Halyk Global Marketets Álibek Sátpaev osy progreske qaramastan, kóptegen salalyq reformalar aıaqtalmaǵanyn aıtady. Sebebi energetıkalyq sektory memlekettik retteý jáne baǵany baqylaýdyń yqpalynan áli shyqqan joq. 1996 jyly Qazaqstan naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý úshin burynǵy Keńes Odaǵynyń alǵashqy memleketteriniń biri bolyp, qazirgi energetıkalyq sektordy reformalaýdy bastady.
Sarapshylar elektr energetıkasy salasynyń 85% -dan astamy jekeshelendirilgenmen, memleket KEGOC arqyly negizgi elektr berý júıelerinde monopolııany saqtap otyrǵanyn aıtady.
Qazaqstanda elektr energııasynyń 90%-y jylý resýrstarynan, ásirese kómirden jáne tabıǵı gazdan óndiriledi. 2010 jyly úkimet Qazaqstannyń parnıktik gazdar shyǵaryndylaryn 1992 jylǵy deńgeıden 2020 jylǵa qaraı 15% -ǵa qysqartýǵa ýáde berip, Ulttyq Jasyl Energetıkalyq jospary 2030 jylǵa qaraı ishki energııanyń 30% jańartylatyn kózderden alynýy kerek ekenin eske saldy. Bul 2014 jylǵy aqpanda egjeı-tegjeıli aıtyldy, bul kezde úkimet 2020 jylǵa deıin óziniń nıetin jarııalady. 2020 jyldyń jartysy aýyp ketti, úkimettiń ýáde bergen merzimi taǵy alǵa jyljyǵanyn kórip otyrmyz.
Sońǵy jyldary jańartylatyn energııa naryǵynda birqatar ózgerister boldy:
EADB kelisimge qol qoıdy, oǵan sáıkes Hevel Kazakhstan kompanııasy qýattylyǵy 90 MVt-qa deıin kún energııasy obektilerin salýǵa 56 mıllıon eýro bóledi. 2019 jyldyń sońynda EQDB Qazaqstanda jańartylatyn energııany damytý baǵdarlamasyn qoldaýǵa 300 mıllıon eýroǵa deıin qosymsha qarajat berdi.
2018 jylǵy qarashada EQDB Djoahım Goldbek holdıngimen Qaraǵandy oblysynda 100 MVt jańa kún jobasyn jasaý úshin nesıelik kelisimge qol qoıdy. Kásiporyn jylyna 93,500 tonna kómirqyshqyl gazynyń shyǵarylýyn azaıtady dep kútilýde
EQDB "Jasyl klımat" qorymen birge Qazaqstannyń ońtústigindegi Jańaqorǵan aýdanynda qýattylyǵy 10 MVt jańa kún elektr stansııasyn qarjylandyrýǵa 6,4 mıllıon dollarǵa deıin nesıe berdi. Erterek 2019 jyldyń sáýirinde eki birlestik te 30 MVt kún elektr stansasyn salýǵa 16,7 mıllıon dollar nesıe berdi.
EDB Ereımentaý qalasynyń mańynda qýattylyǵy 50 MVt jel elektr stansııasyn salý úshin 23,2 mlrd. Stansııany Ereımentaý jel elektr kompanııasy ázirledi.
2018 jyldyń qazan aıynda Qazaqstannyń Energetıka mınıstrligi jalpy qýattylyǵy 250 MVt bolatyn tórt jel elektr stansasyn salý týraly kelisimsharttarǵa qol qoıdy. Jergilikti "Jel elektr" 100 MVt jel parkin aldy, al 50 MVt-qa arnalǵan úsh joba "Energo Trast", "Shokpar" jel fermasy jáne Investo kompanııalaryna berildi.
– Alaıda, birqatar faktorlar bizdi jańartylatyn energııa naryǵynyń traektorııasyn muqııat baǵalaýǵa májbúr etedi, ásirese jaqyn aradaǵy eki jylda. Jańartylatyn energetıka salasyndaǵy otandyq óndiristik bazanyń joqtyǵyna, valıýta baǵamynyń aýytqýyna baılanysty alańdaýshylyqtar jańartylatyn energetıka salasyna salynatyn ınvestısııany shekteýi múmkin, deıdi Álibek Sátpaev.
Jalpy alǵanda, basqarýdyń nasharlyǵy jáne jumys istemeıtin orta, munaıǵa túsetin kiristerdiń ornyn toltyrý úshin jeke kapıtaldy ekonomıkaǵa tartý boıynsha reformalardyń aldyn-ala júrgizilgen sharalaryna qaramastan, Qazaqstanǵa keń kólemde sheteldik ınvestısııalardy tartýǵa kedergi keltirýi múmkin.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Energetıka mınıstrligi eldegi elektr energııasyn óndirý men tutynýdyń turaqty ósýin kútedi. Osylaısha, aldaǵy bes jylda elektr energııasyn tutynýdyń ortasha ósý qarqyny 2% quraıdy jáne 2020 jyly 110,1 mlrd kVtsaǵ-dan 2025 jyly 120,9 mlrd kVt / s-qa deıin artady.
