Halyqty jumyspen qamtý – asa ózekti másele

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov baıandamasynda atap ótkendeı, koronavırýs pandemııasyna qatysty jarııalanǵan shekteý sharalaryna qaraı eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaı aǵymdaǵy jyldyń ekinshi toqsanynda kúrdeli boldy. Naýryz-sáýir aılarynda jumyssyz, tabyssyz qalǵan azamattar sany 4 mln-nan asty. Alaıda 20 sáýirden bastap shekteýlerdi jeńildetýge baılanysty kásipkerlik nysandar kezeń-kezeńimen jumysqa kirise bastady da, bul kórsetkish mamyr aıynda 1 mln adamǵa tómendedi. «Úkimet tarapynan ekonomıkany jańǵyrtý, onyń ishinde jumyspen qamtýǵa basa nazar aýdarý shilde aıynan bastap eńbek naryǵyndaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa múmkindik beredi dep sanaımyz» dedi osyǵan oraı B.Nurymbetov.

Mınıstrdiń aıtýynsha, jyl aıaǵynda jumyssyzdyq deńgeıi 6,1% bolýy yqtımal. Sebebi aǵymdaǵy jyly 1 mln 220 myń adamdy jumyspen qamtý josparlanyp otyr. Bul jospar birneshe memlekettik baǵdarlama aıasynda júzege aspaq. Sonyń ishinde jańa «Jumyspen qamtýdyń jol qartasy» aıasynda 255 myń jumys orny qurylmaq. Búginde Jol kartasyna kirgen 6,5 myń jobanyń 5,3 myńy bastalyp, 103 myń jumys orny ashyldy. Onyń 35%-y jastar. Jumystar maýsym aıynan bastap qarqyn alady.

Jobalarǵa qatysatyn 255 myń adam 210 mlrd teńge jalaqy men áleýmettik tólem­der alady. Bul óz kezeginde 1 mln-ǵa jýyq adamnyń tabysyna áser etedi. Munyń syr­tyn­da Jol kartasy aıasynda otandyq kásip­oryn­darǵa 700 mlrd teńge kóleminde qoldaý kór­setiledi, 23 myńnan astam orta jáne sha­ǵyn bıznes sýbektileri tapsyrys alyp, ke­minde myńdaǵan jumys ornyn saqtap qalady.

Sonymen qatar bolashaqta halyqtyń ıgiligine tıetin, áleýmettik aktıv bolyp qalatyn 615 jańa nysan salynyp, halyqtyń ómir súrý sapasyna qatysty kóptegen áleýmettik máseleler oń sheshile bastaıdy. Nátıjesinde «Jol kartasynyń» jobalary aldaǵy ýaqytta mejeles salalarda 100 myńnan astam turaqty jańa jumys ornyn qurýǵa negiz qalaıdy.

Munyń syrtynda «Nurly jer», «Bıznestiń jol kartasy», «Agroónerkásip keshenin damytý», «Sıfrly Qazaqstan» sekildi basqa da memlekettik baǵdarlamalar aıasynda búginde qosymsha 93,4 myń jańa jumys orny quryldy. Onyń basym bóligi qurylys, saýda jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryna tıesili. Jyl aıaǵyna deıin atalǵan baǵdarlamalar boıynsha barlyǵy 364 myń jumys orny qurylady.

Eńbek mınıstri «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrýǵa erekshe ekpin túsirdi. Bul baǵdarlamany iske asyrýǵa 2020 jyly 176 mlrd teńge qarastyrylǵanyn aıtty.

«Jyl basynan beri 225 myń adam baǵ­dar­lamaǵa qatysty jergilikti jumyspen qamtý ortalyqtary arqyly 184 myń adam jumysqa ornalastyryldy, onyń 99 myńy turaqty jumysqa ornalasty» dedi B.Nurymbetov.

