– Jarqynbek Amantaıuly, sizdiń kózben qaraǵanda Ertis-Baıan óńiriniń osydan on jyl burynǵy jáne qazirgi ádebı ahýaly qandaı dep oılaısyz?
– Jalpy óńirde qazaq ádebıeti men mádenıetine, rýhanııatyna, tiline degen betburys jyl sanap artyp kele jatqany anyq. Kezinde Keńes Úkimetiniń salqynyn sezip eseıgen aǵa býyn ókilderi jıi eske alatyn «qazaǵy sırek» qalanyń búgingi kórinisi múlde ózgeshe. Ishki jáne syrtqy kóshtiń arqasynda qazirgi tańda turǵylyqty halyqtyń jartysynan astamy qarakózderimiz bolyp otyr. Bul faktor aımaqtaǵy qazaq ádebıetiniń ahýalyna da áser etpeı qoıǵan joq. Sóz ónerin serik etken jastardyń qatary artqan. Osydan on jyl buryn qalamger degende Arman Qanı, Ǵalymbek Jumatov, Aqyn Alaqanuly syndy aǵalarymyz bastaǵan sanaýly ǵana adamdardy tizbeleıtin edik. Búginde Allaǵa shúkir, Ertis-Baıan jerinen esimderi elge beligili bola bastaǵan ondaǵan aqyn-jazýshyny ataýǵa bolady.
– Elimizdiń Soltústik óńirlerine, ásirese onyń ádebı álemine kóp adam kúdikpen qaraıtyny jasyryn emes. Tipti ol óńirden aqyn túgili qazaq tabý qıyn dep jatatyndar bar? Pavlodar oblysynyń búgingi ádebı ortasy qalaı qalyptasý ústinde?
– Otarlaýdyń salqyny qatty tıgen Soltústik óńirlerde qazirgi tańda ulttyq qundylyqtardy ulyqtaý, ony jańǵyrtý baǵytynda jasalyp jatqan aýqymdy isterdi sóz etpeýge bolmaıdy. Bul jaqtaǵy ult úshin bolatyn «kúrestiń» de deńgeıi ózgeshe. Kópke topyraq shashýdan aýlaqpyz, árıne. Biraq, bizdiń aımaqta Ońtústik óńirlerdegideı rýaralyq talas-tartys, rýlyq bóliný joqtyń qasy. «О́gizdi óltirmeı, arbany syndyrmaı», elimizdiń salqynqandy saıasatyna syzat túsirmeı ulttyń joǵyn joqtap, túgendeýde qalamger qaýymnyń, osy aqyndar men jazýshylardyń eńbegi zor. О́ıtkeni, ózi at tóbelindeı zııaly qaýymnyń bir múdde jolynda birlese nátıjege jete almaıtyndyǵyna el táýelsizdiginiń alǵashqy jyldarynan-aq kóz jetti. Bir kósheniń atyn aýystyrýdyń ózi úlken ulttyq saıasat ekenin túsindi. Sondyqtan, aýzymyz úırengen sózben aıtsaq, «orystanǵan» óńirdiń ár aqyny, qalamgeri qaıratker der edim. Bul óz kezeginde ádebı ortanyń, jalpy qazaq tildi ortanyń qalyptasyp kúsheıe túsýine de áser etpeı qoıǵan joq. Odan bólek, keıingi ýaqytta jıi ótkizilip jatqan ádebı keshterge, rýhanı otyrystarǵa degen jastardyń yqylasy da arta túsken.
– Jas aqyn-jazýshylardy yntalandyrý men qoldaý jolǵa qoıylǵan ba?
– Menińshe, jas qalamgerler aldymen synaý men mineýden góri, qoldaýǵa qolpashtaýǵa zárý. Kóptegen qalamger jastar qaýlap ósip keledi. Olardyń shyǵarmashylyǵyn jiti baqylap, baǵyt berip otyrý burynnan júzege asyrylyp keledi. Dese de, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń oblystyq fılıalynyń endigi kezektegi jumysy osy jastardy qoldaý baǵytynda bolmaq. Jas qalamgerlerdiń laıyqty deńgeıde keshterin uıymdastyrý, kitaptaryn jaryqqa shyǵyraýǵa qoldaý kórsetý aýadaı qajet. Bul rette, oblystyq Mádenıet basqarmasy jáne de túrli qoǵamdyq uıymdarmen kelisip birqatar jumysty júzege asyrýdy qolǵa alyp jatyrmyz.
– Jazýshylar Odaǵynyń Pavlodar oblystyq fılıalynyń basshysy bolyp taǵaıyndalǵanyńyzǵa kóp ýaqyt bola qoıǵan joq. Aldaǵy ýaqytta qandaı joba-josparlaryńyz bar?
– Bul men úshin úlken jaýapkershilik júgi dep bilemin. Josparly jobalarymyz ázirlenýde. Atap aıtar bolsaq, bıyl jyl sońyna deıin birqatar jas qalamgerdiń kitaptaryn jaryqqa shyǵarýdy kózdep otyrmyz. Kóptegen azamat elge keńinen tanylyp, respýblıkalyq, halyqaralyq baıqaýlardyń aldyn bermeı júrse de, áli de Jazýshylar odaǵyna múshelikke óte qoımaǵan. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrsaq degen nıet bar. Ertis-Baıan jerinen shyqqan qazaq ádebıetiniń belgili ókilderiniń mereıtolaryn laıyqty deńgeıde atap ótýge at salysý josparǵa engizilip otyr. Sondaı-aq Hakim Abaıdyń 175 jyldyǵy men ál-Farabı babamyzdyń 1150 jyldyǵyna oraı respýblıkalyq onlaın-músháıra jarııalaýdy kózdep otyrǵan jaıymyz bar. Árıne, munyń barlyǵy aǵa býyn ókilderimen aqyldasa otyryp, áli de bolsa jetildirilip baryp, júzege asyratyn jobalar.
– Ertis-Baıan óńirinde aǵa býyn men búgingi tolqyn arasyndaǵy ádebı baılanys jaıly aıtyp ótseńiz?
– Ertis-Baıan óńirindegi qalamger qaýymnyń ádebı-rýhanı sabaqtastyǵynyń tamyry tereńde. Babalarymyzdan kele jatqan úrdis toqtaǵan emes. Qazir de aldyńǵy tolqyn aǵalarmen keıingi býyn jas qalamgerler arasyndaǵy sabaqtastyq, baılanys óte joǵary der edim. Aımaqta sóz óneriniń qanat jaıýyna uzaq jyl eńbek etip kele jatqan joǵaryda aıtqan Arman Qanı, Ǵalymbek Jumatov aǵalarymyzdan soń Asyǵat Turǵanbek, Beıbit Bójen, Qýanyshbek Sharmanov syndy azamattardyń tolaıym eńbegin atamaı ketýge bolmaıdy. Shákirt tárbıeleýde, orta qalyptastyrýda osy aǵalarymyzdyń orny bólek. Úlken sabaqtastyqtyń altyn kópiri osyndaı azamattar barda nyǵaıa túsetindigine senim zor.
– Áńgimeńizge raqmet
Áńgimelesken
Raýan QAIDAR,
«Egemen Qazaqstan»
