartastan qaıtqan jańǵyryqqa aınaldy. Baıaǵy qazaq – sol qazaq.
Rýhanı jańǵyrýdyń úshinshi jylyn karantın jaǵdaıynda qarsy alyp otyrmyz. «Karantın» – ıtalıansha qyryq kún degen maǵynany beredi eken. Burynǵylar rýhanı kemeldenýdi qyryq kún oqshaýlanýmen baılanystyrǵan. Áziret Sultan rýhanı jetilý úshin qyryq kún shilhana jasap, Musa paıǵambar jan-dúnıesin tazartý úshin halqyn qyryq jyl ertip júrgen. Halqymyz da qyryq sanyn qasterlegen, sábıdi qyrqynan shyǵarǵan, qyzdy qyryq úıden tyıǵan, batyryna qyryq joldas qosyp bergen, qyryqtyń birin Qydyrǵa balaǵan, qyryq qadam attaǵandy qonaq sanaǵan, marqumnyń qyrqyn kútken, qyryq shelpek taratqan, qyryq shiltenge senim artqan. Sondyqtan bul qyryq kúnde tek tánniń indetimen kúrespeı, jannyń dertinen de arylýǵa, oqshaýlanyp, oımen ońasha qalyp, rýhanı jańarýǵa, jan-dúnıemiz aǵaryp, tazarýǵa, «qyryq jamaý» júregimizge em tabýymyzǵa, sóıtip, rýhanı jańǵyrýdy jańasha paıymdaýǵa septesedi dep úmittenemiz.
