Shuǵa
«Shuǵanyń belgisinde» jazýshy arý qyzdy bylaı sýretteıdi: «Shuǵa dese Shuǵa. Shuǵa, óı, shirkinniń ózi de kelbetti-aq edi. Aq quba, taldyrmash, kózi qap-qara, osy, úrip aýyzǵa salǵandaı edi. Ajary qandaı bolsa, aqyly da sondaı». Ákesi aýylǵa belgili Esimbek baı bolsa, aldynda kókjal qasqyrdaı tórt aǵasy turǵanda, bozbala bitkenniń esin alǵan sulýlyǵyn taǵy qossaq, ondaı qyz mindetti túrde erkin ári erke bolmas pa edi? Bul suraqtardyń jaýabyn qalamger Shuǵany sýrettegen alǵashqy azat joldarda-aq berip tastaıdy. «Jeńildik degenniń ne ekenin bilgen bala emes. Sóılegen sózi, júrgen júrisi qandaı, bir túrli pań edi-aý, shirkin... Bul kúnde ondaı qyz qaıda? Ajary táýirleý bireý bolsa, sony kótere almaıtynyn da bilmeısiń, eshkige qusap shoshańdap júrgeni. ... Osy kúngilerdiń bir tapqany, qyzdy oqytý kerek deıdi. Sol Shuǵalar hatty zorǵa tanýshy edi. Sonda da osy kúnginiń oqyǵan on qyzyna bergisiz edi...». Mine, bul – qazaq oqyrmandary úshin aıaýly Shuǵa beınesi. Ol súıgen jigiti Ábdirahmanǵa qosyla alǵan joq. Ákesi Esimbek baı kedeı jigitke qyzyn bergisi kelmeı, oǵan túrli jala jaýyp, túrmege qamatady. Qyz jany muny kótere almaıdy. Sanamen sarǵaıyp, jan tapsyrady. Shuǵany qazirgi ádebıettanýshylar kóbinde «kúresker emes, óz baqyty úshin esh áreket jasaǵan joq» dep baǵalaıdy. Biraq bizdińshe, Shuǵanyń tylsymy, Shuǵanyń bıiktigi sol «áreketsizdiginde» sııaqty.
Ádebıette dınamıkalyq jáne statıkalyq keıipkerler degen uǵym bar. Dınamıkalyq keıipkerlerdiń minez-qulqy, dúnıetanymy, sol arqyly is-áreketi shyǵarmanyń basynan bastap sońyna deıin bir sapadan ekinshi sapaǵa aýysyp, ósip, ilgerilep otyrady. Al statıkalyq keıipkerler shyǵarmanyń óne boıynda ózgerissiz qalady. Dınamıkalyq sıpat kóbinde bas keıipkerlerge tán bolsa, statıkalyq sıpat kerisinshe janama keıipkerlerge tán bolady. Biraq osy «Shuǵanyń belgisinde» bas keıipker Shuǵaǵa statıkalyq ıdeal sıpat tán. Ol qazaqy túsinikpen, qazaqy dúnıetanymmen tárbıelengen qyz. Onyń dúnıetanymynda úlkenderge qarsy shyǵý ne úlkenderdiń batasyn almaý sııaqty «buzyq oı» joq. Sondyqtan Shuǵa sanamyzda qazaqy qalpynan ózgermegen arý kúıinde qaldy...
Kúlpásh
О́mirdiń naǵyz beınesin tanyǵyńyz kelse, «Kúlpáshti» oqyńyz. «Jumaǵazyǵa tısem be, tımesem be» degen ekiudaı oıdyń shyrmaýyna túsken baıǵus áıel 40-50 qarasy bar baıǵa turmysqa shyǵýdy jetiskeninen oılamaıdy. Onyń maqsaty – tiri qalý. Balasynyń da, kúıeýiniń de tiri qalýyn tileıdi. Tigerge tuıaq qalmaǵan jyrtyq úıinde asharshylyqtan áli quryp bara jatqan úsheýdiń qutqarýshysy osy Jumaǵazy sııaqty.
Maılınniń asharshylyq taqyrybyndaǵy osy áńgimesiniń negizgi ıdeıasy – qundylyq ataýlynyń toq adamǵa kerektigi. Ash pende aldymen tamaq izdeıdi. Tiri qalý úshin jylt etken álsiz úmittiń quıryǵynan ustap jibermek emes. Kúlpásh súıgen jary men balasyn qushaqtap ólip qalsa da, eshkim ony mahabbatqa, otbasyna adal bolǵany úshin óldi dep aıtpas edi. О́ıtkeni kedeılik, ashtyq aıanyshqa laıyq. Kedeıliktiń álsiz qamyty ondaı úlken qundylyqtardy kótere almaıdy. Sondyqtan ol báıbishesi ólgen, ózinen edáýir úlken Jumaǵazyǵa kúıeýge shyǵady. Kúlpásh – ómir úshin kúresken myqty áıel, qalamgerdiń minsiz sheberligimen somdalǵan klassıkalyq beıne.
Raýshan
Raýshan – belsendi. Raýshan – kommýnıst. Ol Keńes úkimetiniń arqasynda oqyp, teńdik alǵan áıel. Aldymen aýyldyq jınalystardyń birinde kózge túsip, aýylnaı atanady. Joǵaryda aıtqan naǵyz dınamıkalyq keıipkerimiz osy Raýshan. Onyń ómiri úzdiksiz qozǵalystan, tartystan turady. Soǵan saı minez-qulqy da, dúnıetanymy da, ómiri de ózgeredi.
Kúıeýi Báken ekeýi arasyndaǵy tartys, aýyldyń er adamdarymen aradaǵy eregis Raýshandy shyńdaıdy. Aýylnaılyq qyzmetin kóre almaǵan erler qaýymy belden basyp, aıtqanyn istetkisi keledi, óz kúıeýin ózine aıdap salady, tipti jalǵan namystyń quly bolǵan sorly kúıeýi nadandyǵynyń arqasynda abaqtyǵa qamalady. Jalpy, bul jerde shyǵarmaǵa Keńes úkimeti nasıhattaǵan «áıel teńdigi» taqyryby arqaý bolǵanymen, jatyp atary bar, ájýaǵa bir taban jaqyn Beıimbet eń aldymen Raýshandy emes, aýyldyń nadan erkekterin synaǵan. Al Raýshan shyǵarma barysynda kúrese júrip, talas-tartysta shyńdalyp, tirshiliktiń qazanynda balqyp, bolat qylyshtaı asyldana túsken.
