Ekonomıkalyq ósimdi qalpyna keltirý, aımaqtarda derttiń taralýyn joıý, halyqtyń densaýlyǵyna qaýiptiń aldyn-alý sharalaryn odan ári júrgizý, salalardyń qyzmetin qalpyna keltirý memleket úshin asa mańyzdy mindetter bolyp otyr. Kóptegen shekteýlerdiń alynyp tastalatyndyǵy, biraq kúndelikti ómirde saqtyq sharalaryn qatań ustaný qajettigi, ol úshin jańa sanıtarlyq erejeler daıyndalyp, shaǵyn, orta, iri kompanııalar jańa erejelerge sáıkes jumys jasaıtyndyǵyda óz kezeńinde qolǵa alynǵan sharalardyń biri. Kompanııalar men kásipkerler úshin salyq júktemesi azaıtylyp, elde birqatar basymdyqtardyń qolǵa alynatyndyǵy jáne olar bıznesti qoldaý, damytý, bilim men ǵylym júıesin jetildirýdiń jańa betburysy retinde qarastyrylýda. Olardyń ishinde, birneshe mańyzdy baǵyttar qoldaýǵa ıe bolyp, nazarǵa alynady, atap aıtsaq:
Birinshisi, Qazaqstan ekonomıkasynyń ózin-ózi qamtamasyz etýin jaqsartýy. Ol úshin qoldanystaǵy shıkizat bazasy negizindegi óndiristi, óńdeýdi damytý. Ekonomıkanyń bolashaq qurylymyna jańasha kózqaraspen qaraý usynylyp, ónerkásiptik, energetıkalyq, aýylsharýashylyq, qyzmet kórsetý salalary boıynsha jańa ekonomıkalyq qurylym qurý qajettiligi, energetıka salasynda aıtarlyqtaı reformalardyń talap etiletindigi negizdeledi, orta merzimdi perspektıvada jasyl energııaǵa kóshý shuǵyl qajettilik. Jasyl ekonomıkaǵa kóshý, jańartylatyn energııa kózderin damytý, jasyl qurylys, jasyl kólik, qaldyqtardy basqarý, turaqty jáne tıimdi únemdeý jáne sý resýrstaryn utymdy paıdalaný asa mańyzdy bolmaq. «Jasyl ekonomıka» aıasynda JIО́-niń qosymsha 3% ósýine, 500 myńnan astam jańa jumys oryndarynyń ashylýyna, jańa óndirister men qyzmetterdiń qurylýyna, halyqtyń ómir súrý deńgeıiniń jalpyǵa birdeı joǵary standarttaryn qamtamasyz etýde múmkindikter bolady. Paıdalanylǵan materıaldardy suryptaý jáne óńdeýdi qolǵa alý qajet etiledi. Otandyq óndiris úshin polıgonǵa nemese órteýge qaraǵanda tonnasyna 10 ese kóp jumys oryndaryn usynatyn óńdeý salasyn ıgerýdiń qajettiligi artady. Bul baǵyttar boıynsha damý aýyl sharýashylyǵy, qaıta óńdeý salasy ónerkásibi, shikizatty tolyq ıgerý salalaryna jańasha damý múmkindikterin ákeletini sózsiz.
Ekinshiden, «Jumyspen qamtý jol kartasy» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qarjy bólinetindigi, onyń ishinde shaǵyn bıznesti nesıeleý kózdeletindigi anyqtalyp, qarjylandyrylatyn jobalar arqyly eń aldymen jańa jumys oryndaryn ashý qarastyrylǵan. Únemi ekonomıkalyq tabys ákeletin nemese adamı kapıtaldy damytatyn bastamalardy qolǵa alý josparlanǵan. Osyǵan oraı, mektep, aýrýhana jáne basqa da nysandar salynyp, jańǵyrtý jumystarynyń júrgizilýde asa mańyzdy áleýmettik kórsetkish.
Úshinshi rette qol jetimdi baspana salý ekonomıkalyq damýǵa, jumyspen qamtýdyń ósýine jáne áleýmettik qoldaýdyń qýatty yntalandyrýshysy bolatyndyǵy aıqyndalady. Elbasy bastaǵan 7-20-25 baǵdarlamasy ıpotekalyq nesıelendirýge jáne turǵyn úı qurylysyna úlken serpin beretindigi, nesıelik baspana berý boıynsha «5-10-20» jańa jobasyn iske qosý qolǵa alynbaq. Elde rekordtyq qurylys kólemi josparlanyp, páterler salýdy barynsha arttyrý, azamattardyń ómir súrý jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha jumystardy jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵy is júzinde strategııalyq baǵyttardyń biri retinde anyqtalady. Sondyqtan, bul qurylymdy odan ári jańartý qajettigi usynylǵan, bul óz kezeginde halyqtyń turmys tirshiligi kórsetkishin jaqsartyp qana qoımaı, tizbekti ekonomıkalyq áser beretini anyq.
