Jemqorlyqqa qarsy kúreske basymdyq berilýde

Otyrys barysynda komıssııa tór­aǵasy Qarýly Kúsh­terdiń Joǵar­ǵy Bas qol­bas­shysynyń: «Sybaı­las jemqor­lyqqa negiz bolǵan quby­lystardyń sebepteri men jaǵdaılaryn joımaı, quqyq buzýshylyqpen kúresý múmkin emes. Halyq sheneý­niktiń nemese qandaı da bir basshynyń jaýapqa tartylyp qana qoımaı, olar qyzmet etken memlekettik organdardyń ju­mysynda oqıǵalardyń qaıtalanýyn boldyrmaıtyn túbegeıli ózgerister oryn alǵanyn kórýi kerek», degen nusqaýlaryn jetkizdi.

Jemqorlyqqa qatysty quqyq buzý­shylyq jasaýǵa yqpal etetin júıe­lik proble­ma­lardy, sebepter men jaǵ­daı­lardy joıý, sybaı­las jem­­qor­lyq quqyq buzý­shy­lyq­­tardyń qaı­talanýyn bol­dyrmaýǵa, bólingen bıýdjet qarajatyn urlaýǵa jol bermeý qajettiligine nazar aýdaryldy.

Aldyn alý sharalarynyń mysaly retinde laýazymdar tizimine áskerı bólim komandırleriniń laýazymdaryna taǵaıyndalǵan kezde polıgraf arqyly tekserýden ótý kórsetilgen.

Komıssııa tóraǵasy 2015-2019 jyl­­dar araly­ǵyn­da Qarýly Kúsh­terde qabyl­danǵan sybaılas jemqor­lyqqa qarsy sharalardyń nátı­jesinde jemqorlyq bo­ıynsha qylmystardyń sany tórt eseden kóp azaı­ǵanyn atap ótti. 2019 jyly jem­qor­lyq­qa qatysty alty qylmys jasalsa, 2015-2018 jyldary ara­lyǵynda qyl­mys sany 34-ti quraǵan.

Sonymen qatar 2020 jyly qu­qyq ­buzýshylyqtyń 76%-ǵa artýy baı­qalady. Biraq is júzinde bul sybaılas jemqorlyq qylmysynyń ósýi emes, onyń aıqyndalýynyń artýy. Qorǵanys mınıstrligi qoldanyp jatqan túbegeıli jańa tásilderdi esker­sek, bul ábden bolýy múmkin nár­se. Qorǵanys vedomstvosy eshte­ńeni jasyrmaıdy, keri­sinshe bar­lyq aqparatty tıisti or­gan­darǵa bere otyryp, ash­yq jumys isteıdi. Aqpan aıyn­da Sybaılas jem­qor­lyqqa qar­sy is-qımyl agent­tigi­men áskerı ortada sy­baı­las jem­qorlyqty joıý­ǵa ba­ǵyttalǵan ózara ynty­maq­tastyq týraly memorandým jasal­dy. Nóldik tózimdilik qaǵı­da­syna súıene otyryp, Qarý­ly Kúshter olardy jasyrmaıdy.

«Biz óz qatarymyzdy jem­qorlyq­tan tazartýǵa múddelimiz. Bul iste esh­kimge aıaýshylyq joq», dedi Qorǵa­nys mınıstriniń orynbasary.

Qabyldanǵan aldyn alý sharalary bıýdjet qarajatyn jymqyrý salasyndaǵy qyl­mys­tyń azaıǵany jáne 2019 jyl men osy jyly atal­ǵan qyl­mystardyń tirkelme­gen­digi týraly Qarýly Kúsh­ter­degi sy­baı­las jemqor­lyq­qa qar­sy is-qımyldyń jaǵ­­da­ıy jónindegi taldaýda kórsetilgen.

Negizinen jeke áskerı qyz­­met­­shilerdiń ózderiniń jeke tár­tip­siz­dikteri men ash­kózdik­teriniń kesirinen tur­mys­tyq epızodtaǵy jem­qor­lyq faktilerine ǵana jol berilgen.

Sybaılas jemqorlyq qyl­m­ysy­nyń birde-bir fak­tisi eskerýsiz qal­maıdy. Zań buzý­shylyqqa jol bergen bar­lyq kináli laýazymdy tul­ǵalardy jaýapkershilikke tartý sharalary qabyldanýda.

Áskerı qyzmetshilerdiń basty bóligi áskerı boryshyn adal atqara­tyndar jáne Otanǵa sheksiz qyzmet etetinder.

Sonymen qatar taldaý sy­baılas jemqorlyq deń­geıin anyqtaý ádis­teme­sin­degi keıbir problemalar­dy anyqtady. Máselen bel­gili bir eleýsiz sybaılas jem­qorlyq qylmys­tar­dyń sany obektıvti jaǵdaıdy kórset­peıdi jáne burmalanǵan shyndyqty qa­byldaýǵa ákeledi. Qarýly Kúsh­terdiń jeke quramynyń sanyn eskere otyryp, sybaılas jemqorlyq deń­geıiniń memlekettik organnyń laýa­zymdy adamdarynyń sanyna qaty­nasy turǵysynan qarastyrý álde­qaıda obek­tıvti bolyp tabylady.

