Tamyzdan tamyzǵa deıin
Tamyzdan tamyzǵa deıingi jumysty qorytyndylaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov aldymen bir jyl ishinde eń mańyzdy eki qujat – «Pedagog mártebesi týraly» zań jáne Bilim berý men ǵylymdy damytýdyń 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldanǵanyn atap ótti.
– Muǵalimderden az aılyq alatyn mektep dırektorlary men orynbasarlarynyń jalaqysyn kóterý maqsatynda arnaıy júıe ázirledik. Endi olar biliktilik testileýden ótip, jalaqysyna 30-50 paıyzǵa deıin qosymsha ústemeaqy ala alady. Bul júıe balabaqsha men kolledj basshylyǵyndaǵy áriptesterimizge de qatysty.
Byltyr pedagogıkalyq mamandyqtarǵa eń úzdik túlekterdi tartýǵa ýáde etkenbiz. Bıyl basqasyn bylaı qoıǵanda pedagogıkalyq mamandyqtarǵa tapsyrǵan altyn belgi ıegerleriniń sany eki esege artty. Bul – «Pedagog mártebesi týraly» zańnyń kúshi jáne muǵalim bolýǵa yntalandyrý maqsatynda pedagogıkalyq mamandyqta oqıtyn stýdentterdiń shákirtaqysyn kótergenimizdiń nátıjesi. Bolashaq pedagogterge de tıisinshe talap kúsheıdi, ıaǵnı muǵalimdik mamandyqty tańdaǵan talapker oqýǵa túsý úshin keminde 70 ball jınaýy tıis, – dedi A.Aımaǵambetov.
Mınıstrdiń málimdeýinshe, muǵalimderdi basy artyq qujat toltyrýdan bosatatyn buıryq ta bıyl bekitilgen. Osyǵan baılanysty pedagog kúnine tek eki qujatty ǵana – synyp jýrnaly men oqý josparyn toltyrady. Muǵalimniń mindetine jatpaıtyn jumystardy isteýge májbúrlegen basshylar nemese basqa da laýazymdy tulǵalar jaýapqa tartylady, tipti qyzmetinen bosatylýy da múmkin. Elordada qanatqaqty joba retinde muǵalimderdiń quqyǵyn qorǵaıtyn Pedagogıkalyq keńes quryldy. Akademııalyq erkindik burynǵydaı tek joǵary oqý oryndary ǵana emes, kolledjder men mektepterge de berile bastady.
– Otandyq ǵylym – qazir memlekettiń tikeleı nazarynda. Pandemııa ǵylym men ǵalymdarymyzdyń jetistigi memlekettiń damýyna ǵana emes, azamattarymyzdyń amandyǵyna, ulttyń qaýipsizdigine kepildik bolatynyna kózimizdi jetkizdi. Ǵalymdarymyz óte qysqa merzimniń ishinde koronavırýsqa qarsy eki vaksına oılap tapty. Atalǵan eki ekpeni (qosalqy jáne belsendi emes) Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy klınıkalyq synaqqa deıingi jumystardyń qataryna qosty. Belsendi emes vaksına boıynsha biz klınıkaǵa deıingi synaqtardy aıaqtadyq. Shamamen 25 kún buryn osy vaksınany ázirleýshilerdiń óz erkimen vaksınalanǵanyn bilesizder. Endi ımmýnoglobýlın «M» jáne ımmýnoglobýlın «G» antıdeneleriniń belsendiligin tekseremiz. Negizi ǵylymnyń damýy – ony qarjylandyrýǵa tikeleı táýeldi. Biz bıyl ǵylymı jobalardy qarjylandyrý mehanızmine ózgerister engizdik. Buǵan deıin jobasyn qarjylandyra almaǵan ǵalym endigi 3 jylǵa deıin kútpeı, jaı ǵana ǵylym salasynan ketip qalatyn edi. Endi ǵalymdardyń jobalaryna 3 jylda bir emes, jyl saıyn grant beriledi. Bıyldyń ózinde biz ǵylymı jobalarǵa arnalǵan 5 granttyq baıqaý jarııaladyq. Elbasynyń bastamasymen Jastar jylynda alǵash ret jas ǵalymdardyń jobalaryn qarjylandyrý úshin jarııalanǵan baıqaýdyń ekinshi kezeńin bastap kettik. Qarjylandyrý kólemi 9 mlrd teńge bolatyn joba 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan. Sonymen qatar ǵylymı mekemeler men zertteý ortalyqtarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jetildirýge alǵash ret Prezıdent Q.Toqaevtyń tapsyrmasymen qarjy qarastyryldy, – dedi A.Aımaǵambetov.