2025 jylǵa qaraı barlyq elektr energııasynyń 28% -y 2020 - 2025 jyldar aralyǵynda iske qosylǵan stansııalardan keledi, bul osy salaǵa qosymsha kapıtaldy salymdardyń qajettiligin kórsetedi. Sonymen birge paıdalanýǵa berý josparlanǵan stansııalardyń 19% -y jańartylatyn energııa kózderi bolady.
2020 jyldan bastap eń joǵary elektr júktemesine suranys 18 205 MVt-tan 2025 jyly 20262 MVt-qa deıin artady. Osy kezeń ishinde Qazaqstandaǵy elektr stansııasynyń jalpy qýattylyǵy 13,2% -ǵa, 2020 jylǵy 23 867 MVt-tan 2025 jyly 27,017 MVt-qa deıin artady.
– Qazaqstannyń Memlekettik monopolııaǵa qarsy komıteti elektr energııasynyń tarıfterin basqa elderdegi tarıfterge sáıkes keltirý jáne naryqqa elektr energııasynyń tarıfterin anyqtaýǵa múmkindik berý boıynsha jumys júrgizýde. Kóterme saýda naryǵynyń qurylymy aımaqtyń basqa elderine (Reseıden basqa) qaraǵanda anaǵurlym damyǵan jáne óndirýshiler, KEGOC, aımaqtyq energetıkalyq kompanııalar jáne elektr energııasyn kóterme tutynýshylar elektrmen jabdyqtaýdyń úzdiksizdigin qamtamasyz etý úshin qýat rezervi dep atalady, – deıdi Álibek Sátpaev.
Elektr energııasy 2001 jyldan beri aýystyrylyp keledi, al 2008 jylǵa deıin, elektr energııasy týraly zańǵa ózgertýler engizilgen kezde, kóterme saýda naryǵy elektr energııasyn rettelmegen satyp alý-satýdy qamtydy, forvardtyq kelisimsharttar negizinde eki jaqty mámileler jasaldy. Alaıda, 2009 jylǵy qańtardan bastap kóterme saýda naryǵynda básekege qabiletti baǵalardy qalyptastyrýdan baǵany retteýge kóshý boldy.
2020 jyldyń 1 shildesinen bastap elektr energııasyn óndirýdiń shekti tarıfteri ózgertildi. Energetıka mınıstrliginiń elektr qýatyn damytý departamentiniń dırektory Aıdos Dáribaevtyń aıtýynsha, tarıfterdiń kóterilýine stansııa stansııalaryn jańartý jáne qaıta qurý qajettiligi sebep bolǵan. Osylaısha, 2019 jyly júıede 3900-den astam tehnologııalyq buzýshylyqqa jol berildi.
Halyqaralyq standarttar boıynsha Qazaqstanda elektr energııasynyń quny óte arzan. Osylaısha, GlobalPetrolPrices ınternet-portalyna sáıkes, Qazaqstanda elektr energııasynyń bir kVtsaǵ quny 0,04 dollardy quraıdy, al álemdegi ortasha baǵa - 0,14 dollardy quraıdy. 2020 jyldyń ekinshi toqsanynda Qazaqstandaǵy ortasha jalaqy 212 035 teńgeni qurady. Qazaqstanda birinshi deńgeıdegi elektr energııasynyń ortasha baǵasy 100 kVt / saǵ úshin 1346 teńgeni qurady. Osylaısha, Qazaqstandaǵy ortasha jalaqy 212 035 teńge deńgeıinde 18,665 kVt / saǵ elektr energııasyn satyp alýǵa bolady. Elektr qýatyna eń qol jetimdi tarıfter negizinen Batys Qazaqstanda usynylǵan. Osylaısha, Atyraý elektr qýatyna qol jetimdiligi boıynsha kóshbasshy boldy, munda ortasha aılyq jalaqysy 376 115 teńge, siz 80195 kVt / saǵ elektr energııasyn satyp ala alasyz. Ekinshi orynda Nur-Sultan tur, onda 29 617 kVt / saǵ elektr energııasyn ortasha aılyq jalaqyǵa 282 542 teńgege satyp alýǵa bolady.
Salystyrmaly túrde qarasaq, elektr energııasynyń eń qymbat tarıfteri Almatyda (100 kVt / saǵ úshin 1779 teńge), Aqtaýda (100 kVt / saǵ úshin 1702 teńge) jáne Qostanaıda (100 kVt / saǵ úshin 1599 teńge).
