Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy Túrkistan oblystyq fılıalynyń uıymdastyrýymen bıyl ekinshi márte ótken «Turkistan open media-2020» forýmynda osy ınfodemııa taqyryby talqyǵa tústi. Qazirgi kúnniń ózekti máselesine arnalǵan forým onlaın- konferensııa rejiminde júrgizildi. «Pandemııa tusyndaǵy ınfodemııanyń búgini jáne erteńi» taqyrybynda ótken sharany ashqan Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy Túrkistan oblystyq fılıalynyń tóraǵasy, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Túrkistan oblysy boıynsha menshikti tilshisi Ǵalymjan Elshibaı aldymen forýmǵa izgi tilegin bildirip, qoldaý kórsetken Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń tóraǵasy Seıitqazy Mataevtyń, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráliniń hatyn oqyp berdi.
«Búkil álem boıynsha myńdaǵan buqaralyq aqparat quraldary, aqparattyq portaldar, áleýmettik jelilerdegi mıllıondaǵan qoldanýshylardyń koronavırýs jaıly túrli aqparat taratýy ınfodemııanyń asqynǵan túrin bildiredi. Sondyqtan da jalǵan aqparattar tasqynyn sarapshylar epıdemııa, pandemııaǵa uqsastyryp otyr», dedi Ǵ.Elshibaı.
Mamandardyń aıtýynsha, jalǵan aqparattyń taralýyn toqtatý – talaı adamnyń ómirin saqtap qalýǵa áser etedi. Sebebi, birinshiden, ınfodemııaǵa arbalǵan adam túbi depressııaǵa ushyraıdy. О́mirden túńiledi, úmitsizdik paıda bolady. Ekinshiden, koronavırýstyń taralýyn shekteýge baǵyttalǵan sharalardy saqtaýǵa qulyqsyz keledi.
Forýmǵa onlaın túrde qatysyp, sóz alǵan spıkerlerdiń arasynda Májilis depýtaty Darhan Myńbaı da boldy.
«Pandemııa men ınfodemııa – naǵyz búgingi kúnniń taqyryby. Jalpy, qazir jýrnalıstıka – qoǵamnyń aınasy. Aqparat quraly ujymnyń nasıhatshysy, uıymdastyrýshy degen anyqtamalardyń bári eskirgen. Menińshe, mass-medıa oqyrmandardy, kórermenderdi qalyptastyrýǵa qyzmet etedi. Soǵan sáıkes aqparat quraldary taratqan ónimniń sapasy óte joǵary deńgeıde bolýy tıis», dedi D.Myńbaı.
Al oblystyq taýarlar jáne qyzmetterdiń sapasy men qaýipsizdigin baqylaý departamentiniń basshysy Nurbek Nyshanov COVID-19 aýrýyna qatysty óńirdegi epıdemııalyq ahýalǵa toqtalyp ótti. Oblysta búginge deıin koronavırýs juqtyrǵan 619 naýqas tirkelgen. Onyń 307-siniń klınıkalyq belgileri bar bolsa, qalǵanynyń syrqaty sımptomsyz ótýde. Aýrýdyń 20 men 29 jas aralyǵyndaǵy azamattarda kóptep kezdesetini baıqalǵan. Oblysta alǵashqy naýqas naýryzda tirkelse, sáýirden bastap jaǵdaı kúrdelene túsken. Búginge deıin 39 myńnan asa adam koronavırýsqa tekserýden ótken. Keıingi kezderi karantın rejimin buzýdyń saldarynan tumaý men pnevmonııa dertteriniń kóbeıgeni baıqalady. Aýdandarda, qalalarda 11 mobıldik top monıtorıng júrgizýde. Bir aptada sanıtarlyq talaptardy buzýdyń kóptegen faktisi anyqtalyp, 45 ákimshilik hattama sotqa joldanǵan. Sońǵy kúnderde keıbir shekteýler qaıta engizilgen.
