Jasyryn araq óndirisi (Kontrafaktilik alkogol kóbeıip tur)

Kodekste temeki ónimderin, onyń ishinde qyzdyrylatyn temekini, qor­qorǵa arnalǵan temekini, qorqor qospasyn, temeki qyzdyrýǵa arnalǵan júıelerdi, tutynýdyń elektrondy júıelerin jáne oǵan arnalǵan suıyq­tyqtardy satatyn adamdar jeke basty kýálandyratyn qujatty kórsetýdi talap etýge mindetti ekeni jazyl­ǵan. «Eger jeke basty kýá­landyratyn qujat kórsetilmese, on­da satýshy bul taýarlardy satýdan bas tartýǵa mindetti», – delingen qujatta.

Mundaı norma alkogoldik ishimdik satýshylardy da aınalyp ótpeıdi. 110-baptyń 18-tarmaǵynda eger jeke bas­ty kýálandyratyn qujat kór­setilmese, alkogoldi ónimdi satýdan bas tartýǵa mindetti ekeni aıtylǵan.

Sol sııaqty budan bólek 2021 jylǵy 1 shildeden bastap taǵy bir ózgeris bolýy múmkin. Temeki buıymdaryn, onyń ishinde qyzdyrylatyn temekini, qorqorǵa arnalǵan temekini, qorqor qospasyn, temeki qyzdyrýǵa arnalǵan júıelerdi, tutynýdyń elektrondy júıelerin já­ne oǵan arnalǵan suıyqtardy shy­­ǵaryp jáne ashyq kórsete otyryp satýǵa tyıym salynady. Bul týraly 110-bap 4-tarmaǵynyń 16) tar­maq­shasynda taıǵa tańba basqandaı jazylǵan.

Alaıda, bul sheshimniń nátıjesi qanshalyqty tıimdi bolatynyn ýaqyt kórsete jatar. Al oǵan deıin aıtpa­ǵymyz, tek sońǵy aılarda bes lıtrlik «baklajkaǵa» quıylyp satylatyn sýrrogat alkogolden 27 adamnyń ajal qushqany jaıly resmı derek bar.

Osy arada attap ótpeıtin jáne bir másele bar. Máselen, karantın ke­­zinde alkogoldik ishimdikter eń ótim­­di taýarlardyń qataryna qo­sy­lyp qana qoıǵan joq, túrli otba­sylyq kıkiljińder men qaıǵyly oqı­ǵalardyń túrtkisi de boldy. Araq – indettiń aldyn alady degen syltaý – ishimdikke úıir adamdardyń den­saýlyǵyn odan beter nasharlatty. О́z kezeginde dárigerler alkogoldik ishimdikterdi udaıy qabyldaý eshqandaı indettiń aldyn almaıtynyn, kerisinshe ımmýnıtetti tómendetetinin dáıektep berdi. Degenmen, qandaı taýar ótimdi bolsa, sony qoldan jasap, qarpyp qalýǵa daıyndar qaı kezde de tabylatynyna tańǵalmaıtyn boldyq.

О́z kezeginde Qazaqstan alkogol naryǵynyń qatysýshylary elde kon­trafaktilik ónimderdiń kóbeıgenine alańdap otyr. «QazAlkoTabak» qaýym­das­tyǵynyń prezıdenti Ámirjan Qalıev: «2019 jyly alkogoldiń zańdy naryǵyna tyqyr taıady. Eger 2013-2014 jyldary Qazaqstanda jylyna 40-45 mln lıtr ishimdik óndirilse, 2019 jyly onyń kólemi eki esege azaıyp, 20 mln lıtrge deıin tómendedi. Al tutyný kólemi burynǵy deńgeıde qaldy. Sebebi azamattar onyń ornyna arzan kontrafaktilik araqtardy satyp alyp, ishe bastady», deıdi.

Aqparattyq portaldardyń jazýyna qaraǵanda, pandemııa ýaqytynda elimizge etıl spırtin antıseptık degen jeleý­men tonnalap jetkizilip jatyr. Ol sosyn astyrtyn jolmen araqqa aınalyp, bes lıtrlik plastık qutylarymen satylymǵa shyǵarylady. Bıyl mamyrda jedel aldyn alý sharalary barysynda Almaty oblysy ekonomıkalyq tergeý departamenti 30 tonna etıl spırtiniń zańsyz tasymaly men onyń astyrtyn ótkiziletinin anyqtaǵan. Al maýsym aıynda «Qarasý» shekara beketi arqyly júk kóligimen neınvazıvtik ókpeni jasandy jeldetý (О́JJ) apparatyn alyp ótpek bolǵan tulǵalardan 11 tonna etıl spırti tárkilendi. Olar zańsyz taýardy antıseptık retinde jalǵan qujattar rásimdeý arqyly ákele jatqan.

Joǵaryda atap ótkendeı, sońǵy bir­neshe aıda sýrrogat alkogolden 27 qazaqstandyq qaıtys boldy.