Jańa oqý jylyndaǵy jańalyqtar
Endigi kezekte Tamyz keńesinde aıtylǵan jańa oqý jylyndaǵy jańalyqtarǵa toqtalaıyq.
Mektepke deıingi tárbıe men bilim berý. Mektepke deıingi bilim berýdiń jańa modeli engiziledi. Balalardy mektepke daıarlaýdyń mazmuny tolyǵymen qaıta qarastyrylady. Tárbıelenýshilerdiń psıhologııalyq jáne jas erekshelikteri eskerilip, mektepke deıingi bilim berýdiń mazmuny ózgeredi. Buǵan deıin bilim bólimderi men basqarmalary balabaqshaǵa memlekettik tapsyrysty bóletin. Endi bulaı bolmaıdy. Kezegi kelgen ata-ana balasynyń ornyn qaı balabaqshadan tańdaıtynyn ózi sheshedi. Ata-ana tańdaǵan balabaqshaǵa memlekettik tapsyrys beriledi. Bul mektepke deıingi uıymdar arasyndaǵy básekelestikti arttyrady. Bul júıe bıyl nemese osy oqý jylynda iske qosylady.
Orta bilim. Bıyl jańartylǵan bilim mazmunyna kóshý aıaqtalady. Oqýlyqtardy ázirleýdiń jańa júıesi engiziledi. Munda eń aldymen oqýlyqtardy saraptamadan ótkizetin sarapshylar men avtorlar oqytylady. Aýyl mektepterinde jumys isteıtin ustazdarǵa jalaqy tóleý júıesi jańartylady. Bul shaǵyn jınaqtalǵan mektepterdegi oqý sapasynyń tómendigine sebep bolyp otyrǵan kadr tapshylyǵyn sheshýge septesedi. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes aldaǵy qyrkúıekten bastap elimizdegi mektepterde ekologııa saǵaty ótedi jáne mektep baǵdarlamasyna ekologııalyq taqyryptar kiriktiriledi. Qorshaǵan ortany qorǵaýǵa tárbıeleıtin synyp saǵattary balabaqshalarda da, qosymsha bilim berý uıymdarynda da ótkiziledi. Mektepterdegi kitaphanalar qajetti kórkem ádebıettermen, qazaq tiline aýdarylǵan sheteldik eńbektermen tolyǵady. Muǵalimder jumysqa budan bylaı baıqaý negizinde qabyldanady. Osy baǵyttaǵy joba birqatar óńirde bastalyp ketti.
Kásiptik-tehnıkalyq bilim. Ulttyq qoǵamdyq senim keńesindegi bergen Prezıdent tapsyrmasyna oraı kolledjderge akademııalyq erkindik berý qolǵa alynady. «Worldskills» baǵdarlamasy boıynsha jumystar jedeldetiledi. «Jas maman» jobasymen 180 kásiptik-tehnıkalyq bilim berý uıymy jańa jabdyqtarmen jáne zamanaýı bilim baǵdarlamalarymen qamtamasyz etiledi. Attestattaýdan ótip, óziniń biliktiligin dáleldegen kolledj oqytýshylary da endi mektep muǵalimderimen teńdeı jalaqysyna qosymsha ústemeaqy alady.
Joǵary bilim. 2011 jyldan beri bıyl birinshi ret bilim berý grantynyń quny eki ese ósti. Bul joǵary oqý oryndaryndaǵy oqytýshylardyń jalaqysyn ósirýge kómektesedi. Tıimdi jáne nátıjeli jumys istemeıtin ýnıversıtetter sanyn qysqartý bıyl da jalǵasady. JOO 4 lıgaǵa bólinedi. Halyqaralyq standarttarǵa tolyǵymen saı jumys isteıtin ýnıversıtetter 1-lıgaǵa jatqyzylyp, tolyqqandy akademııalyq erkindikke ıe bolady. 2-lıgaǵa jatatyn ulttyq deńgeıdegi ýnıversıtetter de túrli tekseristerden bosatylady. Al 3-satydaǵy óńirlik JOO tómen baǵalaýǵa ushyraǵanda baqylaýǵa alynady. Sońǵy satydaǵy ýnıversıtetterge qatań talaptar qoıylyp, árdaıym memlekettiń baqylaýynda bolady.