Tekserilmegen, qate aqparattyń qoǵamda dúrbeleń týdyrýy múmkin ekenin oblystyq Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasynyń basshysy Marat Pashımov ta aıtyp ótti. Sondaı-aq ol jýrnalısterdiń jeke basynyń qaýipsizdigin saqtaý qajet ekenin eskertti.
Infodemııanyń basty kórinisi – tekserilmegen aqparatty taratý. Bul rette árbir jýrnalıst nemese bloger koronavırýsqa qatysty qandaı da materıal, post jazatyn bolsa, árdaıym jaýapkershilik máselesin oıda ustaýy tıis.
«Tekserilmegen aqparat jáne jýrnalıst jaýapkershiligi» taqyrybynda baıandama jasaǵan onlaın-konferensııanyń spıkeri, medıatrener, jýrnalıst Juldyz Ábildanyń aıtýynsha, ár málimetti ár aqparat quraly ártúrli taratady. Keıbir aqparat quraldary bolmashy jańalyqty dabyra etkenge qumar. Ǵalymdardyń koronavırýstyń emine qatysty aıtqan sózderin úzip-julyp, myń qubyltyp berip, nátıjesinde jurtty adastyratyn aqparat quraldary da joq emes. Máselen, koronavırýstyń emi retinde áldebir dárilerdiń attaryn ataǵan aqparat quraldary da kezdesken. Alaıda bul dári tek aýyr halde jatqan naýqastarǵa ǵana qoldanylady. Tamaqty as sodasy qosylǵan sýmen býlaý, spırtti qoldaný sııaqty emdeý, aldyn alý sharalary týraly da osyny aıtýǵa bolady. Jýrnalıst mundaı aqparattardy taratar kezde sarapshylardyń, dárigerlerdiń pikirine júgingeni jón.
Forýmda kóterilgen taǵy bir ózekti másele – koronavırýs kezeńindegi jýrnalısterdiń qaýipsizdigi. О́kinishke qaraı elimizde birqatar áriptesterimizdiń kásibı mindetterin oryndaý barysynda osy qaterli indetti juqtyryp alǵanyna qatysty aqparattar tarady. Jalpy, jýrnalıst COVID-19 taqyrybymen qalaı jumys isteýi kerek, qalaı izdengeni jón, qaı máselege kóbirek nazar aýdarýy tıis? Bul suraqtar da forýmda keńinen talqylandy.
Forýmda sóz alǵan Q.A.Iаsaýı atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıteti jýrnalıstıka kafedrasynyń meńgerýshisi Bekjigit Serdáli jýrnalıst mamandaryn daıarlaýǵa qatysty pikir bildirdi. Onyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta atalǵan ýnıversıtette sıfrly jýrnalıstıka mamandaryn daıarlaý qolǵa alynǵan. Jalpy, jýrnalıstıkadaǵy eń qajetti dúnıeniń biri – tájirıbe almasý. Osyǵan baılanysty oqý ordasynda bilikti jýrnalısterdi shaqyryp, sheberlik synyptaryn ótkizý qalypty úrdiske aınalǵan. Sondaı-aq forýmda koronavırýstyń medıanaryqqa tıgizgen keri áseri de aıtyldy. Jalpy bul máseleniń alda talaı alqaly jıyndardyń negizgi taqyryby bolary aıdan anyq.
Buqaralyq aqparat quraldary qyzmetkerleriniń kásibı merekesi qarsańynda ótken forým barysynda Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń Túrkistan oblystyq fılıaly eńbegimen eldiń nazaryna ilikken shyǵarmashylyq qaýymdy marapattady. Bıyl Maqtaaraldaǵy sý tasqyny kezinde belsendilik kórsetkenderdiń esimderi de qurmetpen atalyp, olarǵa arnaıy «Aıbyn» nomınasııasy tapsyryldy. Budan basqa da birqatar nomınasııanyń ıegerleri marapattaldy. Sondaı-aq Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń músheligine birqatar BAQ ókili qabyldandy.
Túrkistan oblysy
