Redaksııamyzǵa Qazaqstan fermerler odaǵynyń prezıdenti Jıgýlı Daırabaevtan hat keldi. Hattyń jalpy mazmunynda qazirgi kúrdeli kezeńdegi sharýalardyń jaı-kúıi men janaıqaıy aıtylypty.
Aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń negizgi býyny fermerlik sharýa qojalyqtary ekeni belgili. Onyń damýynyń nátıjesinde memleket bir mezgilde eki mindetten qutyla alady. Birinshisi – azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý bolsa, ekinshisi – eksporttyń áleýetin arttyrý. Bylaısha aıtqanda, bir oqpen eki qoıandy atyp, ókshelep kele jatqan ekonomıkalyq daǵdarystan qutylýǵa sep. Alaıda ónimdilik kórsetkishiniń tómendigi sharýashylyqtardyń shyǵynyn jabýǵa jetpeı otyr. Sharýa qojalyqtarynyń qaltasy juqarǵan saıyn sany da kúnnen kúnge kemip barady. «Baıaǵy, baıaǵy Baıqojanyń taıaǵy» degendeı, sebep – qoljetimdi nesıege qoldyń jetpeýi. Atalmysh hatta J.Daırabaev osy bir túıtkildi máseleniń áli de mańyzdylyǵyn joǵaltpaǵanyn jetkizgen.
– Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev eńbek adamyna naqty adresti kómek jasaý kerek dep aıtqanymen, sol kómek «QazAgronyń» tarapynan bolmaı tur. Olar óziniń maıly jiliginen aırylmaýdyń amalyn oılaıdy. Osyndaı kúrdeli kezeńde talaptardy jeńildetip, nesıeni árbir sharýaǵa qoljetimdi etýi kerek. Ony eń arzan baǵamen, uzaq merzimge berýi tıis emes pe? Kepildik nesıe saıasatyn, jalpy aýyl sharýashylyǵyn qarjylandyrý saıasatyn túbegeıli ózgertpese, mundaǵy túıtkildi másele sheshimin tappaıdy. Aýyl sharýashylyǵy qashanǵy jetim balanyń kúıin keshedi, – deıdi Fermerler odaǵynyń basshysy.
Hatta aıtylǵandaı óz menshigindegi materıaldyq jáne qarjy quralynyń jetispeýi, materıaldyq-tehnıkalyq jáne jem-shóp bazasynyń nasharlyǵy bıznes ókilderiniń bas aýrýyna aınalǵanyna kóp boldy. Eskirgen tehnologııany paıdalanýdy ádetke aınaldyrǵan sharýalardyń jumysynyń ilgerlemeýi de sodan. Osyndaı olqylyqtardyń kesirinen aýyl sharýashylyǵy daqyldary men mal sharýashylyǵynyń ónimdiligi kórshiles elderge qaraǵanda anaǵurlym tómen.
J.Daırabaev hatta «ES AGRO» sharýa qojalyǵynyń ıesi Tatıana Erınoıdyń «QazAgro» mekemesiniń nesıelik saıasatyna qarsylyǵy týraly pikirin mysalǵa alǵan.
– Bankte eshqandaı qaryzym joq. Onyń ústine buǵan deıingi nesıemdi keshiktirgen emespin. Memleket 30 mln teńgeniń zatyn kepildikke qoıǵannyń ózinde 10 mln ǵana nesıe berdi. Qujattarymdy rettep jiberdim, biraq qarjy áli esepshotyma túsken joq. Byltyr bizge dızel otynyn satyp alý úshin shamamen 2 mln teńge qajet boldy. Aýyl sharýashylyǵyn nesıelendirý korparasııasy qosymsha qaýipsizdik jarnasyn surady. Bizde jedeldetilgen kepildik bolmaǵandyqtan, ákem 12 mln teńge turatyn dúkeniniń qujatyn tapsyrdy. 2 mln nesıe úshin – 12 mln kepil. Bul sharýalarǵa senimsizdik tanytý ma sonda, – depti kásipker.