Al 6 myńnan astam adamǵa bıznesin damy­týǵa shaǵyn nesıeler men granttar berildi. Elektrondy eńbek bırjasy arqyly
97 myń adam jumysqa ornalasty, onyń ishin­de 46 myńy turaqty jumysqa ornalas­ty. Aǵymdaǵy jyly baǵdarlamanyń bar­lyq quraldary arqyly 600 myń adamdy ju­mys­pen qamtý sharalaryna tartý josparlanýda. 13 myńnan astam jobaǵa jeńildetilgen shaǵyn nesıe berý kózdelgen.

Jumyssyz azamattarǵa, birinshi kezekte jastarǵa eńbek naryǵynda óz ornyn ta­bý­ǵa qoldaý retinde baǵdarlamada kásiptik oqytýdyń birqatar túrleri qarastyrylǵan. Jyl aıaǵyna deıin jańa kásipterdi, daǵdy­lar­dy ıgeremin degen 100 myńnan astam jumys­syz azamattarǵa osyndaı múmkindik beriledi.

Jumyssyzdyqqa qatysty áleýmettik qorǵaý sharalarynyń biri – memleket tarapynan sýbsıdııalanatyn jumys oryndary. Áleýmettik jumys oryndary, jastar praktıkasy, qoǵamdyq jumystar bir jylǵa deıin jumyspen qamtýǵa, jas túlekterge alǵashqy kásibı tájirıbe alýǵa múmkindik beredi.

«О́ńirler boıynsha baǵdarlamany oryndaý qarqyny jaman emes. Josparlanǵan 211 myń jumys ornynan 40%-y qurylyp, 84 myń adam eńbekpen qamtyldy» dedi mınıstr.

Keńeıtilgen otyrysta qaralady

Máseleni Premer-Mınıstr Asqar Mamın qorytyndylady. Barlyq memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý aıasynda bıyl jumyspen qamtý sharalarymen 1 mln 220 myń adamdy qamtý josparlanǵan, onyń ishinde 600 myń adamdy – «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha 255 myń adamdy – «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasy boıynsha, 364 myń adamdy – «Nurly jol», «Sıfrly Qazaqstan», «Nurly jer», BJK – 2020 jáne taǵy basqa memlekettik baǵdarlamalar boıynsha jumysqa ornalastyrý kózdelgen.

«Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy startap jobalardy shaǵyn nesıeleý, bıznesti keńeıtý, qosymsha mamandyqtardy oqytý, áleýmettik jumys oryndaryna jumysqa orna­lastyrý, eńbek kúshi mol aımaqtardan jumys kúshi tapshy óńirlerge kóshirý jáne basqa sharalardy qamtıdy. Atalǵan maqsat­tarǵa 176 mlrd teńge qarastyrylǵan. Jyl ba­synan beri baǵdarlamaǵa qatysýǵa 260 myń­nan astam adam ótinish bildirdi, olardyń 184 myńy jumysqa ornalastyrylǵan.

Premer-Mınıstr jumyspen qamtý, ási­rese qazirgi ekonomıka men bıznesti qal­pyna keltirý jaǵdaıynda basty basym­dyq­tardyń biri ekenin atap ótti.

«Biz kúrdeli jaǵdaıdy bastan ótkerdik. Eki aı boıy tótenshe jaǵdaı men karantın re­jimi saq­taldy. Kásiporyndar men bıznes jumys istemedi. Qazirgi tańda ekonomıkany qalpyna keltirý úderisi júrip jatyr. Atalǵan jumys aıasynda daǵdarysqa qarsy sharalar toptamasy jáne ekonomıkany jandandyrýǵa, jumys oryndaryn saqtaý men ashýǵa baǵyttalǵan keshendi jospar qabyldandy. Biz azamattardy jumyspen, turaqty tabyspen qamtamasyz etýge, osylaısha olardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa tıispiz. Sondyqtan jumyspen qamtý máselesi biz úshin asa mańyzdy» dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Jambyl, Pavlodar oblystarynda ju­myspen qamtýdy qoldaý sharalaryn iske asyrý qarqyny jaqsy ekenin atap ótti. Aqtóbe, Batys Qazaqstan jáne Mań­­ǵystaý oblystarynda bul baǵytta jumys­tyń báseń júrgizilip jatqany aıtyldy.

