Týrızm salasy ókilderiniń paıymdaýynsha, Almatyda joq talapty Shyǵys Qazaqstan basshylyǵy endirip otyr. Týrıstik operatorlar shilde aıynda kóptegen demalys oryndaryna joldama aldyn-ala satylyp ketkenin, bul aqshanyń jartysyn qaıtarýǵa týra keletinin aıtady. «О́z tarapymyzdan biz mindettemelerimizdi oryndaımyz, ıaǵnı týr úshin alynǵan aqshany birden demalys oryndaryna aýdaramyz. Barlyq qarajat jóndeý jumystary men nysandy daıyndaý jumystaryna, quraldardy, tósek jabdyqtaryn satyp alýǵa jumsaldy» dep otyr operatorlar.
Buǵan sebep bolǵan faktor – osy jyldyń 1 maýsym kúni Shyǵys Qazaqstan oblysy bas sanıtar dáriger Marat Ismaılovtyń «Koronavırýstyq ınfeksııa aýrýlarynyń aldyn alý boıynsha aldaǵy sharalar týraly» №12 qaýlysy Alakóldiń shyǵys jaǵalaýyndaǵy týrıstik ındýstrııa úshin qatań shekteýler engizdi. Nátıjesinde shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) erte tapsyrys berilgen týr aqshalaryn qaıtarýǵa májbúr bolady, al ishki týrıstik trafık shekteýler joq baǵytqa qaraı aýysady. Taratyp aıtsaq, Alakóldiń shyǵys jaǵalaýyndaǵy týrıstik ındýstrııany qıyn jaǵdaıǵa ákelgen №12 qaýly normalary: Demalys oryndarynda demalatyn demalýshylardyń sany bir ýaqytta jalpy jobalyq syıymdylyqtyń 50% aspaýy tıis. 2. Demalys oryndaryna jaıǵasý COVID-19 zertteýinen ótken qorytyndysy týraly merzimi ótpegen (anyqtamany alǵan kúnnen bastap 7 kúnge deıin) anyqtamasy bolǵan jaǵdaıda ǵana jaramdy.
Osylaısha, Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy demalys oryndary basqa týrıstik nysandarmen teń emes básekelestik jaǵdaıǵa qoıyldy. Qazaqstandyqtar úshin 2020 jyldyń jazdyq maýsymynda tek ishki týrızm ǵana qoljetimdi, al kútpegen shekteýler men jańa talaptar qazaqstandyqtardyń Alakóldegi demalys josparyna túbegeıli yqpal etedi. Qazirgi sátte ShQO bas sanıtar dárigeri Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik Bas sanıtar dárigeriniń 22.05.2020 jylǵy №37 qaýlysyna qaraǵanda, asa qatań shekteýler qoımaqshy. ShQO bas sanıtar dárigeri Marat Ismaılov aımaqtaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty qosymsha qaýipsizdik sharalaryn engizý úshin óz quqyǵyn basshylyqqa alyp otyr.
Qazaqstandyq týrıstik qaýymdastyq (QTQ) oryn alǵan jaǵdaıǵa nazar aýdaryp, ShQO bas sanıtar dárigeri Marat Ismaılovqa shekteý sharalarynyń bir bóliginiń kúshin joıý týraly ótinish hatyn joldaǵany osy jıynda belgili boldy.
QTQ dırektory Rashıda Sháıkenovanyń pikirinshe, Qazaqstannyń týrıstik naryǵy dál qazir óz tarıhynda eń qatty daǵdarysty basynan ótkerip otyr. Kez kelgen jasandy shekteýler qurý ol úshin uzaqmerzimdi ekonomıkalyq kedergilerge ákep soqtyrady, budan basqa, karantınnen sharshaǵan adamdardy Alakóldegi radon kózi, emdik tuzdy sýy men erekshe klımaty bar saýyqtyrý demalysynan aıyrady.
Sondaı-aq Rashıda Sháıkenova Almaty men Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń qazirgi epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty ahýaly birdeı ekenin aıtty. Almaty oblysy tarapynan mundaı talaptar joq, al Shyǵys Qazaqstan oblysy tarapynan bar. «Biz básekelestik ortaǵa aralasý áreketin kórip turmyz, Shyǵys Qazaqstan týrısterge qyzmet kórsetý múmkindiginen aırylyp otyr. Oblys basshysy kásipkerlerdiń únin estigenin jáne Shyǵys Qazaqstannyń Alakól jaǵalaýyndaǵy bul maýsym toqtap qalmaýy úshin durys sheshim qabyldaýyn qalaımyn. Koronavırýs pandemııasy jaǵdaıynda qosymsha qaýip týdyrmaı, qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin aqylǵa qonymdy amaldar izdeý asa mańyzdy» deıdi ol.
