«Oıyn bıznesi týraly" Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna túzetýler engizý qajettiligi burynnan beri málim. Alaıda, kez kelgen zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar aǵymdaǵy jaǵdaıǵa da, sondaı-aq osyndaı zańdy qabyldaýdyń saldarlaryna tıisti taldaý júrgizbesten engizilmeýi tıis» deıdi jıynǵa qatysqan spıkerler.
Olardyń paıymdaýynsha, "Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine oıyn bıznesiniń máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" zań jobasynyń erejeleri kóbinese jaǵdaıdyń talaptaryna saı keledi. Alaıda birqatar normalar artyq nemese is júzinde oryndalmaıdy. «Osyndaı erejelerdiń biri býkmeker keńseleriniń kassalaryn jáne totalızatorlardy 2 oıyn aımaǵyna aýystyrý týraly norma bolyp tabylady (buryn kazıno men oıyn avtomattarynyń zaldary aýystyrylǵan)» deıdi olar.
Osy jaǵdaıdyń paıdasyna negizgi dálel retinde zań ázirleýshiler halyq arasynda oıynqumarlyqty tómendetýdi, sondaı-aq krımınogendik jaǵdaıdy, sonyń ishinde býkmekerler men totalızatorlardyń qaraqshylyq shabýyldaryn tómendetýge baǵyttalǵanyn kórsetedi.
Oıyn táýeldiligi faktisin joqqa shyǵarmaı, jaqyn arada qaraý kezinde býkmekerler men totalızatorlardyń kassalaryn oıyn aımaqtaryna kóshirý osy áleýmettik máselege eshqandaı áser etpeıdi.
«Oıynshyǵa "jer ústi" kassasynda nemese elektrondyq túrde utystardy qoıý arasynda aıyrmashylyǵy joq. Oıynshy oıyn aımaǵyna arnaıy barmaı, ınternet arqyly oınaýdy jalǵastyrady. Alaıda, eger mundaı klıent býkmeker kassasyna barsa, oǵan tyıym salý nemese shekteý sharalaryn qabyldaýǵa bolady. Býkmekerderge osyndaı klıenttiń týystary kirýge tyıym salýdy ótinedi. Sebebi osy klıentter úıden aqsha alyp, býkmekerlik keńsede barlyq ýaqytty ótkizedi. Eger osy aqparat rastalsa, býkmeker qazirgi tańda klıentke tyıym salýǵa quqyly. Zań jobasy bul úshin barynsha jetildirilgen tetikterdi usynady - ózin-ózi shekteý jáne áreket qabiletin shekteý. Alaıda, klıentterde tek elektrondyq kassa ǵana qalǵan jaǵdaıda, sondaı – aq býkmekerler táýeldi adamdardy anyqtaý qıyn bolady - týysqandar klıenttiń "oıynda" ótkizetin ýaqytyn baıqamaıdy, al býkmeker tiri adammen emes, tek "logınmen" jumys isteıtin bolady» deıdi spıkerler. Zań jobasy usynǵan ózin-ózi shekteý jáne áreket qabiletin shekteý tetikteri "oıyndardy" azaıtý máselesin jetkilikti dárejede sheshedi, alaıda kassalardy oıyn aımaqtaryna kóshirý týraly norma bul jerde ǵana artyq emes, sonymen qatar aıqyn áleýmettik teris belgileri bar.
Qylmystyq jaǵdaıǵa qatysty-zań jobasyn ázirleýshiler keltirgen statıstıka býkmeker keńselerine qaraqshylyq shabýyldardyń aıtarlyqtaı ósýin bildirmeıdi (2007-2008 jj. – 0, 2009 j. – 1, 2010 j. – 5, 2016 j. – 20, 2017 j. 3 aıy ishinde – 4 shabýyl). Alaıda, osy bólikte usynylǵan joba býkmekerlik kassalarda (temir esikter, kúzet dabyly jáne t.b.) engizýge mindetti jetkilikti qaýipsizdik sharalaryn qamtıdy.
« Ázirleýshilerdiń logıkasyna súıene otyryp, mundaı mekemeler úshin de keıbir shekteýli "rezervasııa" qurý qajet, biraq eshkimge osyndaı máseleni kóterý oıy kelmeıdi. Sondaı-aq, krımınologııalyq jaǵynan oıyn mekemeleri kassalarynyń "rezervasııalardaǵy" shoǵyrlanýy qaraqshylyq shabýyldardyń núktelik ósýin týyndatatynyn atap ótken jón, osylaısha, mundaı statıstıkanyń barlyǵy 2-orynǵa shoǵyrlanatyn bolady, bul jergilikti halyqtyń paıdasyna emes.
Klıentterdiń qyzmet kórsetýdi tutynýshylar retinde múddelerin qorǵaý kassalardy "rezervasııalaýda"kóshirý qajettigine sebepshi bolmaıdy. Daýly máselelerdi sheshý tetikteri klıenttiń býkmekerge tikeleı júginýi arqyly da, sot tártibimen da burynǵy tártipte saqtalady. Sonymen qatar, zań jobasy býkmeker keńseleriniń erejelerine qosymsha talaptardy belgileıdi, olar buryn bolmaǵan: oıyn bıznesin uıymdastyrýshynyń derektemelerin kórsetý, daýlardy sheshý. "Rezervasııadaǵy" býkmekerderdi alyp tastaý klıentterdiń óz múddelerin qorǵaý tártibine eshqandaı áser etpeıtini osy jaǵynan artyq bolyp tabylady» deıdi spıkerler.
"Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine oıyn bıznesi máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" zań jobasy áleýmettik turǵydan jaǵymdy sátterdi qamtıdy. Alaıda bás tigýge qatysýdy shekteý, qaýipsizdik jáne biliktilik talaptary boıynsha usynylatyn normalar býkmekerler kassalary men totalızatorlardyń aınalasynda oryn alýy múmkin barlyq áleýmettik qaterlerdi tómendetý úshin jetkilikti. Rezervasııalardy qurý saldary kásipkerlikke zııan keltirýge negizsiz baǵyttalǵan aıqyn artyq shara bolyp tabylady, bul jeke kásipkerlikti qoldaý jónindegi memlekettiń deklarasııalanatyn saıasatymen kelispeıdi.
Basqa da daýly norma — UEAO qurý (Utystardyesepke alý ortalyǵy). Qazirgi ekonomıka ártúrliqarjy deldaldarynyń úlken sanyn qamtıdy. Investısııalyq toptar, zeınetaqy qorlary, kredıttik odaqtar, saqtandyrý kompanııalary — bul bizdiń ómirimizge belsendi túrde basyp kelejatqan qarjy deldaldarynyń birneshe mysaldaryǵana. Oılanyp kóreıik: bizge qarjy deldaldaryqajet pe? Olar ekonomıkada qandaı da birmańyzdy ról atqarady ma?
«Reseıde ornalasqan uqsas Interaktıvti utystarboıynsha aýdarýlardy esepke alý ortalyǵynyń(elikteýge arnalǵan eń progressıvti nusqa emes) Ortalyq bank lısenzııasy bar. Bizdiń ZańdaUtystardy esepke alý ortalyǵynyń talaptarytýraly eshteńe aıtylmaǵan. Osylaısha biz otandyqkeńseler qyzmetteriniń qymbattaýyna alypkeletin, olardyń básekege qabilettiligintómendetetin deldaldyq qurylymdy qurýǵakómektesemiz. Reseıde Interaktıvti utystarboıynsha aýdarýlardy esepke alý ortalyǵy úshinshijyl boıy jumys isteıdi. Jáne biz bul qymbattólem quraly ekenin kórdik. Eger býkmekerlerdińortasha marjasy 5% - dy qurasa, Interaktıvtiutystar boıynsha aýdarýlardy esepke alýortalyǵynyń deldaldyq qyzmetteri 3% - dyquraıdy. Býkmeker ortalyǵy men Interaktıvtiutystar boıynsha aýdarýlardy esepke alýortalyǵy arasyndaǵy shyǵyn bóligindegi sáıkeskelmeıtin aıyrmashylyq týyndaıdy» deıdi sarapshylar.
Utystar naryǵynyń aıqyndyǵy boıynsha, baqylanbaıtyn oıyndardy tómendetý boıynshasheshim -b ýkmekerlik ataýsyz (qolma-qol) aqshamenoperasııa jasaýǵa tyıym salý bolýy múmkin. Nege zań shyǵarýshylar men ázirleýshiler osy mańyzdysheshimdi talqylamaıdy? Deldaldyq, shyn máninde, tabysyna kepildik beriletin jáne táýekelsizparazıttik qurylym qurýdy barynsha belsendiqoldaıdy.
«Sondaı-aq depýtattar zańǵa "Ekinshi deńgeıdegibankterge sheteldik býkmeker kompanııalarynyńatyna tólemderdi júzege asyrýǵa tyıym salý" jáne "sheteldik býkmeker kompanııalarynyńsaıttaryn oqshaýlaý"engizýdi usynyp otyrǵan taǵyda birneshe sharalar boıynsha túsinikteme bergimizkeledi.Sheteldik býkmekerlik keńselerde shottardytolyqtyrýǵa tyıym salýdyń tehnıkalyq múmkinemestigi:
SWIFT aýdarymdar, sheteldik bankterdińkartalary, Skrill, Neteller, Qiwi. Barlyq álemdeSkrill mamandandyrylǵan elektrondyq ámııandaryjáne Neteller elektrondyq ámııandary arqylybýkmekerler qyzmetterin tóleý praktıkasy keńtaralǵan.
"Skrill" nemese "Neteller" arqyly sheteldikbýkmeker kompanııalarynyń atyna kez kelgen keńtaralǵan KRIPTOVALIýTA, onyń ishindeBITKOIN arqyly tólem jasaýǵa bolady. Belgilibolǵandaı, álemniń birde-bir úkimeti krıptovalıýtaaınalymyna áser ete almaıdy, birde-bir bank, ne ortalyq, ne kommersııalyq krıptovalıýtaaınalymyna áser ete almaıdy. Sondaı-aq, sheteldik saıttardy tehnıkalyq oqshaýlaý múmkinemes, sebebi olardyń sany úlken (400 astam zańdyonlaın kontorasy bar). Saıttardy buǵattaýdyaınalyp ótý úshin klıentter veb-saıt aınalarynabarady nemese anonımaızerlerdi, VPN, Tor jánebasqa da júıelerdi paıdalanady.
«Bizdiń oıymyzsha, depýtattar usynǵan "ekinshideńgeıdegi bankterge sheteldik býkmeker kompanııalarynyń atyna tólemderdi júzege asyrýǵatyıym salý" jáne "sheteldik býkmeker kompanııalarynyń saıttaryn oqshaýlaý" sharasyeshqandaı praktıkalyq áserge ıe bolmaıdy» dep sózin túıindedi búgingi jıynnyń spıkerleri.
ALMATY
