Keritartpalyq kádimgideı keselge aınalyp ketkendeı kórinedi. El – ózimizdiki. Jer – ózimizdiki. Abzal azamattardyń alǵadaı aq nıetin múmkindiginshe qoldap, meılinshe kelesige joldasa, qane. Aıqyn nárseniń ózine kór-jer topyraq shashyp, sorkókirek keýdempazdaný, kórsoqyr bola qalýdy jıi ańdaıtynymyz ras. Áıteýir bir bitpeıtin qusalyq, shetinen – ǵarip. Shynynda qarekettiń bári qate, árekettiń bári ársiz emes edi ǵoı. Bul ǵadet bizge qaıdan juqty?! Qaıdan «juqqanyn» ári ony emdeýdiń joldaryn keń talqylasýymyzǵa bolady. Lázim. Kerek-aq...
Áleýmettik jelidegi áýleki jelikti kóre otyryp, qaralaı janyń qaraıady. Bilerge de, bilmeske de danyshpansyp, mamansı pikir bildirý, «jóni osy shyǵar-aý» dep te oılanbastan, sýqarańǵy taıaq silteı salý sekildi daǵdylar, ókinishke qaraı, tym jıi baıqalady. Neniń bolsa da, qarańǵy jaǵyn kórý – túptep kelgende, densaýlyqqa da zııan shyǵar, negizi. Árıne salıqaly, synı kózben qaraýdy qoldaımyz. Ne bolsa, soǵan bas shulǵyp, yrjalaqtap yrza bola bereıik demeımiz. Salqyn aqylǵa, salmaqty sarapqa, sanatker saýatqa daýymyz joq. Másele «rýhanı kembaǵaldyqta» bolyp tur.
О́ziń zor kórip júrgen keı azamattar túkke tatymaıtyn taqyryptarǵa, taqyryp deýge turmaıtyn jaıttarǵa bola ózara tym tómendesip, bet jyrtysyp, jik-jik bolyp jatsa, ókinbeı qaıtesiń. Bıiktik qaıda, kesektik qaıda? Ishki mádenıet-aý, óziń qaıda júrsiń? Birińe eshkimde joq logıkany, endi birińe balamasyz ıntýısııany ne ıntellektti, taǵy qaısyńa sondaı bir asyl qasıetti qudaı «bir-birińmen qyrqysyńdar» dep bermegen shyǵar?! Ánsheıinde «qazaq, qazaq» dep zar ılegende kerimbiz. Sol qazaq qazir de mýzeı jádigerine aınalyp ketpep edi ǵoı. Bárimizdi birimiz, birimizdi bárimiz dos kórgimiz kelse, naǵyz múmkindik – bizdiń zamanda. Aqıqat izdesken durys. Biraq «beti ashylǵan», «basynyń jeli keppegen» degen – qıyn sóz. Syndarly syılasym dárejesinen aspaý, jeke bas jaqqa baryspaý – abyroıdyń abyroıy. Al árkimniń jeke abyroıy tabıǵattyń tylsym kodyna qazaq halqy ókiliniń ólshemi retinde jazylady. Ony der kezinde ǵylym zertter – urpaq uǵynar. Ádette ózimiz qoldanýǵa áýes «gen», «mentalıtet» sóz, sezimderi osyndaıyn qabyldaýlardan túzile túsedi.
Senbestik pen tózbestik – keıde egiz, keıde kereǵar uǵymdar... Sóz basyndaǵydaı tym qıǵash senbestik kez kelgen saıası sheshimge qatysty bolyp jatýy yqtımal. Kóbine-kóp jón-aq: dúnıege sergek qaraýǵa, baıybyn ańdaýǵa bastaýy múmkin. Áıtpeseń, saıasat shirkinniń suńǵylasy uńǵyl-shuńǵylyna ońaılyqpen boılata qoıa ma?! Alaıda álgindeı alapat indet jahandy tutas qýsyryp kele jatqanda, «qazaq eli nege qol qýsyryp otyrmasqa?», «bul – qoldan jasalǵan vırýs» degen ustanymdar shekten shyǵýdyń shegi sekildi. Tótenshe kúı keship júrgenimizge úsh aıdyń júzinen asty. Sonyń ózinde tabandap senimsizdik tanytqan aǵaıynǵa áriptes-aǵamyzdyń «Dıagnozymnyń ras ekenin ólip dáleldeýim kerek pe endi?» degendeı sharasyz suraǵynan asyra ne dersiń.
Janyń ashyǵannan aıtqyń keledi. Áıtpese ońaılyqpen ashyla qoıýymyz ekitalaı-tyn. Onyń ústine bireýge aqyl aıtý úshin, adam balasy «ózine kópteý alyp qoımaý» jaǵyn oılanar bolar. Naqty keıipkeri joq sóz demeńiz, kóbimizge ortaq, tıptik obrazǵa aınalyp bara jatqan soń, ortan belde bir áý dep qoıýdan tartynbadyq. Qazaqtyń «keń bolsań...», «peıiline beredi», «peıiliń tarylmasyn», «aq tilek», «aq júrek» syndy kóptegen qaıran uǵymyn jıi eske túsirip otyrsaq eken degen tilektestik. Asúıdiń ózinde aıtýǵa uıat áńgimeden jyraq bolsaq eken.
Jaryq dúnıege qalypty jaǵdaıda qadam basqan ár pendege mindetti túrde eki shúberek tıesili. Basqasyn aıtpaǵanda! Fánı tabaldyryǵynda – ıtkóılek. Baqı tabaldyryǵynda – aq kebin, Buqarǵa barsaq, «úshkúlsiz kóılek». Esh jumyrbas bul qos qasterlini bir mezette qolyna ustap kórgenin biz bilmeımiz. Ustap kóre alaryna senbeımiz. О́lshem birligi degenimiz – osy: atalǵan eki matanyń birinen ekinshisine deıingi jolyńyz. Bireýge ýaqytpen esepteler. Bireýge jeke kórsetkishterimen esepteler. Endi bireý parasat dárejesimen esepter. Áldekim tabany qamtyǵan topyraq aýqymymen oılar. Ańsatary – shúberekten shúberekke adamsha jetý. Ult ustazy Ahań, uly qazaq Ahmet Baıtursynuly aıtqan: «...biz iri bolýymyz kerek», jigitter!
