Ekonomıka • 22 Shilde, 2020

Ekonomıkanyń qalypqa kelý merzimi taldandy

13 ret kórsetildi

PwC Qazaqstan jańa jobany - toqsan saıynǵy makroekonomıkalyq sholýdy bastady. Osy zertteýdiń negizi - Qazaqstan úshin negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishter boıynsha saraptamalyq boljamdar, - dep habarlaıdy Egemen.kz

PwC Kazakhstan ókilderiniń pikirinshe, saýalnama nátıjeleri orta merzimdi perspektıvada sheshim qabyldaýǵa negiz bola alady.

Ekonomıkany qalpyna keltirýdiń negizgi ssenarııi
Respondentterdiń 83% -y qazaqstandyq ekonomıkanyń qalpyna kelýi U-traektorııasyn qoldanady dep boljaıdy jáne daǵdarysty eńserý prosesi uzaqqa sozylýy múmkin. Mundaı boljamnyń negizgi negizdemesi - pandemııa jáne odan týyndaıtyn ekonomıkalyq daǵdarys iskerlik belsendilikke aıtarlyqtaı áser etti, al bıznes, ásirese ShOB, qalpyna keltirý jáne jańa jaǵdaılarǵa beıimdelý jáne jańa múmkindikterdi izdeý úshin uzaq ýaqytty qajet etedi.

Sondaı-aq, suhbattasqan kóptegen sarapshylar vaksına oılap tapqanǵa deıin jáne álemde dári-dármekterdiń paıda bolýyna deıin áleýmettik alystaý tendensııasy men selektıvti karantındik sharalardy engizý tendensııasy jalǵasady. Sońǵysy jaǵdaıdyń nasharlaýy jáne aýrýdyń ósýi kezinde únemi kúsheıe túsedi, al bul óz kezeginde ekonomıkany qalpyna keltirýge áser etedi. 
Munaı baǵasy

Respondentterdiń basym kópshiligi óz boljamdarynda Brent markaly munaıdyń boljanǵan mınımaldy jáne maksımaldy boljamdy mánderiniń bir jylǵa (ortasha delta - 17,9 dollar), úsh jylǵa (ortasha delta - 17,5 dollar) jáne bes jylǵa (ortasha deltaǵa) deıingi keń aýqymyn kórsetti. 19,4 dollarǵa teń). Osy tendensııaǵa túsinik bere otyryp, suhbat bergen keıbir sarapshylar COVID-19 pandemııasyn joǵary belgisizdik kózi, ásirese kelesi eki jyl ishinde, ıaǵnı vırýsqa qarsy vaksına jasaý men shyǵarýdyń aldynda dep atady.

Saýalnamaǵa qatysýshylar indettiń álemdik ekonomıkaǵa áserin taýarlardyń tutynylýy men suranysynyń tómendeýi túrinde kórsetti, bul sózsiz munaı baǵasyna áser etedi. Sonymen qatar, boljamdar álemdik ekonomıkanyń qalpyna kelýine jáne nátıjesinde energııa resýrstaryna suranystyń qalpyna kelýine kedergi keltirýi múmkin ınfeksııalardyń kelesi tolqyndaryn da eskerdi.

Jańartylatyn energııa kózderin paıdalanýdy arttyrý taqyryby orta merzimdi perspektıvada munaı baǵasyna áser etýi múmkin faktor retinde de atap ótildi. Uzaq merzimdi perspektıvada PwC saýalnamasyna qatysýshylar munaı baǵasy barreline 50-55 dollar deńgeıine jetedi dep kútedi, bul óndirýshi jáne tutynýshy elderge de sáıkes keledi.

Bir dollar qansha turady?

Respondentterdiń kópshiligi teńgeniń dollarǵa qatysty álsireý tendensııasyna basymdyq beredi. Basqasha aıtqanda teńge arzandap, dollar qymbattaıtynyn aıtady.

Saýalnamaǵa qatysýshylar birneshe negizgi sebepterdi anyqtady, sonyń ishinde Qazaqstandaǵy munaı óndirisiniń tómendeýi, ınflıasııa deńgeıine qatysty belgisizdik jáne ulttyq valıýtany memleket qoldaý sharalaryn toqtatý. Bes jyl ishinde (jyldyń aıaǵynda) teńgeniń AQSh dollaryna qatysty maksımaldy álsireýi shamamen 29,4% deńgeıinde kútilýde, sol ýaqytta teńgeniń mınımaldy álsireýi 4,4% sheginde boljanady.
Maksımaldy boljamdy mánderdiń ishki spredi bir dollar úshin 400-den 700 teńgege deıin (standartty aýytqý 64-ke teń), bul bir dollar úshin 390-dan 410,5 teńgege deıin ózgergen maksımaldy boljam mánderindegi ishki spredten edáýir joǵary.

