COVID-19: sozylmaly jáne maýsymdyq aýrýy bar naýqastarǵa qaýipti

Allergııasy barlar abaı bolýy qajet

Almaty qalasyndaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstı­tý­tynyń Res­pýblıkalyq aller­go­lo­gııa­lyq orta­­ly­ǵynyń jetekshisi, medısı­na ǵylym­da­­rynyń doktory, joǵarǵy sanat­ta­ǵy dá­riger Dınara Talǵatbekova maý­sym­­dyq jáne tynys joldarynyń so­zyl­ma­ly allergııalyq aýrýlaryna shal­­dyqqan adamdarǵa koronavırýstyń taral­ýyna baılanysty joǵary qaýip tónýi múmkin ekenin jetkizdi. Dınara Jeńisbekqyzynyń aıtýynsha, muryn-jut­qynshaq – vırýstar men aller­gen­der­diń negizgi kiretin qaqpasy. Qaýipti agent­terdiń alǵashqy tosqaýyly sana­­latyn muryn-jutqynshaqtyń sile­meı­li qabyǵyna erekshe nazar aýdarý qajet. Tynys joldarynyń sozylmaly allergııalyq qabynýy pasıenttiń si­le­meı­li qabyǵyn vırýstarǵa áser eted­i. Sondyqtan kóktem mezgilinde, ási­rese sáýir men mamyrda aǵashtar shań basa bas­­taǵanda megapolıs turǵyndary saq bol­ýy tıis.

Muryn qýysy silemeıli qabyǵymen úne­mi vırýstarmen kúresip, muryn ar­qy­ly ótetin aýany tazartyp otyrady. Oǵan ártúrli bakterııalar, vırýstar, shań-tozańdar jınalady. Vırýstyq ınfek­sııa aǵzaǵa tynys alý jolymen enip, tynys alý joldarynyń jasýshalarynda – kómeı, traheıa, bronhtarda jınalady. Bul allergenniń silemeıli qabyqqa ońaı ene­tinin bildiredi. Immýnıtet álsiregen kezde zaqymdalǵan silemeıli qabyqtar arqyly vırýstar men allergender aǵzaǵa zııan keltiredi. Eger vırýsqa kóktemdegi ósimdikterdiń gúldenýine baılanysty allergııa qosylsa, naýqastyń jaǵdaıyna áser etýi múmkin.

Sondyqtan ınfeksııa allergııanyń ba­rysyn, al allergııa vırýstyq ınfek­sııa­nyń aǵymyn jyldamdatady. Aýrýdyń al­dyn alý óte mańyzdy. Eń qarapaıymy – ta­ńerteń tisti tazalaý sııaqty, mu­ryn­dy, aýyzdy jáne tamaqty tuzdy sýmen shaıý. Biz tisimizdi tańerteń-keshke tazalaımyz, qo­ly­myzdy kúnine birneshe ret jýamyz, murynnyń silemeıli qabyǵyna da solaı jasaý kerek. Vırýstyq ınfeksııa kezinde muryn-jutqynshaqtyń ýaqtyly emdelmegen aýrýlary (sınýsıtter, farıngıt) aýyr asqynýǵa ákelýi múmkin. Allergııasy bar naýqas, ásirese qazir ósimdikter gúldep jatqanda aýrýdyń belgileri men aýyrlyǵyn baqylaý úshin dárigerdiń taǵaıyndaǵan terapııasyn qabyldaýy tıis. Vırýstar árdaıym aller­gııalyq aýrýlardyń, ásirese bronh demikpesiniń órshýiniń arandatýshysy sııaqty áreket etedi. Bronh demikpesi bol­ǵan jaǵdaıda, pasıent dáriger taǵa­ıyn­­daǵan negizgi qabynýǵa qarsy tera­pııa­ny alýy kerek, sonymen qatar vı­rýstyq/bakterıaldy ınfeksııasynyń qo­sylý erekshelikterin eskere otyryp, emdeýde vırýs pen bakterııaǵa qarsy ım­mý­­nomodýlıatorlyq dári-dármekterdi qol­­danýǵa bolady.

 Qant dıabeti barlarǵa qaýipti

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıy­m­­ynyń málimeti boıynsha, COVID-19 juqtyrý qaýpi ásirese qant dıabeti, gıpertonııa, júrek-qantamyr júıesi men sozylmaly ókpe jáne qaterli isik aýrýlary bar egde adamdarǵa tónýi múmkin.

Almaty qalasyndaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ıns­tı­­týty endokrınologııa kýrsynyń je­tek­shisi, medısına ǵylymynyń kandı­­daty Laýra Danııarovanyń aıtý­ynsh­a, osy sanattaǵy naýqastardyń aýrý­dyń dekompensasııasy saldarynan aǵza­nyń ımmýnologııalyq reaktıvtiligi tómen­de­ýi múmkin. Sozylmaly gıperglıkemııa (qandaǵy qanttyń kóbeıýi) kez kelgen ınfeksııalyq agentterdiń, sonyń ishinde vırýstyń ósýi men damýyna «qolaıly» qorektik orta sanalady. Qant dıabetimen aýyratyn adamdar da vırýstyq ınfeksııa órshigen kezde, onyń júrý barysy qandaǵy glıýkoza deń­geıiniń aýytqýy jáne qant dıabeti saldarynan asqynatyny belgili.

«Qant dıabetimen aýyratyn adam­dar­ǵa koronavırýs ınfeksııasyn juq­ty­rý qaýpin azaıtý úshin saqtyq sharalaryn saq­taý qajet», deıdi Laýra Baqyt­jan­qyzy.

