Senatorlar aldymen Prezıdenttiń usynýy boıynsha jáne Konstıtýsııaǵa, sondaı-aq «Qazaqstan Respýblıkasynyń sot júıesi men sýdıalarynyń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes Baýyrjan Jumaǵulov pen Asqar Smaıylovty basqa qyzmetke taǵaıyndalýyna baılanysty, Joǵarǵy sottyń sýdıasy qyzmetterinen bosatty.
Budan keıin kún tártibinde negizinen Parlament Májilisinde maquldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa tolyqtyrýlar engizý týraly» Konstıtýsııalyq zań jáne «Saıası partııalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna ózgeris pen tolyqtyrýlar engizý týraly» zań keńinen talqylandy. Bul qos zań jobasy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń ekinshi otyrysynda bergen tapsyrmalaryn iske asyrý maqsatynda ázirlendi.
Saıası júıege sony serpin beretin qujattardyń burynǵydan ereksheligi týraly Ádilet vıse-mınıstri Natalıa Pan aıtyp berdi.
– Zań jobalarynda partııalyq saılaý tizimderinde áıelder men jastar úshin keminde 30 paıyz mólsherindegi kvotany engizý jáne saıası partııalardy qurý úshin qoldanystaǵy sandyq tirkeý talabyn eki ese tómendetý usynylady. Birinshiden, Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańda saıası partııalar tirkeýge usynǵan partııalyq tizimderde áıelder men jastarǵa arnalǵan mindetti kvotalardyń bolýy týraly talap qoıylady. Jalpy, búgingi tańda álemdegi memleketterdiń basym bóligi áıelder men jastardyń saılaý prosesine teń qoljetimdiligine kepildik berý úshin qajetti sharalar qabyldaýda. Sonymen qatar Memleket basshysy atap ótkendeı, biz jastardyń Parlamentke jáne jergilikti ókiletti organdaryna kelýine yqpal etýge tıispiz. Sondyqtan da bizdiń qoǵam úshin áıelder men jastar jaqsy áleýmettik jáne saıası áleýetke ıe. Osyǵan oraı, halyqaralyq tájirıbe aıasynda usynylyp otyrǵan jańa normalar, áıelder men jastardy eldiń qoǵamdyq-saıası prosesterine belsendi tartýǵa múmkindik beredi, – dedi Natalıa Pan.
Sondaı-aq budan bylaı saıası partııany tirkeý úshin onyń quramynda 40 myń emes, 20 myń múshesi bolsa, jetkilikti bolmaq. Osy baǵyttaǵy túzetýler Saıası partııalar týraly zańda kózdelip otyr. Bul usynys saıası partııalardy qurý tártibin jeńildetedi jáne memlekettik sheshimderdi ázirleý jáne qabyldaý prosesterine oń áserin tıgizedi.
Atalǵan zań jobalaryn talqylaý barysynda depýtat Dana Nurjigitova áıelder men jastar úshin keminde 30 paıyz-
dyq kvotaǵa toqtalyp, eger qajetti deńgeıdegi kandıdattar usynylmaı, bul tepe-teńdik saqtalmasa, qalaı bolaryn surady.
Saýalǵa jaýap bergen N.Pan saıası partııalardyń belsendiligin eskere otyryp, mundaı jaǵdaıdyń tirkelý múmkindigi óte tómen ekenin aıtty. Alaıda atalǵan talap oryndalmasa, Ortalyq saılaý komıssııasy saıası partııa usynǵan tizimdi tirkeýden bas tartady eken.
Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev bul zańdardyń Qazaqstannyń qoǵamdyq-saıası júıesin demokratııalandyrý men nyǵaıtý turǵysynan mańyzdy ekenin atap ótti.
– Prezıdentimizdiń usynysymen búgin qabyldanyp otyrǵan zańdar eldiń saıası ómirinde erekshe mańyzǵa ıe. Saıası partııalardy qurý men tirkeý talaby edáýir jeńildetilip otyr. Partııalardy tirkeýdiń talaptyq shegi tómendetildi. Qabyldanǵan zańdar kóp partııalyq júıeni odan ári nyǵaıtýǵa septigin tıgizetini sózsiz. Sondaı-aq partııalardyń saılaý tiziminde áıelder men jastar úshin 30 paıyzdyq mindetti kvota belgilendi. Bul áıelderge jáne jastarǵa elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine belsene qatysý úshin qosymsha múmkindik beredi. Mundaı ózgertýlerdi demokratııalyq damý jolyndaǵy naqty qadam dep qarastyrýymyz kerek. Olar saıası júıemizdi ári qaraı damytýǵa úles qosady dep senemiz, – dedi Senat spıkeri.
