Ekonomıstiń aıtýynsha, ekonomıka - tiri organızm, sondyqtan ony vırýstyq soqqydan keıin qalpyna keltirý uzaq ýaqyt alady. Irıshevtiń sózine sáıkes, bul daǵdarysty L-tárizdi toqyraý dep ataǵan jón, munda quldyraý kezeńinde uzaqqa sozylǵan sal bolady.
"Álemdik ekonomıkany qalpyna keltirý prosesi birneshe jylǵa sozylady, jáne koronavırýstyń jańa tolqyny týyndaǵan jaǵdaıda, shyǵyndar eselenedi. Shamamen júz jyl buryn tegi orys, sheteldik ǵalym-ekonomıst Kondratev 50 jyldyqqa deıin jalǵasatyn ekonomıkalyq daǵdarystardyń uzaq sıklderiniń, úlken quldyraýdyń tez ósýimen ótelmeıtin jaǵdaılaryn boljady. Bizdiń ǵasyrda, joǵary tehnologııalar zamanynda, óndiristiń ósýi birneshe ese tezirek bolady, biraq men ekonomıkadaǵy qazirgi apattyń saldary 7-10 jyl ishinde saqtalýy múmkin degen boljam jasaımyn. Al qazir biz áli de uzaqqa sozylǵan quldyraýdamyz, kútpegen túrdegi sózsiz aýyr saldarmen", dep málimdedi ol.
Sarapshy álemde kún saıyn jumyssyzdar sany óte úlken qarqynmen ósip jatqanyn, shaǵyn jáne iri kásiporyndar jabylyp jatqanyn atap ótti. Mysal retinde, ekonomıst Airbus kompanııasynyń 15000 qyzmetkerin jumystan shyǵarǵanyn eske aldy. Ushaqtar óndirisi shyǵynǵa ushyrady, birneshe mıllıondyq kelisimsharttar kúshin joıdy.
"Qurylymdyq osaldyq" degen uǵym bar. Iri kompanııanyń qulaýy myńdaǵan qyzmet kórsetý kásiporyndarynyń, jetkizýshilerdiń jáne tutynýshylardyń qulaýyn bildiredi. Munyń bári sózsiz ekonomıkanyń sal dertine qaldyǵýyna alyp ákeledi. Bul jaǵdaıda eń qaýipti nárse: domıno effektiniń qashan bolatynyn eshkim bilmeıdi. Eshkim bárin boljaı almaıdy. Qoǵamdaǵy áleýmettik saldarlardyń jáne polıarızasııanyń kúsheıý qaýpin eshkim boljaı almaıdy. Pandemııa qashan toqtatylatyny jáne vırýs álemdi ekonomıkalyq apattyń tuńǵıyǵyna jiberetini belgisiz", - dedi Irıshev.
B. Irıshev "kovıdtik" daǵdarystyń paradoksy, onyń pikirinshe, damyǵan elder, ekonomıkasy damyǵan jáne qyzmet kórsetý salasy damyǵan elder kóbirek soqqy men teris áserge ıe bolatynyn da eskertti.
"Ekonomıka neǵurlym úlken bolsa, daǵdarystyń saldary soǵurlym aýyr bolady. Kópshiliktiń kedeıligi barlyq jerde kórinis tabady. Jaqynda azyq-túlik jıyntyǵy bar saýda sómkesi bedeldi Chanel nemese LV sómkelerine qaraǵanda qymbatyraq bolady", - dep atap ótti ekonomıst.
Daǵdarys úshinshi álem elderine de áser etedi, biraq Irıshevtiń aıtýynsha, onyń saldary damyǵan elderdegideı aýqymdy bolmaıdy.
"Eger Fransııa, Italııa jáne Ispanııa tek týrızmnen 200 mıllıard eýrodan artyq shyǵynǵa ushyrasa, onda Qazaqstanda, mysaly, men mundaı jahandyq problemany kórmeımin. Shıkizatty qospaǵanda, búkil álemge eksporttalatyn iri óndiris joq, damyǵan qyzmet kórsetý sektory joq. Árıne daǵdarys bar. sezinedi, biraq ondaı aýqymda emes. Ras, munaı baǵasy qaýipti deńgeıge tústi, al óndiris pen eksport kúrt tómendeýi múmkin", dedi ol.
Berlın Irıshevtiń paıymdaýynsha, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý arqyly agroónerkásiptik keshen, aqparattyq tehnologııalar salasy men óndiris salalaryna úlken kóńil bólý arqyly ǵana Qazaqstan daǵdarystan shyǵýy múmkin.
"Geografııalyq turǵydan alǵanda, Qazaqstannyń geografııalyq jaǵynan qolaıly aımaqta otyr. Kórshisi 1,5 mlrd halqy bar Qytaı. Qazaqstan agro-azyq-túlik sektorynyń esebinen shyǵýy múmkin. Bul agrarlyq sektordyń ózinde kúrdeli reformany qajet etedi. Jer latıfandıstterden memleketke qaıtarylýy kerek", dep túıindedi sarapshy.
