Bólingen qarjy tıimdi jumsalýy qajet
El Prezıdenti Q.Toqaev alqaly jıynda birinshi kezekte sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres – elimizdiń strategııalyq damýyndaǵy negizgi basymdyqtardyń biri ekenin aıta kelip, atalǵan baǵytta atqarylǵan jumystarǵa toqtaldy.
– Bul – meniń berik ustanymym jáne saılaýaldy baǵdarlamada halyqqa bergen ýádem. Osy jumysta eshqandaı kózboıaýshylyqqa, «barmaq basty, kóz qysty» áreketterge jol berilmeýge tıis.Talap qatań bolady. Byltyrǵy jıynda biz naqty is-qımyl josparyn aıqyndadyq. Búginde birqatar maqsatty júzege asyrdyq. Qazaqstan bedeldi halyqaralyq GREKO uıymyna, ıaǵnı sybaılas jemqorlyqqa qarsy memleketter tobyna múshe boldy. Normatıvtik aktilerdi sybaılas jemqorlyqqa qarsy saraptamadan ótkizý ınstıtýtynyń jumysy jańǵyrdy. Qol astyndaǵylardyń jemqorlyq áreketteri úshin basshylaryn qyzmetinen bosatý qaǵıdaty engizildi. Memleketimizdiń osy baǵytta qolǵa alǵan sharalaryn belgili halyqaralyq agenttikter atap ótýde. Degenmen, biz buǵan toqmeıilsip otyra bermeýimiz kerek, – dedi Memleket basshy-
sy.
Sybaılas jemqorlyq jaǵdaılarynyń sany áli de azaımaı turǵanyn sóz etken Prezıdent 2019 jylmen salystyrǵanda jemqorlyq áreketteri úshin jaýapqa tartylǵan adamdardyń sany artqanyn jetkizdi.
– Ashyǵyn aıtqanda, qazir kúndelikti jańalyqtardan túrli deńgeıdegi sheneýnikterdiń sybaılas jemqorlyqqa baılanysty zań buzýshylyqtary úshin ustalyp jatqany týraly oqıtyn boldyq. Olardyń arasynda 2 oblys ákimi bar, bul alańdatarlyq jaǵdaı, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, 2019 jylmen salystyrǵanda jemqorlyq áreketteri úshin jaýapqa tartylǵan adamdardyń sany 11 paıyzǵa artqan, ıaǵnı 820-dan 912-ge ósken.
Pandemııa kezeńinde jáne memleket pen azamattarymyzdyń tabysy azaıǵan tusta jemqorlyqpen kúresti odan ári kúsheıtý qajettigin aıtqan Prezıdent naqty baǵyttarǵa bólingen qarjynyń tıimdi jumsalýy tıis ekenin atap kórsetti.
– Halyqaralyq sarapshylardyń aıtýynsha memleketter pandemııanyń saldarymen kúreske mol qarajat jumsap jatqan kezde qarjyny maqsatqa saı paıdalanbaý jáne jymqyrý qaýpi arta túsedi. Bólinip jatqan qarajat muqııat ári tıimdi jumsalýǵa tıis. Bul – ár teńge óziniń maqsatyna saı jumsalýy kerek degen sóz. Ásirese qazirgi jaǵdaıda esh paıdasy joq jáne qajetsiz is-sharalarǵa qarajattyń shyǵyndalýyna qoǵamnyń qalaı qaraıtynyn kórip otyrmyz. Sondyqtan mundaı máselelerge bolary bolyp, boıaýy sińgennen keıin emes, aldyn ala mán berý – óte mańyzdy, – dedi Q.Toqaev.
Prezıdenttiń sózine qaraǵanda, sybaılas jemqorlyqpen ustalý oqıǵalary, olar jónindegi tıimdi jarııalanymdar men kórsetilimder qoǵamdy bastapqyda eleń etkizgenimen, olardyń áseri qysqa bolady. Keıin mundaı ister sotta dálel jetispegendikten keri qaıtarylsa, memlekettiń jemqorlyqpen kúres jónindegi is-sharasyna qoǵamnyń senimi álsireıdi.
– Sybaılas jemqorlyqtyń sebebi men sharttaryn joımaı kúresý, bul – jel dıirmenmen alysýmen teń. Halyq áldebir sheneýniktiń nemese basshynyń jaı jaýapkershilikke tartylǵanyn kórip qana qoımaı, ol jumys istegen memlekettik mekemede endi mundaı jaǵdaıdyń qaıtalanbaıtynyn dáleldeıtin túbegeıli ózgeristerdiń oryn alǵanyna kýá bolýy kerek. Ázirge men mundaı keshendi jáne túbegeıli jumysty kórip otyrǵan joqpyn. Sheneýnikter sheńber jasap, birinen keıin biri aýysyp jatyr. Al júıeli problemalar sheshilmegen kúıi tur, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdenttiń aıtýynsha, medısına salasyndaǵy sybaılas jemqorlyqty tekserý jáne áshkereleý jumystary pandemııa sharyqtaý shegine jetip, dári jetpeı jatqannan keıin ǵana bastalǵan. Sıfrlandyrý júıesindegi zań buzýshylyqtar ondaǵan mıllıard aqsha shyǵyndalǵannan keıin baryp qozǵalǵan. Búginde bilim, jumyspen qamtý jáne áleýmettik nysandarǵa qyrýar qarjy bólinip jatyr.