Sonymen qatar «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik aýmaǵyna ákelingen taýarlardy qadaǵalap otyrý tetigi jóninde kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy qaraldy. Bul qujatty depýtattar nazaryna Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev usyndy.
– Qadaǵalaý ımporttyq taýarlar boıynsha júzege asyrylady. Qadaǵalaýǵa jatatyn taýarlardyń tizbesin Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııanyń Keńesi bekitedi. Árbir memleket óziniń Ulttyq qadaǵalaý júıesin qurýy qajet, sondaı-aq salyq tóleýshilerdiń ózderiniń ilespe qujattaryn osy júıede resimdeýin baqylaýdy qamtamasyz etýi tıis. Qujattar osy júıede resimdelmese, taýarlardy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde tasymaldaýǵa tyıym salynady. Kelisimde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaǵyna múshe memleketter arasynda qadaǵalaý jónindegi aqparat almasý boıynsha talaptar aıqyndalǵan. Taýarlar aınalymyn qadaǵalaý tetigin engizý kezeń-kezeńimen júzege asyrylatyn bolady. Kelisimdi barlyq múshe memleketter bekitkennen keıin árbir memleket 120 kúntizbelik kún ishinde qadaǵalaý tetigin úılestirýge jáne iske asyrýǵa jaýapty memlekettik bılik organdaryn aıqyndaýy tıis, – dedi mınıstr.
Kelisim kúshine engen kúninen bastap 12 aıdyń ishinde qanatqaqty joba iske qosylmaq. Sonyń nátıjeleri boıynsha qadaǵalaý júıesiniń turaqty jumys isteýine kóshý týraly sheshim qabyldanady.
Buǵan qosa otyrys barysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Qarýly Kúshterdiń, basqa da áskerler men áskerı quralymdardyń arsenaldary, bazalary men qoımalary janyndaǵy tyıym salynǵan aımaqtar men tyıym salynǵan aýdandar máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy eki oqylymda qaralyp, qabyldandy.
– Qarastyrylyp otyrǵan qujatty daıyndaýǵa bastamashy bolǵan Parlament depýtattary jumys barysynda oq-dárilerdi saqtaý arsenaldary, bazalary men qoımalary janyndaǵy tyıym salynǵan aımaqtardy, aýdandardy belgileý máselelerinde birqatar kemshilikter men problemalar bar ekenine kóz jetkizdi. Ondaı olqylyqtar, ásirese, byltyr Arys qalasynda bolǵan tótenshe jaǵdaı kezinde anyq baıqaldy, – dedi Senat depýtaty Nurjan Nursıpatov.
Senator arsenaldarǵa, bazalar men qoımalarǵa irgeles jatqan aýmaqtardaǵy turǵyndardyń, ǵımarattar men qurylys jaılardyń qaýipsizdiginiń tolyq sheshilmegen máselelerine, oq-dárilerdi saqtaý qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalarynda memlekettik jáne jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetin úılestirýdiń tómen deńgeıine nazar aýdardy.
Bul zań jobasy boıynsha elimizdiń birqatar zańnamalyq aktilerine túzetýler engiziledi. Soǵan sáıkes Qarýly Kúshterdiń, basqa da áskerler men áskerı qurylymdardyń arsenaldarynyń, bazalary men qoımalarynyń aýmaǵy jerdi erekshe sharttarmen paıdalaný aımaqtaryna jatqyzylady. Úkimetke tyıym salynǵan aımaqtar men aýdandardyń tizbesin, sondaı-aq olardy belgileý erejesin bekitý quqyǵy, al oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń, astananyń ákimdikterine olardyń shekaralary men ornalasqan jerin tıisti memlekettik organdarmen kelisý quqyǵy beriledi. Arsenaldardy, bazalar men qoımalardy tikeleı paıdalanýǵa berýge baılanysty emes ǵımarattar men qurylystardy salýǵa, sharýashylyq jáne ózge de qyzmetti júrgizýge, tyıym salynǵan aımaq aýmaǵynda baqylaýǵa, fotosýretke túsirýge, aýdıo jáne beınejazbaǵa arnalǵan quraldardy, júıelerdi qoldanýǵa tyıym salynady.