«Bul – ákimdikterdiń jetkiliksiz jumys istep jatqanynyń kórinisi, osy baǵyttar boıynsha shuǵyl sharalar qabyldaý qajet. Jumyspen qamtýdy qoldaýdyń barlyq quraldary bar, olardy belsendi qoldaný qajet. Osy másele boıynsha biz turaqty ári júıeli baqylaý júrgizetin bolamyz. Jarty jyldyń qorytyndysy boıynsha jumyspen qamtý máselesi Memleket basshysynyń tóraǵalyǵymen ótetin Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda qaralady» dedi A.Mamın.

Premer-Mınıstr barlyq memlekettik baǵ­darlamalar boıynsha jumyspen qamtý­dy jandandyrýdyń naqty sharalaryn qabyl­daýdy tapsyrdy.

UBT-nyń jańalyǵy bar

Úkimettiń selektorlyq otyrysynda Ulttyq biryńǵaı testileýdi jańa jaǵdaıda ótkizýge daıyndyq máselesi qaraldy. Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov atap ótkendeı, elimizde UBT bıyl 17-shi ret ótkiziledi. Osy kezeń aralyǵynda testileýge jıyny 2 mln-ǵa jýyq túlek qatysty.

A.Aımaǵambetov 2019 jyldan bastap UBT jylyna 4 ret ótkiziletinin aıtty (qań­tar, naýryz, maýsym, tamyz aılarynda). Onyń formaty ózgergen joq, 5 pán boıyn­sha qaǵaz túrinde: 3 mindetti jáne 2 beıin­dik pán boıynsha ótkiziledi. Barlyq test tap­syr­malarynyń sany – 120, maksımal ball – 140.

2020 jylǵy 15 sáýirden 13 mamyrǵa deıin UBT-ǵa qatysý úshin ótinishter qa­byl­dandy. Osy jyly ótinishter onlaın formatta, sondaı-aq ótinishterdi qabyldaý pýnkt­terinde qabyldaý jolymen qabyldandy.

«UBT bekitilgen merzimde 20 maýsymnan 5 shildege deıin sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy qatań túrde saqtaý arqyly 161 UBT ótkizý pýnktteriniń bazasynda ótki­zi­ledi» dedi A.Aımaǵambetov.

Bıyl UBT tapsyrý erejesine myna jańa­shyl­dyqtar engizildi: UBT-ǵa qatysý úshin qujattardy onlaın tapsyrý jáne kirý kezinde bet-álpetin taný kómegimen (Face ID) tulǵany sáıkestendirý; UBT elektrondy sertıfıkatyn jáne bilim berý grantyn taǵaıyndaý týraly elektrondy kýálikti engizý; SAT, ACT jáne IB halyqaralyq standarttalǵan testterdiń balyn UBT balyna aýdarý shkalasyn engizý. Kórsetilgen sertıfıkattarǵa ıe tulǵalar UBT tapsyrýdan bosatylady jáne bilim berý grantyn taǵaıyndaý konkýrsyna qatysa alady. Sondaı-aq akademııalyq kezeń aıaqtalǵanǵa deıin qabyldanǵan, UBT shektik balyn jınamaǵan túlekter bir jyl ishinde UBT tapsyrý múmkindigine ıe bolady. Endi pedagogıkalyq daıarlaý baǵytyna túsýshiler úshin UBT shektik baly 70 balǵa kóteriledi; UBT-ny ótkizý beınejazbasy saraptamadan ótedi. Onda oqýǵa túsýshilerdiń tyıym salynǵan zattardy qoldanǵany anyqtalǵan jaǵdaıda UBT nátıjesi, sondaı-aq bilim berý granty joıylady; Túlekterge test tapsyrý oryndarynda kalkýlıatorlar beriledi jáne testileý ýaqyty 3 saǵat 50 mınýttan 4 saǵatqa uzarady. Buǵan qosa ata-analarǵa jáne basqa alyp júrýshi tulǵalarǵa balalardy UBT ótkizý pýnktterinde kútýge tyıym salynady.