– Bir jyldan keıin osy salalarǵa bólingen qarjy jymqyryldy, al jaýapty mınıstrlikter kóshtiń sońynda qaldy demeıtinimizge naqty senimdi bolýymyz kerek. Mıllıardtaǵan qarjy qoldy bolyp ketkennen keıin, halyqqa kináli adamdardyń ustalǵany týraly ádemi raport bergenniń túkke de keregi joq. Bul baǵyttaǵy jumysty túbirimen qaıta qurý kerek dep sanaımyn, – dedi Memleket basshysy.
Jazaǵa tartýdan bólek, yntalandyrý da mańyzdy
Prezıdent sybaılas jemqorlyqpen kúres qyzmetiniń barlyq baǵyttaǵy jumystaryna jańa serpin berý kerek dep sanaıdy. Sybaılas jemqorlyqpen kúrestegi áreketsizdik halyqtyń narazylyǵyn týdyryp, quqyqtyq nıgılızmge ákep soǵady. Degenmen, jemqorlyqqa qarsy belsendi kúrestiń sońy naýqanshyldyqqa ulasyp ketpeýi kerek. Sonymen qatar bul jaýapty jáne zańǵa baǵynatyn memlekettik qyzmetkerlerdiń jumysyna keri áser etpeýi tıis.
– Birinshiden, sybaılas jemqorlyq jóninde júıeli túrde eskertip otyrýǵa erekshe mán bergen jón. Osyǵan oraı, túrli saladaǵy jemqorlyqqa jol ashatyn jaǵdaılarǵa sapaly taldaý jasaý kerek. Zań barlyq memlekettik organdarǵa túıtkildi tustardy óz betinshe anyqtap, joıýǵa mindetteıdi. Alaıda bul jumys júrip jatqan joq. Mundaı áreketsizdik jaqsylyqqa aparmaıdy. Der kezinde aldyn alý jáne eskertý jumysy júrgizilmese, jemqorlyq degen kesel kóptegen adamnyń jarqyn keleshegine balta shabýy ábden múmkin.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúreste áreketsizdik azamattar arasynda narazylyq pen quqyqtyq nıgılızmniń ósýine ákeledi. Ádette, sybaılas jemqorlyq deńgeıi joǵary óńirlerde jappaı qylmystardyń oryn alýyn kezdeısoqtyq deýge bolmaıdy.
Prezıdenttiń aıtýynsha, atalǵan máselege qatysty jumystardy baǵalaý sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alý, azaıtý jáne memlekettik qyzmet alýdaǵy kedergilerdi joıý boıynsha qabyldanǵan sharalar negizinde qurylýy kerek.
Q.Toqaev árbir basshy óz qyzmetkerleriniń zań buzýshylyǵyn jasyrmaýy kerek ekenine ekpin berdi.
– Sondyqtan ony tek jazaǵa tartýdan bólek, yntalandyrý da mańyzdy. Bul aldyn ala júıeli sharalar qabyldaýǵa aıtarlyqtaı septigin tıgizedi. Árbir ákim jáne mınıstr jumsalǵan qarajatqa ǵana emes, ony durys josparlaýǵa da jaýapty bolýǵa tıis. Naq osy tusta sybaılas jemqorlyqqa barý qateri kóp bolýy múmkin. Sondyqtan ár basshyǵa jeke jaýapkershilik júkteledi. Bas prokýratýraǵa osyndaı baǵalaý júıesin ázirleýdi tapsyramyn. Sonymen qatar memlekettik organdardyń qyzmetine jónsiz aralasýdy doǵarǵan jón. Sybaılas jemqorlyq pen basqarý isindegi olqylyqtardyń ara jigin naqty ajyrata bilý qajet, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysynyń sózine qaraǵanda, ózine jaýapkershilik alýdan qoryqpaıtyn, ádil sheneýnikter qylmystyq prosestiń orbıtasyna tartylmaýy tıis. Memlekettik apparat sheshim qabyldaýdan qoryqpaýy qajet.
Prezıdent qazir memlekettik qyzmetshiler tarapynan bastama kótermeý, jaýapkershilikten qashyp, artyq qaǵazbastylyqqa saldyrý tendensııasy baıqalatynyn, munyń mysaly pandemııa kezinde anyq ańǵarylǵanyn aıtty.