Tórtinshi bolyp, áleýmettik ádilettilik úshin kirister, jeke tabys salyǵy boıynsha údemeli shkalany engizý máselesi qarastyrylatyndyǵy, munyń negizinde ekonomıkada qarajattardyń ádil bólinýi jáne qarajattyń jınaqtalýy bolady.
Besinshiden, otandyq bıznesti qoldaý qarastyrylǵan, suranystyń tómendeýi, aktıvter men kepilgerlik quraldardyń naryqtyq qunynyń tómendeý jaǵdaıynda «Damý» qorynyń nesıege kepildik berý quralyn paıdalanýdyń óte mańyzdylyǵy. Jalpy eldiń orynyqty ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etý, jeke kásipkerlik, birinshi kezekte, shaǵyn jáne orta bıznestiń jaı-kúıi men damý deńgeıine táýeldi. Memlekettiń ekonomıkalyq ósýine, materıaldyq jáne materıaldyq emes resýrstardy tıimsiz paıdalaný máselesinde, ishki suranystyń ımportqa táýeldiligi, jumyssyzdyq, kedeıshilik jáne kóptegen jaǵdaılardy sheshý úshin ekonomıkanyń naq osy sektorynyń áleýetti múmkindikteri óte zor. Shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkany ártaraptandyrýdaǵy róli de mańyzdy, shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri shaǵyn qalalar men monoqalalarda turǵyndardyń tutynýshylyq suranysyn qanaǵattandyrýǵa baǵdarlanǵan sektorlarda jumys isteı otyryp, damýǵa jańa ımpýls beredi. Osyǵan baılanysty jeke kásipkerlikti qoldaý boıynsha, qarjylandyrýda qoljetimdilikti jaqsartý, qajetti ınfraqurylymdy qamtamasyz etý, qoǵam úshin qolǵa alynǵan ıgi isterdiń biri dep bilemiz.
Altynshydan, ekonomıkalyq basymdyq pen yqtımal áserge negizdelgen ár ınvestor úshin jeke qoldaý sharalaryn jasaý qajettiligi aıtylady, salalardaǵy strategııalyq ınvestorlar úshin barlyq ınvestısııalyq zańnamanyń turaqtylyq rejımin qamtamasyz etý kerektigi aıqyndalady, bul qazirgi daǵdarys kezindegi qarjy naryǵyna óz áserin tıgizedi.
Jetinshiden, qıyn kezeńde jumys jasap turǵan kásipkerlerdiń ekonomıkalyq belsendiligin qoldaý, jeke menshik pen básekelestikti qorǵaýdyń mańyzdylyǵy, kásipkerlerge qatysty bankrottyq týraly is júrgizýdi osy jyldyń 1 qazanyna deıin toqtata turýdy qarastyrý bıznes ókilderi úshinde ekonomıkalyq mańyzdy.
Azamattardy qoldaý men bıznesti damytýǵa arnalǵan osy jáne basqa da sharalardy júzege asyrý úshin ekonomıkalyq ósimdi qaıta qalpyna keltirý jónindegi keshendi josparlar júrgiziletindigi aıqyndalyp, elimizdi jáne ekonomıkany odan ári damýǵa beıimdeýdi qarastyrý qazirgi kezeńde asa qajetti. Daǵdarys álemge áleýmettik máselelerdiń mańyzdylyǵyn anyqtady: medısına, bilim, áleýmettik qorǵaý elder úshin asa qoldaýǵa qajetti baǵyttar ekendigin aıqyndap berdi, júıeni kez-kelgen sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılarǵa tez áreket etý úshin beıimdeý qajettigin negizdedi. Sondyqtan, aldaǵy ýaqytta qazirgi zamanǵy qashyqtyq tehnologııalardy engizý, bilim berý baǵdarlamalarynyń mazmunyn qaıta qarap, olardy qol jetimdi jáne ınteraktıvti etýdiń qajettiligin arttyrdy. Atalǵan baǵyt-baǵdarlar qazirgi kezeń qajettiligine negizdelgen, el ekonomıkasy, áleýmettik jaǵdaıy úshin óte mańyzdy.
Gúlimaı AMANIIаZOVA,
Sh.Esenov atyndaǵy KMTjIÝ prorektory.
Mańǵystaý oblysy