Áskerı qyzmettiń erek­sheligi kelisimshart boıynsha qatardaǵy jaýynger men ser­janttar quramynyń kez kel­gen áskerı qyzmetshisi óki­lettik berilgen laýazymdy adam bola ala­tyn­dyǵyn atap ótý qajet.

Sondaı-aq sybaılas jem­qorlyq reıtıngin anyq­taý kezinde qylmystyń aýyr­lyǵyn jáne qoǵamǵa áser ete­tin qaýiptilik dárejesin eskerý qajet.

Sonymen qatar Qorǵanys mı­nıstr­ligi kez kelgen usaq quqyq buzý­shy­lyqtar men qyl­mystarǵa jol berý­ge bol­maıdy dep sanaıdy jáne mun­­daı jaǵdaıda nóldik tózim­dilikke tárbıeleıdi.

Áskerı ortadaǵy sybaı­las jem­qor­lyq deńgeıi Qarý­ly Kúshterge mem­le­kettiń qorǵanys qabiletin qam­ta­masyz etý boıynsha qoıylǵan min­­det­terdi oryndaýǵa múm­kindik beredi.

Qurylǵan garnızondyq sybaılas jemqorlyqqa qar­sy komıssııa­lar Qarýly Kúsh­terdegi sybaılas jemqor­lyqqa qarsy is-qımylǵa jańa serpin beredi.

Jergilikti áskerı basqarý organ­darynda (áskerı komıssarıattarda) sybaılas jem­qorlyqtyń týyndaý se­bepteri men sharttary jo­ıy­lýda. Qo­rǵanys iste­ri jónindegi depar­ta­ment­terdiń biriniń bazasynda áske­rı esep­ke qoıýdan bastap áske­rı bıletti alýǵa deıingi bar­lyq qyzmetterdi elek­t­ron­dy túrde kórsetýdi kóz­deı­­tin pılottyq joba quryl­dy. Atalǵan joba pysyq­tal­ǵan­nan keıin mundaı tásil bar­lyq jerde engiziletin bolady.

Anyqtalǵan eki «jasyryn» memle­ket­tik qyz­metti (áskerge shaqyrý­dy ke­ıin­­ge qaldyrý jáne áskerge sha­­qy­rý­dan bosatý) mem­le­ket­­tik qyz­metter tizilimine engi­zý­ge bastamashylyq jasaldy.

Sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetýge, áskerı qyz­metshilerdiń sy­baılas jem­qorlyqqa qarsy máde­nıe­tin qalyptastyrýǵa jáne azamat­tardyń Qarýly Kúsh­terge degen senimin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Qarý­ly Kúshter – Adaldyq alańy» joba­lyq keńsesi ashyldy.

Áskerı polısııa bas bas­qar­­ma­sy­nyń qurylymyn­da sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi basqarma quryldy. Ol eń aldymen, sybaılas jemqorlyq sebepterin anyqtaı otyryp, osy salada tereń taldaý jumystaryn júrgizedi.

Desanttyq-shabýyldaý ás­ker­leri qolbasshysy basqar­masynyń qyz­metin­degi sybaılas jemqorlyq táýe­kel­derin taldaýdy qarastyra otyryp, komıssııa tamaqtandyrýdy uıym­d­astyrýǵa baqylaýdy júzege asyrý kezinde áske­rı bólimder koman­­dır­leri­niń dıskresııalyq ókilettik­terin alyp tastaýǵa, sapaǵa sáıkes kelmeı­tin azyq-túlikti, sondaı-aq sapasyz daıyn­dal­ǵan taǵamdy aıqyndaý algo­­rıt­min ázirleýge, áskerı bólim­­derdi qajetti aspaptar­men qamtamasyz etýge, sonymen qatar tyldyq jáne kadr­­lyq qamtamasyz etý sala­laryn­da sybaılas jem­qorlyq quqyq buzý­shy­lyqtar jasaýǵa yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardy joıý boıynsha jáne basqa da usynymdar berdi.

Komıssııa otyrysy barysynda áskerı qyzmetshiler men olardyń otba­sy múshe­leri­niń sybaılas jem­­qor­lyqqa qarsy baǵyttaǵy q­uqyq­­t­yq aqparatqa keńinen qol jetkizýin qamtamasyz etý máselesi jeke atap ótildi. Osy maqsatta Qorǵa­nys mı­nıstrliginiń resmı saıtynda bas­shy­lyq qujattar, oqý quraldary men ádis­temelik usynymdar, basqa da paıdaly aqparat ornalastyrylǵan «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl» atty arnaıy aıdar jumys isteıdi.