Memleket basshysynyń aıtýynsha, qylmysqa azǵyrǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik engizildi, bul norma quqyq qorǵaý organdarynyń bassyzdyǵyn boldyrmaýǵa múmkindik beredi.
Prezıdent Bas prokýratýraǵa jáne Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl qyzmetine jemqorlyqqa qarsy kúreste laıyqty bastamalary joq, belsendi emes basshylar týraly jartyjyldyq esep ázirleýdi tapsyrdy. Bul jergilikti atqarýshy organdarǵa da qatysty ekenin eskertti.
Jemqorlyqtan jappaı jırenetin jaǵdaıǵa jetý kerek
Memleket basshysy turmystyq sybaılas jemqorlyqpen kúres máselesine de aıyryqsha toqtaldy.
– Kúndelikti ómirde jemqorlyq jaǵdaılaryna tap bolǵan jurt sharasyz kúıge túsedi, ádildiktiń bar ekenine senbeıdi. Pandemııamen jalpy ulttyq deńgeıde jappaı kúres júrip jatqanda paıda tabý úshin adam qanshalyqty arsyz bolýy kerek? Mysaly, Almatydaǵy Jetisý aýdany ákimdiginiń qyzmetkerleri azamattardy blok beketten ótkizý úshin únemi para alyp otyrǵan. Mundaı derekter birneshe óńirde baıqaldy. Tipti barlyq jerde osylaı bolǵan shyǵar dep oılaımyn.
Azamattarymyz turmystyq sybaılas jemqorlyqpen betpe-bet kelip otyrǵan kezde siz ben bizdiń istep jatqan jumysymyzdyń esh tıimdiligi bolmaıdy. Eshqandaı halyqaralyq reıtıngtiń de keregi bolmaı qalatyny túsinikti. Túrli tartý-taralǵy berý, syılyq talap etý, dıplom satyp alý – kelmeske ketýi kerek.
Bul úshin qoǵamda jemqorlyqtan jappaı jırenýge qol jetkizýimiz qajet.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Úkimetpen birlesip, turmystyq jemqorlyqpen kúres jónindegi jol kartasyn ázirleýi kerek, – dedi Prezıdent.
Sıfrlandyrý isin jedeldetý qajet
Memleket basshysy derekter qoryn odan ári ıntegrasııalaý jáne memlekettik qyzmetterdi sıfrlandyrýdy jedeldetýge basa mán berýdi tapsyrdy. Sondaı-aq Bas prokýratýra kásipkerlerdi dálelsiz qylmystyq qýdalaý faktilerine jol bermeýi kerek ekenin atap kórsetti.
– Derekter bazasyn odan ári ıntegrasııalaý máselesine erekshe nazar aýdarý qajet. Bizde bir vedomstvonyń talabyna jaýap retinde basqa memlekettik organnan anyqtama alatyn tájirıbe áli kúnge deıin joıylǵan joq. Mundaı anahronızmderdi sıfrlandyrý joıýy kerek.
Ashyq bıýdjettiń ınteraktıvti kartasy 7 trıllıon teńgeden astam bıýdjet qarajatynyń jumsalýy týraly aqparatty barshaǵa qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etti (2019-2020 jyldar)
«Sergek» buzýshylyqtardy anyqtaýda ozyq tehnologııalardyń memleketke qandaı paıda ákeletinin kórsetti. Ári bul jol polısııalaryn jemqorlyq arqyly tabatyn kiristerinen aıyrdy. Barsha memlekettik organdar, eń birinshi ákimshilikter osy tájirıbeni qolǵa alýǵa tıis. Mundaı sıfrly sheshimder adam faktoryn azaıtyp, jemqorlyqqa ákeletin jaǵdaılardy boldyrmaıdy, – dedi Q.Toqaev.
Zańdy kásipkerlikke kedergi keltirý – memlekettik qylmys
Prezıdent bıznesti qorǵaý, qoldaý isiniń de ózekti ekenin qozǵady.
– Ekonomıkalyq qıyndyqtardyń týyndaýy kásipkerlikti qoldaýdyń ózektiligin arttyrdy. Sońǵy bes jylda zańdy kásipkerlikpen aınalysýǵa kedergi keltirý boıynsha 11, reıderlikke qatysty 7 adam jaýapqa tartyldy. Bul sandar quqyq qorǵaý organdarynyń jumysy áli aqsap turǵanyn bildiredi. 2019 jylǵy Joldaýymda zańdy kásipkerlikke tosqaýyl qoıý memlekettik qylmys bolyp sanalatynyn aıtqan edim. Bas prokýratýra men barlyq quqyq qorǵaý organy osyny esten shyǵarmaýlary kerek, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy Úkimetke Bas prokýratýramen birlesip bir aı ishinde osy aıtylǵan máselelerdi qamtyǵan naqty usynys engizý tapsyrylatynyn jetkizdi.