Osy ótinishpen Qazaqstandyq týrızm qaýymdastyǵy ShQO bas sanıtar dárigerine júgingenin, Shyǵys Alakóliniń shaǵyn jáne orta bıznesi Alakóldiń shyǵys jaǵalaýyndaǵy qonaqúı jáne meıramhana bıznesiniń ókilderi Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetovtiń atyna ashyq hat jazǵanyn aıtty.
156 kásipker qol qoıǵan ashyq hatta keler maýsymda oryn alatyn týrıstik ındýstrııanyń tikeleı shyǵyndaryn, sondaı-aq shyǵys Alakóldiń týrıstik, kóliktik, energetıkalyq ınfraqurylymynyń damýyna, sýmen qamtý júıesine baılanysty, áleýmettik qyzmetterdi jetildirýge shamamen 6 mlrd teńge jumsaǵan aımaqtyń ekonomıkasyna áser etetin uzaqmerzimdi shyǵyndardy tizip kórsetken.
Kásipkerler ShQO ákiminen ShQO bas sanıtar dárigeriniń qaýlysyndaǵy 2 tarmaqtyń kúshin joıýǵa yqpal etýin suraıdy. Keıbir kásipkerler 2020 jyldyń jazdyq maýsymynda eshqandaı tabys bolmaıtynyna kóz jetkizip, demalys oryndaryn jabý jóninde oılanyp otyr.
Shyǵys Alakóldegi demalys ornynyń ıesi Artem Vershının erte brondaý júıesi arqyly týrıstik maýsymnyń basynda demalys ornynyń shamamen 80% oryn qoryna tapsyrys berilgenin aıtady. Endi olar biz aldyn ala belgilengen 50% syıymdylyqqa kimniń kiretinin, kimniń kirmeıtinin qalaı sheshetinin bilmeı daǵdaryp otyr. Erte brondaýdan túsken qarajattyń barlyǵy da maýsymnyń ashylýyna oraı, nysandardy daıyndaý jumystaryna jáne qyzmetkerler men demalýshylardyń sanıtarlyq talaptardy saqtaýyna jumsaldy: shtat úlkeıtildi, azyq-túlikter satyp alyndy, logıstıkalyq qyzmetterdiń aqysy tólendi. Jańa shekteý sharalary jarııalanǵannan keıin týr satyp alǵan demalýshylardyń shamamen 90%-y mundaı talaptarmen demalǵysy kelmeıtinin aıtyp, bas tartyp otyr. Men demalys ornynyń ıesi retinde osy týrıstik maýsymda ashylmaý jaǵyn qarastyryp otyrmyn, sebebi 50-paıyzdyq syıymdylyqpen jáne kenetten ósken shyǵyndar saldarynan týrısterge qyzmet kórsetý úlken shyǵyndarǵa ákep soqtyrady.
Shyǵys Alakólde kirmelik jáne saýyqtyrý týrızmimen jumys isteıtin týroperatorlar shekaranyń jabylýyna baılanysty kirmelik týrızmnen túsetin tabysynyń shamamen alǵanda 100% joǵaltqan.
Qazaqstannyń týrıstik operatorlary endi ishki týrızmge qyzmet kórsetýden túsetin qomaqty tabysyn joǵaltyp otyr. Týroperatorlar shyǵys Alakólge týrdan bas tartýdyń paıyzdyq kórsetkishi artatynyn jáne barlyq saýyqtyrý týrızminiń basqa baǵytqa aýysatynyn boljaıdy. Jańa shekteý sharalarynda shyǵys Alakól baǵytyndaǵy týrıstik aǵynnyń qalyptasýyna 3-4 jyl qajet bolýy múmkin.
Týroperator Marııa Rýsına COVID-19 ben PSR-taldaýlarynyń joqtyǵy týraly anyqtama koronavırýske baılanysty shekteý qoıylý kezeńiniń saldarynan osy jyly tabysy azaıǵan demalýshylardyń qaltasyna aýyr bolatynyn aıtyp ótti. Kóbisi dál osy anyqtamany alǵysy kelmegennen keıin týrdan bas tartyp otyr. Alakóldegi týrıstik maýsym anaǵurlym qysqa bolǵandyqtan, demalýshylar týrdy aldyn ala brondaǵysy keledi. «Aqshany dereý qaıtarý máselesi týyndaıdy, ony biz demalys oryndarymen birige otyryp sheshemiz. Alaıda biz zańnamany buza almaımyz: ornalasý ornynyń sanyn eki esege qysqartý talaby bar, demek aqshany qaıtaratyn bolamyz. Alakóldiń eki jaǵalaýy bar – bir jaǵalaýynda anyqtama talap etilmeıdi jáne demalýshylar sanyna shek qoıylmaıdy. «Sondyqtan týrıstik lek Almaty oblysyna ketedi, sebebi týrısterge solaı jeńil. Shyǵys Alakóldiń saýyqtyrý áleýeti men emdik klımaty bul jaǵdaıda sheshýshi ról atqarmaıtyn bolady» deıdi ol.
ALMATY