О́z kezeginde Halyqaralyq qant dıa­beti federasııasy qant dıabetimen aýyratyn adamdarda koronavırýstyń aldyn alý jóninde usynystar jarııa­la­ǵan bolatyn. Eń bastysy, ózin ózi baqylaý bolǵandyqtan, qandaǵy glıýkoza deńgeıine erekshe nazar aýdarý kerek. Turaqty túrde baqylaý – qan­da­ǵy joǵary nemese tómen glıýkoza deń­ge­ıi­nen týyndaıtyn asqynýlardyń aldyn alýǵa kómektesedi deıdi mamandar.

Sonymen mamandardyń keńesine sáıkes, tumaý belgileri bolǵan jaǵdaıda (deneniń qyzýy, jótel, entigý), mindetti túrde dárigerge qaralý kerek. Kez kelgen ınfeksııa qandaǵy glıýkoza deńgeıin joǵarylatady jáne suıyqtyqqa degen qajettilikti arttyrady, sondyqtan jetkilikti mólsherde sý ishińiz. Dıabetke qarsy qajetti dári-dármekter jetkilikti eke­nine kóz jetkizińiz. Eger birneshe apta boıy oqshaýlaný kerek bolsa, sizge ne qajet ekenin oılańyz. Jalǵyz tu­ra­tyn bolsańyz, sizde qant dıabeti bar ekenin biletin, senim artýǵa bolatyn adamnyń bar ekenine kóz jetkizińiz, óıtkeni aýyryp qalsańyz, sizge kómek qajet bolýy múmkin. Sondaı-aq durys ta­maqtanyp, dene qımylynyń kóp bo­lýy­na da nazar aýdarý kerek, sondyqtan glıkemııalyq ındeksi tómen taǵamdardy tańdap, qýyrylǵan, maıly taǵamdardy tutynbaýǵa tyrysý da óte mańyzdy.

Júrek-qan tamyrlary dertterin tez asqyndyrady

Aldyn ala málimetter boıynsha, COVID-19-ǵa shaldyqqan pasıentterdiń 25%-dan 50%-ǵa deıin japsarlas aýrýlary bar. Júrek-qan tamyrlary aýrý­lary, qaterli isik, sozylmaly res­pı­ra­tor­lyq aýrýlar jáne qant dıabeti sııaqty patologııalary bar komorbıdti naý­qas­tar úshin qolaısyz nátıjeler qaýpi ha­lyqtyń ortasha deńgeıine qaraǵanda edáýir joǵary.

Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty kardıolo­gııa kafedrasynyń dosenti, medısına ǵylymynyń kandıdaty Kúlzıda Qoshým­baeva popýlıasııada jıi kezdesetin júrek-qan tamyrlary aýrýlary bar naý­qastar erekshe qaýip tobyn quraıdy deıdi.

«Júregi aýyratyndar naýqastardyń qataryn kóbeıtpeý úshin qarapaıym aldyn alý sharalary men dárigerdiń usy­nys­taryn ustaný kerek. Bul birinshi kezekte memlekettik jáne jergilikti atqa­rý­shy organdar, medısına qyzmetkerleri tarapynan uıǵarylǵan karantındik sharalarynyń qatań saqtalýy. Son­dyq­tan aldymen kópshilikpen baılanys­ty aı­tar­lyqtaı shekteý, úıde bolý, adam­dar kóp jınalatyn oryndarǵa shyq­paý, ártúrli kólikpen júrmeý, ne­me­­relerdiń ata-ájelerimen baıla­ny­syn ýaqytsha azaıtý mańyzdy, óıtkeni balalar asım­pto­matıkalyq vırýs tasymaldaýshyla­ry bolýy múmkin», deıdi Kúlzıda Qoshýmbaeva.

Qoǵamdyq oryndarǵa amalsyz barǵan kezde, basqa adamdarǵa qatysty (1,0 - 1,5 metr­den astam) qaýipsiz qashyqtyqty saq­­taý kerek, medısınalyq maska kıip, qol alysýdan bas tartyp, beti­ńiz­ge, kó­zińizge, murnyńyzǵa jáne aýzy­ńyz­ǵa qolyńyzdy tıgizbeńiz, qoldy múm­­kindiginshe jıi jýyp, sabyn jáne qu­ra­­mynda spırt bar dezınfeksııalyq suıyqtyqty qoldanyńyz. Mamandar dárigerlerdiń barlyq usynysyn qatań saqtap, taǵaıyndalǵan dári-dármekterdi qabyldaýdy jalǵastyrý qajettigin alǵa tartady. Pasıentterdiń bul sanaty pandemııa ýaqytsha ekenin sezinip, úreıge boı aldyrmaı, aqyl-parasatpen ózin saqtaý arqyly qorǵaıdy. Koronavırýs ınfeksııasyna shaldyqqan júrek-qan tamyrlary aýrýlary bar pasıentterdiń 90%-y saýyǵyp ketkenin aıta ketken lázim.

Sonymen qatar dárigerler ystyq vannalar men monshalar COVID-19-dan qor­ǵamaıtynyn eskertedi. Kerisinshe júrek-qan tamyrlary aýrýlary bar naý­qas­tar úshin qaýipti bolýy múmkin. Bul pikirdi koronavırýs ınfeksııasyn alkogolmen «emdeý» áreketine de qatysty aıtýǵa bolady.

ALMATY