Prezıdent odan ári birqatar oń ózgeristerge qol jetkizilgenin, engizilgen sybaılas jemqorlyqqa qarsy qoldaý ınstıtýty alǵashqy jemisin bere bastaǵanyn aıta otyryp, bıylǵy alǵashqy jarty jylda 510 bıznes-jospar boıynsha 114 zańsyz aralasý fakti tirkelgenin, bul jumysty jalǵastyrý qajettigin, Bas prokýratýra kásipkerlerdi qylmystyq qýdalaýǵa negizsiz tartý faktilerin boldyrmaýǵa dereý kirisýge mindetti ekenin atap ótti. Prezıdenttiń aıtýynsha, kásipkerler men ınvestorlar sybaılas jemqorlyqtyń qysymynan qorǵalǵanyn sezinýi kerek.
Qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý – tıimdi jol
Qasym-Jomart Toqaev qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý isin de basym mindetterdiń biri retinde atady. Prezıdent sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestiń barlyq salalary boıynsha qatań qoǵamdyq baqylaý júrgizilýge tıis dep esepteıdi.
– Memlekettik organdar qansha tyryssa da, qoǵamnyń qoldaýynsyz jetistikke jete almaıdy. Azamattarda adaldyq ıdeologııasy qalyptasýy tıis. Qazir bul baǵytta kóptegen jumystar atqarylýda. Akademııalyq adaldyq lıgasy, sybaılas jemqorlyqqa qarsy eriktileri klýbtary, adaldyq dúńgirshekteri jáne óz ózine qyzmet etý kassalary – osyndaı jobalar týraly aqparat keńinen jarııalanýy kerek.
Sonymen qatar sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestiń barlyq baǵyttary boıynsha qoǵamdyq baqylaýdy kúsheıtý qajet. Azamattyq qoǵam memlekettik organdarǵa kómektesýge daıyn. «Adal Kómek» platformasyn qurý arqyly áleýmettik osal toptardan shyqqan 11 myńnan astam azamat tanymal zańgerlerden tegin keńes aldy, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy azamattarmen dıalog ornatý arqyly sybaılas jemqorlyq beleń alyp, qoǵam narazylyǵyn týǵyzyp júrgen túıtkildi salalardy anyqtaýǵa bolatynyn aıtty.
– Adamdar burynǵysha joǵary oqý orny, kolledj, tipti mektepterdegi sybaılas jemqorlyqty aıtyp, shaǵymdanady. Jemqorlyq azamattarymyzdyń boıyna sińip, tipti qoǵamnyń qalypty qubylysyna aınalyp ketýi múmkin. Basty másele – osy. Al kásipkerler jer komıteti, órtke qarsy qyzmet, salyq jáne keden organdaryn jemqorlyq jaılaǵan dep esepteıdi. Joldyń sapasyna baılanysty da jurtshylyqtyń alańdaýshylyǵy joǵary. Sondaı-aq Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl komıssııasy maǵan sý sharýashylyǵy salasynda aıtarlyqtaı túıtkilder bar ekenin habarlady. Mine, osy máseleler boıynsha qoǵamdyq baqylaý tetigi jumys jasaýǵa tıis. Bul sharaǵa úkimettik emes uıymdardy tartqan jón. Olardy normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi saraptaý isine qatystyrý kerek. Cybaılas jemqorlyqqa qarsy tıimdi is-qımyl, onymen ymyrasyz kúres qoǵamnyń ózekti máselesiniń birine aınalǵaly kóp jyldyń júzi boldy. Elimizdiń qaýipsizdigi men halqymyzdyń amandyǵy osy baǵyttaǵy júıeli ári tabandy sharalarǵa baılanysty.
Úkimetke qaǵazbastylyq pen bıýrokratııaǵa salynbaı, Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi bergen usynystardy bir aı merzimde jan-jaqty pysyqtaýdy tapsyramyn. Sonyń nátıjesi boıynsha naqty sharalar kesheni jasalýy tıis. Negizgi maqsat – jemqorlyqtyń tamyryna balta shabý, ony túbegeıli joıý. Bul jumysty esh sozbalańǵa salmaı, qarqyndy túrde júrgizý qajet.
Prezıdent Ákimshiligi qolǵa alynǵan barlyq sharalardy qatań baqylaýǵa alyp, nátıjesin maǵan únemi habarlap otyrýy kerek, – dep túıindedi sózin Prezıdent.
Keńeste Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy Alık Shpekbaev, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstriniń birinshi orynbasary Baǵdat Mýsın, Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaev, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarov, Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov pen Jambyl oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaev esep berdi.
Joldybaı BAZAR,
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»
