Bul mýzeı 2001 jyly Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha uıymdastyrylypty. Alǵashynda memorıaldyq keshen burynǵy emhanasynda ornalassa, keıin 1933-1935 jyldary myńdaǵan tutqynnyń qolymen turǵyzylǵan QarLAG basqarmasynyń ǵımaratyna kóshiriledi. 2011 jyly jańadan ashylǵan mýzeıdiń keńeıtilgen ekspozısııalarynyń tusaýkeseri ótipti.
Búginde ǵımarattyń jalpy aýdany – 3326,6 sharshy metr. Kelýshilerdiń nazaryna mýzeıdiń 3 qabatynda ornalasqan 17 ekspozısııalyq zal usynylady. Olardyń qatarynda «Qazaqstandaǵy asharshylyq», «QarLAG-tyń qalyptasý tarıhy», «QarLAG-tyń sharýashylyq jumystary», «Áıelder men balalar», «Halyqtar deportasııasy» jáne taǵy basqalar bar. Mýzeıdiń turaqty ekspozısııalarynda saıası qýǵyn-súrgin tarıhynyń muraǵattyq qujattary, hattar, fotosýretter, QarLAG tutqyndarynyń jeke buıymdary men túrli ekspedısııa kezinde tabylǵan eńbek jáne turmys quraldary ornalastyrylǵan. Sonymen qatar lager tutqyndarynyń qolymen jasalǵan óner týyndylary da bar.
Mýzeıdiń tómengi qabatynda ornalasqan tergeý ızolıatorynyń ınstallıasııasy: karser, er adamdar men áıelderdiń kameralary, tergeýshiniń kabıneti, azaptaý bólmesi jáne taǵy basqalar ekskýrsııa kelýshilerdiń nazaryn aýdartady. Bul jerde tutqyndardyń qapastaǵy jaǵdaıy, olardy tergeý jáne jeke isterin toltyrý sátteri beınelengen. Tergeý ızolıatorynyń ınstallıasııasy tutqyndardyń, olardy baqylaýshylar men tergeýshilerdiń gıps pen balaýyzdan somdalǵan músinderimen tolyqtyrylypty.
– Koronavırýstyń saldarynan qyzmetimizdi túrlendirýge týra keldi. Alaıda jumys toqtap qalǵan joq. Josparlanǵan kórmelerdi onlaın rejim arqyly usynyp otyrmyz. Qyzyǵýshylyq tanytqandarǵa túrli materıaldardy, qujattardy tanystyramyz. Osy onlaın rejimdegi jumysty kelýshilerge mýzeı esigi ashylǵan kezde de jalǵastyra berýdi kózdep otyrmyz. Sebebi murajaı aralaýǵa, arnaıy kelýge kóp adamnyń múmkindigi bola bermeıdi. Jańa tehnologııalar ǵasyrynda ómir súrip jatqan soń, onyń ıgiligin de paıdalanýymyz qajet. Sondaı-aq jyl saıyn ótkiziletin «Qaıta oralǵan esimder» aksııasyn da osy aptada uıymdastyramyz, – deıdi murajaı basshysy Svetlana Baınova.
Mýzeıge kelýshilerdiń sany jyl sanap artyp keledi. Máselen, ótken jyldyń ózinde ǵana 32 myńnan astam adam kelipti. Olardyń arasynda sheteldik qonaqtar da bar. Jyl saıyn 31 mamyrda saıası qýǵyn-súrginge ushyraǵandardyń urpaqtary kelip, mýzeı qyzmetkerlerimen túrli málimet almasyp jatady. Qandaı da bir tulǵanyń ómirbaıany zerdelenip, sonyń nátıjesinde mýzeı qory da tolyǵa túsedi.
Sonymen qatar mýzeı qorynda deportasııaǵa ushyraǵan P.Rechenskıı, L.Andreıýk, L.Gambýrger syndy sýretshilerdiń sırek kezdesetin týyndylary saqtalǵan. Sondaı-aq 1932-1933 jyldardaǵy asharshylyq kezinde Mońǵol jáne Qytaı elderine kóship ketken jergilikti halyqtyń turmystyq zattary, tutqyn áıelderdiń qolymen tigilgen kesteler, sol zamannyń mýzykalyq aspaptary, tutqyndardyń jóndeý-mehanıkalyq zaýytta daıyndaǵan quraldary, qýǵyn-súrginge ushyraǵandardyń jeke zattary, taǵy basqa da qundy jádigerler bar.