Hatta óz shyǵynyn óteı almaı otyrǵandardyń biri – Merki aýdanyna qarasty «Sovet» sharýa qojalyǵy kórsetilgen. Qojalyq jylyjaıǵa zárý. О́nimniń kólemimen ólsheıtin bolsaq, 300 tonna alma saqtaıtyn jylyjaıdy salý úshin 28 mln teńge qajet eken. Baqtaǵy ónim qysqa jetpeı shirigeniniń sebebi – alma saqtaıtyn orynnyń bolmaýy. Al Úkimet beretin sýbsıdııanyń mólsheri 1 myń tonnadan bastalady. Endi eńsesin tiktep kele jatqan usaq sharýa qojalyqtaryna bul óte úlken soqqy. Bul eldegi shaǵyn jáne orta bıznes ókilderiniń barlyǵynyń muń-zary.
Biz osy rette Merki aýdanynyń fermerler odaǵynyń tóraǵasy Sovet Qalmambetovke habarlasyp, mán-jaıdy suradyq. Ol qojalyqtar deldaldardyń sharttaryna amalsyz kónetinin aıtty.
– Paıdanyń kóbin alypsatarlar kóredi. Baǵany retteıtin de solar. Sodan keıin sharýalardy qatty oılandyratyn – saqtandyrý kompanııasy. Osy saqtandyrý kompanııasynyń kyzmetine Aýyl sharýashylyǵy mınıstri kóńil bólse eken deımiz. Jemis-jıdekke qoldanylatyn tyńaıtqyshtarǵa sýbsıdııa nege tólenbeıdi? О́nim jaqsy bolýy úshin tamshylatyp sýarý tehnologııasyn paıdalaný qajet. Bul álemdik tájirıbede bar. Biraq taǵy da memleket baǵdarlamasynda jer asty sýyn paıdalaný qarastyrylmaǵan, – deıdi ol.
Statıstıka komıtetiniń málimetine súıensek byltyr mal sharýashylyǵy ónimi 4%-ǵa artqanymen, aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis alqaptarynyń qurylymyn ártaraptandyrylǵanyna qaramastan ósimdik sharýashylyǵy ónimi 1,7%-ǵa azaıǵan. Jyl saıyn salany damytýǵa memleket tarapynan qyrýar qarjy bólingenimen, ishki naryqty óz ónimimizben tolyqtaı qamtı almaı otyrmyz. Sebebi aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine berilip jatqan sýbsıdııalar men nesıeler negizinen iri sharýa qojalyqtaryna ǵana tıedi.
Osy shetin máselelerdiń sheshimin tabý úshin «Alqaptan sórege deıin» aýyldardaǵy kooperasııalyq tizbekti damytý jónindegi qanatqaqty jobasy qolǵa alynǵan bolatyn. Alaıda ony júzege asyrý mehanızmi álsiz. О́ńir basshylarynyń osy máselege kelgende áńgimesi ózgerip shyǵa keletin kórinedi.
– Respýblıkalyq bıýdjetten «Eńbek» baǵdarlamasy boıynsha «Taraz» ÁKK» AQ arqyly jyldyq 2,5%-ben 7,2 mlrd teńge kóleminde nesıe berilip jatyr. Aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin qajetti tehnıkamen jáne jabdyqtarmen qamtamasyz etý úshin 1,38 mlrd teńgege 192 birlik ártúrli tehnıka satyp alyndy. Nátıjesinde, respýblıkada birinshi ret iske asyrylyp jatqan qanatqaqty joba aýyldaǵy halyqtyń tabysyn arttyrýǵa, ózin-ózi jumyspen qamtýǵa, aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń kólemin 4,3 mlrd teńgeden 9,3 mlrd teńgege deıin ulǵaıtýǵa múmkinshilik beredi. Osyndaı bastamalar, Almaty, Túrkistan, Batys Qazaqstan oblystarynda óz jalǵasyn tabýda. Jambyl oblysynyń qanatqaqty bastamasyn basqa óńirlerde jalǵastyrsa ıgi edi, – dep hatyn túıindedi J.Daırabaev.