«Ata-analarǵa UBT ótkizý barysyn qaraý úshin onlaın taratylym jasalady. UBT ótkizý pýnktteri barrıkadalyq lentalarmen qorshalady. UBT ótkizý pýnktterine kirý tártibi testilenýshilerdiń arasynda 2 metr qashyqtyq saqtalýyn qamtamasyz etedi. Bul qashyqtyq test tapsyrý kezinde de saqtalady. Ǵımaratqa kirý esikteri jáne UBT ótkizý prosesi beınebaqylaý júıesimen qamtamasyz etiledi» dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri.

161 test ótkizý pýnktinde 50%-ǵa tolyq 1200-den asa aýdıtorııa iske qosylady. Koronavırýs ınfeksııasynyń taralý qaýipin azaıtýǵa arnalǵan zalalsyzdandyrýdyń 5 sharasy qoldanylady: Olar – test tapsyrýshylardy zararsyzdandyrý tonnelderinen ótkizý; aıaq-kıimderdi arnaıy zararsyzdandyrý kilemshelerimen óńdeý; qoldy sanıtaızermen tazalaý; dene qyzýyn ólsheý; bir rettik maska berý.

Test tapsyrýshyǵa uıaly baılanys qural­daryn jáne basqa da radıoelektrondy baılanys quraldaryn paıdalanýǵa tyıym salynady.

«Testileý materıaldary 100% basyp shyǵaryldy, barlyq aýdıtorııalar beıne­ba­qy­laýmen jáne uıaly baılanysty 100% basa­tyn qurylǵylarmen jabdyqtaldy. UBT ót­kizý pýnktterinde beınekórsetilimi bar monı­tor­lar ornatyldy. Memlekettik jáne apellıa­sııalyq komıssııanyń quramy bekitildi» dedi A.Aımaǵambetov.

О́ńirlerdiń Bas sanıtarlyq dáriger­lerimen kelisilgen qatal sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy saqtaý jáne UBT-ǵa kirý kezi men ótkizý barysynda testilenýshilerdiń arasynda 2 metr qashyqtyqty saqtaı otyryp UBT tapsyrý jospary ázirlendi.

Máseleni Úkimet basshysy A.Mamın qorytyndylady. «Barlyǵy tynysh ótýi kerek, túlekter nazaryn tek testke aý­darýǵa tıis. Dástúrli túrde ata-analar úshin testileýdiń onlaın taratylymyn uıym­dastyrý kerek, osylaısha UBT úderisiniń ashyqtyǵy men aıqyndyǵy qamtamasyz etiledi» dedi A.Mamın.

Úkimet basshysy Bilim jáne ǵylym, Den­saý­lyq saqtaý, Ishki ister mınıstrlikterine jáne óńirler ákimdikterine UBT-ny sapaly ótkizýdi jáne sanıtarlyq talaptardyń múltiksiz saqtalýyn qamtamasyz etýdi tap­syrdy. Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstr­ligine UBT-ny qazirgi jaǵdaıda ótkizý bo­ıynsha keń aýqymdy aqparattyq-túsin­dirý jumystaryn júrgizý júkteldi. О́ńir­ler­diń ákimdikterine test tapsyrý qaýipsiz­digin qamtamasyz etý, tasymaldaý norma­laryn saqtaı otyryp, túlekterdi tasy­mal­daýdy uıymdastyrý, UBT ótkizý pýnkt­teriniń aldynda adamdardyń jappaı jınalýynyń aldyn alý mindetteldi.