Aqmolalyq dıqandar alqapqa shyqty

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı kóktemgi egis naýqany úshin qosymsha 100 mıllıard teńge qarjy bólindi. Onyń ústine Úkimetke janar maıdyń na­ryqtyq baǵasyn 15 prosentke arzandatyp, 165 teńgege deıin tó­mendetý mindeti júkteldi. Bul aýyl sharýashylyǵynyń shaǵyn qurylymdary úshin óte kóp kómek bolatyn.

Osy qamqorlyqtyń arqasynda oblys­ta 4905,9 myń gektar alqap­qa jaz­dyq daqyldar tuqymy se­bi­lip, kúni bu­ryn mejelengen jos­par tolyǵymen atqa­rylyp shyq­ty. Negizgi azyq-túlik da­qyly – jaz­dyq bıdaı 3698 myń gektar al­qapty quraıdy. Iriktelgen arpa tuqy­my – 651,6 myń gektarǵa, suly – 60 myń gek­tar alqapqa sebildi. Sondaı-aq tary, qaraqumyq, no­qat, burshaq, maıburshaq jáne jasamyq daqyldary da egildi. Bir aıta keterligi, oblys dıqandary egin­shi­lik­ti ártaraptandyrýdy berik dástúrge aı­naldyryp, 4447,1 myń gektar alqapta burshaq da­qyldaryn ósirip otyr. Bul – byl­­tyrǵy kólemnen birshama artyq kór­setkish. Onyń ústine egin­shi­ler 239,1 myń gektar maıly da­qyldardan, 442,6 myń gek­tar mal azyǵyn óskinderden, 16 myń gek­tar kartop pen 3500 gektar kók­ónis al­qaptarynan ónim jınaýǵa kirisip ketti.

Bıylǵy jaz dıqan qaýymy úshin qyryn qabaq tanytty. Jaz boıy Aqmola óńirinde buryn-sońdy bolmaǵan aptap ystyq turyp aldy. Keıbir aýdandarda yl­ǵal da az tústi. Negizinde bul óńir táýekeldi sıpattaǵy aımaq ekendigin árkim biledi. Dátke qýaty kúzgi jer jyrtýdan bas­tap, ony qapysyz óńdeýdiń teh­nologııalyq jıyntyǵy saqtalýy­nyń arqasynda yryzdyqtan úmit bar. Ústimizdegi jyly ylǵal­ saqtaý, topyraqtyń qunaryn joǵaltyp almaý sharalary bi­rinshi kezekte turdy. Áıteýir, osy talpynystyń ıgi áseri tıgendigin de ekpin túsirip aıta ketken jón. Kánigi dıqandardyń aıtýyna qa­raǵanda, bıyl egistikti kesh aıaq­ta­ǵan dıqandar barmaǵyn tistep otyrǵanǵa uqsaıdy. Keshigýdiń ózindik sebebi bar, shaǵyn sharýa­shylyqtarda qaýqar az. Sol sebep­ti naýqandyq jumystardy ýaqy­tyly atqara almaı otyr. Áli kúnge deıin kóktemgi egis jumysyn erte bitirgenderge ekkizip, kúzde ekinshi bireýlerdi jaldap, orǵyzyp alamyz dep úmittenetinder de bar. Onyń ústine mashına-traktor parkin jańalaýda da olqylyqtar az emes. Biz bul týraly el gazeti – «Ege­mende» jazǵan bolatynbyz. Biraq áli de sol kórinistiń ońalmaı turǵandyǵy anyq.

Jalpy, monıtorıngtik tal­daý boıynsha dál qazirgi ýaqyt­ta 2791,2 myń gektar dándi­ jáne burshaq daqyldary alqap­tary­nyń 62,8 prosenti jaqsy dep baǵalanýda. Al 1533 myń gektar alqaptyń jaǵdaıy qana­ǵatta­nar­lyq deńgeıde ǵana. Maıly daqyl­dardyń 61,3 pro­sen­ti jaqsy bolsa, qalǵany qana­ǵat­tanarlyq. Sóz reti kelgende, Atbasar jáne Jaq­sy aýdandarynda buryn-sońdy bolmaǵan oqıǵa oryn aldy. Jaz aı­larynda aqbóken tabyndary 16 myń gek­tarǵa jýyq egistik alqa­byn taptap ketti. Bul da aıtar­lyqtaı shyǵyn.

Joǵaryda eginge kútim jasaý jáne súdiger jerlerdi óńdeýge ba­rynsha kóńil bólingendigin aıt­qan bolatynbyz. Endi osy sózi­mizdi tirilte keteıik. Máselen, 3,8 mıllıon gektardy hımııalyq óń­deý josparlansa, bul jumys 102,3 prosentke oryndaldy. Qos­jarnaqtylarǵa qarsy 2,5 mıllıon gektar, aramshópterge qarsy 1,3 mıllıon gektar alqap hımııalyq tásilmen óńdeldi. Zııankestermen kúreske bıýdjetke 49,9 mıllıon teńge qarjy bólindi. Sol qar­jy­nyń arqasynda shegirtkege qarsy sharalar tolyq júzege asyryldy. Respýblıkalyq bıýdjet esebinen 10,4 myń gektar alqap ıtalııalyq prýsqa qarsy dárilermen zalalsyzdandyryldy.

Qazirgi tańda oblys sharýashy­lyq­tary súdiger jerlerdi óń­deýde qajyrlylyq tanytýda. Ústi­mizdegi jyldyń 4 tamyzyna deıingi derek boıynsha 758,7 myń gektar alqap agrotehnıkalyq sharalarmen tolyq qamtylǵan. Bul byltyrǵy kólemnen 37,1 myń gektarǵa artyq. Sonymen qatar 777,6 gektar alqap ekinshi izben, al, 754,4 myń gektar alqap úshinshi izben óńdelip, bul oraıdaǵy jos­par asyra oryndaldy. Ústi­miz­degi jyly jergilikti taýar óndi­rýshiler 61,3 myń tonna mı­neraldy tyńaıtqysh satyp alýǵa kelisim-shart jasalǵan. Tyńaıt­qyshtyń 52,3 myń tonnasy 1300 gektar alqapqa sińirildi. Bul baǵyttaǵy jumys áli de jalǵasýda.

Memleket tarapynan myq­tap­ qamqorlyq kórsetilip otyr­ǵan­yn ekpin túsirip aıtý­ǵa ábden bolady. Máselen, aǵym­daǵy jyly tyńaıtqyshty sýb­sı­dııalaýǵa – 4,1 myń mıllıard teńge, tuqymǵa 659,2 mıllıon teń­ge bólinip, tolyq ıgerildi. Jer­ súmesimen kúneltetin dıqan qaýy­my úshin orasan zor kómek eken­digi ábden túsinikti. Áıtse de qar­jy tapshylyǵy 149,1 mıllıon teńge kóleminde saqtalyp otyr­ǵanyn da synalap aıta ketýimiz kerek. Pestısıdterdi sýbsıdııalaý baǵdarlamasy talap deńgeıinde. Bul maqsatqa 8,8 mıllıard teńge bólinip, aı saıynǵy bekitilgen keste boıynsha jetkizilýde. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy osy sharýaǵa qatysty 3780 ótinimdi maquldap otyr.

Tam-tumdap bolsa da jańa tehnıka alynyp jatyr. Bıylǵy jyldyń egin oraǵyna 8100 astyq kombaıny qatysady. Munyń 3660-y joǵary ónimdi zamanaýı teh­nıka, al qalǵandary jamap-jas­qap, áıteýir kádege jaratyp jat­qan dúnıe. Degenmen basqarma bas­shylary tehnıka júz prosent daıyn dep sendirip otyr. Ob­lys­ta sońǵy úsh jylda 929 kom­baın, bir myńnan astam traktor, 269 dana egis kesheni satylyp alyn­dy. Eger kóktemgi jáne kúzgi naý­qan qas-qaǵym sátte óte shyǵa­tyn­dyǵyn eskersek, ma­shına-trak­tor parkin áli de ja­ńarta túsýi­miz kerek. Sonda ǵana kók­temgi egisti keshiktirmeı, oraq naý­qanyn Arqanyń qara jaýynyna iliktirmeı, tap-tuınaqtaı etip aıaqtaı alar edik.

Kúzgi dala jumystaryna 74,7 myń tonna dızel otyny, 4,4 myń tonna dızel maıy jáne 6,8 myń tonna benzın qajet. Ob­lys­qa 73 myń tonna dızel otyny­nyń kepildendirilgen kólemi bó­lindi. Pavlodar jáne Shymkent mu­naı ónimderi zaýyttarynan tamyz, qyrkúıek, qazan aılaryna be­ki­til­gen keste boıynsha jetkizilip otyrylady.

Zor eńbekpen jınalǵan altyn astyqty saqtaý da aıryqsha ma­­ńyzdy. Ústimizdegi jyly as­tyq­ty qabyldaýǵa arnaıy lısen­zııa­­lanǵan 66 kásiporyn jumyl­dyrylmaq. Jalpy saqtaý syıym­dylyǵy 4,1 mıllıon tonnany qu­raıdy. Bul tarapta oblys respýb­lı­kalyq kórsetkishtiń aldyńǵy sa­­pynda tur. Táýligine 100 ton­na­dan astam astyq keptirýge múm­kindigi jetetin 240 keptirgish da­ıyndalǵan. Endigisi osy qýatty tıimdi paıdalaný.

Aqmola oblysy