Aqparattyq agenttikterdiń jazýynsha, shilde aıynyń ózinde ǵana Aqmola oblysynda sýrrogattyq alkogolden 18 adam ýlanǵan. Olardyń ishinde 12 adam ómirden ótken. О́limge ýlanýdyń áserinen bolǵan ótkir gemorrogııalyq pankreatıt sebep bolǵan. Qostanaı oblysynda «etonoldan ýlanǵan» degen dıagnozben 13 adam jansaqtaý bólimine jetkizilip, olardyń 11-i qaıtys boldy.

Aqmola oblysy Jaqsyn aýdany Jańa Qıma aýylynda osy kezeńde 4 adam ómirden ótti. Olar 5 lıtrlik «baklajka» ydysqa quıylǵan jasandy araqtardy satyp alyp ishkeni belgili boldy. «Zerthanalyq tekserýler barysynda 8 túrli synamanyń eshqaısysy talapqa saı emes: organoleptıkalyq kórsetkishter – tunbasynda bóten zattary qalqyp júrgen ıisi bar suıyq­tyq; metıl spırti quramynda metıl spırtiniń kólemi 20 ese artyq ekeni anyqtaldy», delingen aqparat qural­daryndaǵy málimetterde.

Astyrtyn jolmen jasalǵan alko­gol­derdiń qandaı qateri bar? Bul su­raqqa Ámirjan Qalıev bylaı dep jaýap beredi: «Birinshi másele – alkogoldiń sýynyń sapasyzdyǵy. Zaýyt ónimde­rinde araq jasaýǵa arnalǵan sýǵa degen talap qatań saqtalady. Ekinshiden, alkogoldik ónimderdi shyǵarý kezinde zaýyttar as shıkizatynan ázirlenetin etıl spırtin ǵana qoldanady. Al to­lyq tazartylmaǵan, quramynda metıl spırti bar araq ónimi adamdardy ýlaıdy. Ishim­dik quramynda 0,05% metıl spırti bolǵan jaǵdaıda, adam ómirine qaýip tón­diredi. Sondaı-aq alkogol ónimi plas­tıkalyq araqqa quıylyp satylsa, qaýipti.

Qazaqstanda alkogol quıatyn qutyǵa baı­lanysty bekitilgen normalar men qatań talaptar bar. Mysaly araq­ty temir qalbyrda, syradan basqa, kúsh­tiligi 12 paıyzdan asatyn ónimderdi plastıkte nemese etıketkasyz ydysta saqtaýǵa tyıym salynǵan. Oǵan syra ónimderi men quıylmaly syralar jatpaıdy».

QazSpirits alkogol jáne nıkotındi quramy bar ónimderdi óndirýshi jáne ımporttaýshy qaýymdastyǵynyń atqa­rýshy dırektory Dmıtrıı Jýkov­tyń sózine qaraǵanda, zańdy jolmen júrgen kásiporyndardyń bedeline nuqsan kelip jatyr. Eger onyń brendi men ataýy qylmystyq jolmen jasalyp, taratylsa aıtarlyqtaı nuqsan bolady. Jaqyn shetelderde qazaqstandyq tanymal ónimder astyrtyn jolmen jasalyp, eshqandaı aksızsiz nemese sapasy qadaǵalanbaǵan kúıde saýdaǵa túsken. «Kontrafaktilik jáne sýrrogat ónimderden tys «konıak» dep atalatyn taýarlar da konıak spırtinen emes, rektıfıkasııalanǵan bıdaıdan jasalǵan. Bul degenińiz – boıaý­ly araq. Sebep qandaı? Sebep – konıak pen brendıge arnalǵan aksız mólsheri araqqa qaraǵanda 1 ese tómen», – deıdi Dmıtrıı Jýkov.

Al Ámirjan Qalıev elde astyrtyn araq óndirisi men naryqtaǵy alkogol óndirisiniń jaǵdaıy jaǵa usta­tarlyq ekendigin alǵa tartyp otyr. Ony bir arnaǵa túsirip, qalypty jaǵ­daıǵa keltirý úshin tómendegideı usy­nystar aıtady: «Birinshiden – araqqa aksızdi tómendetý kerek, ekinshiden – shekaradaǵy qyraǵylyqty arttyryp, plastık qutymen satylyp jatqan araq­tardyń kirýine tyıym salý kerek. Sonyń ishinde Qyrǵyzstannan kelip jatqan ónimderdi shekteý kerek. Sebebi ol elde aksız eki-úsh ese tómen».

Dmıtrıı Jýkovtyń aıtýynsha, «elde zańdy alkogol ónimderine degen salyqtyq aýyrpalyqtardy azaıtý – eń durys sheshim: progressıvtik shkala qurý qıyn emes, ol araqty tutynýǵa degen stımýldy arttyrmaıdy, tek baǵany retteıtin bolady».

«Biz memlekettik vedmostvolarǵa osy tyǵyryqtan shyǵýdyń túrli joldaryn usyndyq. Ol astyrtyn araq óndirisin joıyp, qazynaǵa salyqtyń túsimin arttyrady. «Baklajkamen» satylatyn araqtardyń saýdasyna qoǵam bolyp qarsy turyp, ony satatyn núktelerge qatań baqylaýlar ornatý mańyzdy», deıdi ol.

Qysqasy, alkogoldik ishimdikter máselesine kelgende, moral taqyrybyn qoıa turyp, onyń satylýy men sapasyna basa nazar aýdarý kerek.

ALMATY