Ǵylym. «Ǵylym týraly» zań qazir ózgerister men tolyqtyrýlar engizilý úshin Parlamenttiń qaraýynda jatyr. Shetelderde irgeli zertteýlerdi de memleket qarjylandyrady. Aldaǵy jylda osy júıe bizde de engizilmek. Mınıstrlik janynan qurylǵan Jas ǵalymdar keńesiniń jumysy ári qaraı jalǵasady. Doktorantýraǵa bólinetin grant sany ósedi. Bıyldan bastap doktoranttar burynǵydaı 7 ǵylymı maqala emes, ımpakt faktory joǵary halyqaralyq jýrnalǵa sapaly 1 maqala jarııalasa jetkilikti.
Konferensııa aıasynda bilim men ǵylym salasynyń ár baǵyty boıynsha baıandama jasaǵan spıkerlerdiń usynystary jan-jaqty qarastyrylatynyn aıtqan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov mınıstrlik pen ákimdikterge naqty tapsyrmalar berdi. Atap aıtsaq, balabaqshalardyń tárbıe men bilim sapasy syn kótermeıdi, oǵan tárbıeshilerdiń 25 paıyzdan kóbinde kásibı bilimniń joǵy sebep. Álemdik reıtıngterdiń málimetterine sáıkes, Qazaqstan bala tárbıesi boıynsha sońǵy 73-orynǵa turaqtady. Jańa oqý jylyna áli de tolyq daıyndalmaǵan óńirler bar, sanaýly kúnde sabaq bastalady, biraq kompıýterge qoly jetpegender jeterlik. Kezekshi synyptardaǵy balalardyń qaýipsizdigine kepildik ázirge joq. Jastardyń tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýmen qamtylýy nebári 17 paıyzdy ǵana quraıdy. Elbasynyń tegin tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdi engizý týraly óte mańyzdy tapsyrmasy tıimdi iske asyrylmaı otyr. Joǵary oqý oryndary basshylarynyń tıimsiz menedjmenti saldarynan joǵary bilim sapasy tómendep barady, otandyq ýnıversıtetter zertteý baǵytynda oqytpaıdy. Mine, Úkimet basshysynyń orynbasary tilge tıek etken osy túıtkilderdiń túıini tarqatylýy tıis.
Sondaı-aq E.Toǵjanov mektepter ashylǵan kezde balalardyń qaýipsizdigi men densaýlyǵyn qorǵaýdy qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdardy. «Biz oqýshylardyń mektepke kirýinen bastap úılerine tasymaldaýǵa deıingi barlyq máselelerdi muqııat oılastyrýymyz kerek. Balalardy qarsy alyp, birge alyp júrý úshin naqty kezekshi adamdar belgilenýi tıis. Ǵımaratqa kire beriste «fıltrler» uıymdastyryp, teplovızorlar, dezınfeksııalyq ótkelder men aıaq kıimge arnalǵan kilemsheler, aýa resırkýlıatorlary, sanıtaızerler jáne t. b. ornatý qajet», dep atap ótti E.Toǵjanov.
Vıse-premer mektepke deıingi bilim berýde balabaqshalardyń jumys sapasynyń álemdik tájirıbede qabyldanǵan ata-analardyń qanaǵattaný deńgeıi, qoǵamnyń baǵasy, balalardyń damý deńgeıi, tamaqtaný sapasy jáne t.b. tárizdi sapa ındıkatorlaryn engizýdi tapsyrdy. Premer-Mınıstrdiń orynbasary balalardyń tárbıe jumysyna erekshe nazar aýdardy: «oqytý prosesi ata-analardy belsene tartý arqyly tálim-tárbıe berýmen qatar júrgizilýi tıis». Ol qosymsha bilim berýdi qarjylandyrýdy zańnamalyq turǵydan bekitýdi tapsyrdy. Sondaı-aq E.Toǵjanov respýblıkalyq pedagogter keńesin qurýdy tapsyrdy, bul keńes búkil pedagogıkalyq qoǵamdastyqtyń únine aınalýy tıis. Vıse-premer jastardy jumyspen qamtý jáne ekonomıkany ártaraptandyrý úshin kásiptik jáne tehnıkalyq bilim berýdi damytý boıynsha túbegeıli sheshimder qabyldaý qajettigin aıtty. E.Toǵjanov ýnıversıtetterdiń jumysynyń basty ustanymy zertteý arqyly oqytý bolýy tıis ekenin atap ótip, otandyq joǵary oqý oryndarynyń básekege qabilettigin damytý baǵdarlamasyn qabyldaýdy tapsyrdy.
