Abylaıdyń aq úıi – patrıotızm oshaǵy

Ol Abylaıǵa Petropavl qorǵanynyń qarsysynda han­nyń ózi­niń jáne patsha­lyqtyń jer­gi­likti ákimshiliginiń usy­ny­sy­­men II Ekaterına patshaıym qystyq úı saldyrǵanyn dá­lel­deı­tin qujattar izdep eli­­miz­degi barlyq arhıvterdi, derek­terdi aqtarýmen qoımaı bir sheti Sankt-Peterbýrg pen Máskeý qalalarynyń arhıv­te­rine de baryp, jumys iste­gen. Aqyry onyń jumysy nátı­jeli bolyp, Máskeýdegi Syrt­qy ister mınıstrliginiń arhı­vinen Aby­laı­ǵa salynǵan úıdiń jospary tabyldy. Al Omby qalasynyń arhıvinen úı salýǵa sheberlerdiń jibe­ril­geni jáne Abylaıdyń olar­dyń qaýipsizdigin qamta­ma­syz etetindigi jóninde de qu­jat­tar tabyldy. Sonyń arqa­synda endi qulatamyz, jer be­ti­­nen joq qylamyz degen úı qaı­tadan jandanyp, jóndeý jumystary bastalǵan. Al ony «qulatý kerek» degen sheshimdi jergilikti ólketatanýshylardy qataryna qosyp alǵan mádenı muralardy qorǵaýǵa mindetti sheneýnikterdiń ózderi bolǵan edi...

Abylaıdyń aq úıin qorǵaýǵa aqsaqaldar arasynan Kenjebek Ábishev atamyz úlken eńbek sińirgen. Úıdi qorǵaý jóninde alǵash ret áńgime qozǵap, ony Jaqsybaı Samratqa jetkizgen de sol atamyz marqum. Jergilikti ákimdik tarapynan sol kezdegi oblys ákiminiń orynbasary Qýat Esimhanov aǵamyzdyń da eńbegin atap aıtqan jón. Ol Jaqsybaı Samrat pen oblystyq arhıvtiń sol kezdegi dırektory Juqash Qosybaevtyń Sankt-Peterbýrg sa­paryn qarjylandyrýǵa kó­mek­­tesken edi.

Al qujattar tabylǵannan «Mádenı mura» memlekettik baǵ­darlamasynyń aıasynda úıdi qal­pyna keltirýge bıýdjet­ten alynatyn qarajatty ból­di­rýge kúsh salǵan sol jyl­dardaǵy oblystyń ákimi T.Mansurov edi. Ol kisi úı­diń tarıhı mańyz­yn bird­en túsinip, ony qal­pyna keltirý shyǵynyn «Mádenı mura» baǵdarlamasyna bólingen qara­jattar qataryna engize aldy. Eki-úsh jylǵa sozylǵan jón­deý jumystarynan keıin Aby­laı­dyń aq úıi 2008 jylǵy ta­myz­­da mýzeı retinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń lentasyn qııýymen esigin aı­qara ashty.

Mine, osy aǵalarymyzdyń arqasynda qazir Qyzyljar qalasynda «Abylaıdyń aq úıi» rezıdensııasy mýzeıi retinde asqaqtap tur. Qalaǵa alys-jaqy­n­nan kelgen qonaqtardyń oǵan kirmeıtini joq shyǵar. Tipti, alystan týystaryna kelgen qonaqtar da Abylaıdyń úıine soqpaı ketpeıdi. Sonyń arqa­synda jylyna 25-30 myń adam mýzeıdiń qona­ǵy bolady. Qala jáne oblys mektepteriniń oqýshylary úlken top­pen ekskýrsııaǵa keledi. JOO men orta arnaýly oqý oryn­da­rynyń stýdentteri de bizdiń jıi qonaǵymyz. Biz ǵana emes bar­lyq jýrnalıster, bilikti adamdar Abylaıdyń aq úıin oblys­­taǵy eń basty tarıhı mura dep sanaıdy. Oǵan kelgen jas­­tarǵa otandyq patrıotızm rýhy egilip, áńgimeler aıtylady. Talaı jastyń kózderinde jarq etken ushqyn paıda bolatynyn da bilemiz. Ásirese, «Ańyraqaı soǵysynyń» ekspozısııasy jáne Abylaı hannyń balaýyzdan jasalǵan músinine jastar qumartady. Olardyń aldynda jas balǵyndardyń uzaǵyraq turatynyn baıqaımyz. Sony­men birge olarǵa qazaq­tar­dyń qarý-jaraqtary da qyzy­ǵý­shy­lyq týdyrady. Osyn­daǵy kórinisterden keıin talaı jas qazaq tarıhyna qyzyǵýshylyq bildirip, suraqtary kóbeıetinin tarıh páni muǵalimderiniń aýzy­nan jıi estımiz. Eks­ký­r­­sııaǵa kelgenderge bizdiń kóp jyldardan beri qyzmet atqa­ratyn bilikti mamandary­myz Gúlnár Jumabekova, Lıýdmıla Sheraýhova jáne t.b. Abylaıdyń qyzmeti men HVIII ǵasyrdaǵy qazaq ómirinen áńgi­me­ler aıtady. Qazir mýzeıde dırektorymyz Aıan Sadaev bas­ta­ǵan 30 shaqty adam qyzmet etedi. Tek oǵan respýblıkalyq mártebeniń berilýi sheshilmeı tur. Abylaı hannyń elimizdegi jalǵyz mýzeıi bolsa da oǵan osy mártebe áli berilmeı-aq qoıdy.

Otan qorǵaýshy kúnine jáne Jeńistiń 75 jyldyǵyna arnap «Er esimi – el esinde» atty patrıottyq kórme uıym­das­tyr­dyq. Karantın kúnderinde de mýzeıimiz jumysyn jal­ǵas­ty­ryp, onlaın rejimde jumys istedi. Biz kórermenderge 25-ten astam onlaın taqyryptyq ekskýrsııalar, mýzeı sabaqtary, dárister men ınteraktıvti sharalar usyndyq. Ol 4500-5000-daı kórermendi qamtydy. Jalpy, bizdiń mýzeıimiz oblystaǵy patrıotızm oshaǵy deýimizge tolyq negiz bar.

Ásemgúl QYDYBEKOVA,

«Abylaı han rezıdensııasy» mýzeıi dırektorynyń orynbasary

PETROPAVL