Inflıasııalyq prosess 

Saýalnama nátıjeleri kórsetkendeı, bir jyldyń ishinde respondentterdiń 60% -dan astamy ınflıasııa deńgeıiniń ósýin kútedi. Bul boljam Qazaqstanda jáne saýda seriktes elderde qabyldanǵan karantındik sharalardyń áserine negizdelgen, nátıjesinde ımporttyń qymbattaýy jáne jaqyn jáne alys shetelderden taýarlar jetkizýmen jáne satýmen aınalysatyn kompanııalardyń iskerlik belsendiliginiń báseńdeýi oryn aldy.
Azyq-túlik taýarlaryna baǵanyń ósýi ınflıasııalyq prosester dınamıkasyna óz úlesin qosýdy jalǵastyrýda, ol mamyrda jyldyq kórsetýde 10,7% -ǵa ósti, dep habarlaıdy QR Ulttyq Banki (QRUB).

Sarapshylardyń ınflıasııa deńgeıine qatysty uzaq merzimdi boljamdarynda onyń tómendeýine degen joǵary senim bar. Úsh jyldyq kókjıekte sarapshylardyń 90% -y ınflıasııanyń ortasha eseppen 1,7% -ǵa tómendeýin boljaıdy. Kelesi bes jyl ishinde sarapshylardyń 70% -dan astamy ınflıasııa birtindep tómendeıdi dep kútedi.

Uzaq merzimdi perspektıvada birtindep quldyraı otyryp, bir jyldyq kókjıekte ınflıasııa baǵasynyń ósý sebepteri, eń aldymen, QRUB-niń qoldanystaǵy aqsha-kredıt saıasatymen baılanysty. Ekinshiden, sarapshylar qysqa merzimdi ınflıasııalyq táýekelderdi salyqtyq jappaı yntalandyrýlarmen jáne ótken kezeńderde jınaqtalǵan jasyryn ınflıasııamen baılanystyrady, uzaq merzimdi perspektıvada bul qaýipter az baıqalady dep atap ótti.

Stavkaǵa negiz 2020 jylǵy naýryzda QRUB ınflıasııalyq kútýlerdi turaqtandyrý jáne qarjy rynogyna syrtqy kúızelis áseriniń taralýyn shekteý maqsatynda bazalyq mólsherlemeni 12% -ǵa deıin kóterý týraly sheshim qabyldady. Sáýir aıynda QRUB bazalyq mólsherlemeni jyldyq 9,5% deıin tómendetý jáne paıyzdyq mólsherlemeni ± 2 paıyzdyq tarmaqqa deıin ulǵaıtý týraly tótenshe sheshim qabyldady. Bul shara qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge, ekonomıkaǵa qaýipterdi azaıtýǵa jáne onyń COVID-19 pandemııasymen baılanysty syrtqy jáne ishki orta jaǵdaılaryna beıimdelýine baǵyttalǵan.

PwC saýalnamasyna qatysqan respondentterdiń kópshiligi kelesi bir jyl ishinde negizgi jyldamdyqtyń 0,5 p.t. tómendeýin boljaıdy. ınflıasııalyq kútýlerdiń ósýin tejeıdi. Úsh jyldyq kókjıekte ınflıasııalyq kútýlerdiń tómendeýin eskere otyryp, sarapshylar bazalyq mólsherlemeni ± 1 p.p. paıyzdyq jolaqpen 8% -ǵa deıin tómendetedi dep boljaıdy.

Saýalnamany barlyq qatysýshylar 2020 jyldyń maýsym aıynyń sońynda toltyrdy. Kóptegen jaýaptar qupııa túrde berildi. Respondentterdiń kóptegen suraqtarǵa bergen jaýaptaryn taldaý barysynda sarapshylar ártúrli salalardy (ekonomıster, treıderler, ǵalymdar, bankırler) usynatyn jáne sáıkesinshe ártúrli aqparat kózderine qol jetkize alatyn zertteýlerde kútiletin aıtarlyqtaı aıtarlyqtaı aıyrmashylyqtar anyqtaldy.
Qarjy naryǵynyń kóptegen kásibı qatysýshylaryn, sondaı-aq ǵylymı sarapshylar men Qazaqstannyń jetekshi ekonomısterin qamtıtyn pikirlerdiń shoǵyrlanýy Qazaqstan ekonomıkasyn damytýdyń birneshe ssenarıılerin boljaýǵa múmkindik beredi. Osy maqsatta PwC Qazaqstan respondentterden ózderine qajet bolǵan suraqtarǵa (munaı baǵasy, valıýta baǵamdary, ınflıasııa) mınımaldy jáne maksımaldy dıapazonynda pikir bildirýdi surady jáne nátıjelerdi taldaýda birneshe tásilderdi qoldandy. Barlyq jaýaptardyń standartty ortasha kórsetkishterinen basqa, PwC Qazaqstan zertteýshileri eń ońtaıly jáne eń pessımıstik ssenarıılerdi anyqtaý úshin maksımaldy jaýaptardaǵy eń jaqsy 30% jáne eń tómengi jaýaptardyń 30% -yn aldy.

Sońǵy jańalyqtar

Aısberg aqıqaty

Ádebıet • Keshe

Joq kitapty izdeý

Ádebıet • Keshe

Krest-kedergi...

Ádebıet • Keshe

Zaısanda mal qyrylyp jatyr

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar