Otyrys barysynda komıssııa tóraǵasy Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysynyń: «Sybaılas jemqorlyqqa negiz bolǵan qubylystardyń sebepteri men jaǵdaılaryn joımaı, quqyq buzýshylyqpen kúresý múmkin emes. Halyq sheneýniktiń nemese qandaı da bir basshynyń jaýapqa tartylyp qana qoımaı, olar qyzmet etken memlekettik organdardyń jumysynda oqıǵalardyń qaıtalanýyn boldyrmaıtyn túbegeıli ózgerister oryn alǵanyn kórýi kerek», degen nusqaýlaryn jetkizdi.
Jemqorlyqqa qatysty quqyq buzýshylyq jasaýǵa yqpal etetin júıelik problemalardy, sebepter men jaǵdaılardy joıý, sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtardyń qaıtalanýyn boldyrmaýǵa, bólingen bıýdjet qarajatyn urlaýǵa jol bermeý qajettiligine nazar aýdaryldy.
Aldyn alý sharalarynyń mysaly retinde laýazymdar tizimine áskerı bólim komandırleriniń laýazymdaryna taǵaıyndalǵan kezde polıgraf arqyly tekserýden ótý kórsetilgen.
Komıssııa tóraǵasy 2015-2019 jyldar aralyǵynda Qarýly Kúshterde qabyldanǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy sharalardyń nátıjesinde jemqorlyq boıynsha qylmystardyń sany tórt eseden kóp azaıǵanyn atap ótti. 2019 jyly jemqorlyqqa qatysty alty qylmys jasalsa, 2015-2018 jyldary aralyǵynda qylmys sany 34-ti quraǵan.
Sonymen qatar 2020 jyly quqyq buzýshylyqtyń 76%-ǵa artýy baıqalady. Biraq is júzinde bul sybaılas jemqorlyq qylmysynyń ósýi emes, onyń aıqyndalýynyń artýy. Qorǵanys mınıstrligi qoldanyp jatqan túbegeıli jańa tásilderdi eskersek, bul ábden bolýy múmkin nárse. Qorǵanys vedomstvosy eshteńeni jasyrmaıdy, kerisinshe barlyq aqparatty tıisti organdarǵa bere otyryp, ashyq jumys isteıdi. Aqpan aıynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigimen áskerı ortada sybaılas jemqorlyqty joıýǵa baǵyttalǵan ózara yntymaqtastyq týraly memorandým jasaldy. Nóldik tózimdilik qaǵıdasyna súıene otyryp, Qarýly Kúshter olardy jasyrmaıdy.
«Biz óz qatarymyzdy jemqorlyqtan tazartýǵa múddelimiz. Bul iste eshkimge aıaýshylyq joq», dedi Qorǵanys mınıstriniń orynbasary.
Qabyldanǵan aldyn alý sharalary bıýdjet qarajatyn jymqyrý salasyndaǵy qylmystyń azaıǵany jáne 2019 jyl men osy jyly atalǵan qylmystardyń tirkelmegendigi týraly Qarýly Kúshterdegi sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń jaǵdaıy jónindegi taldaýda kórsetilgen.
Negizinen jeke áskerı qyzmetshilerdiń ózderiniń jeke tártipsizdikteri men ashkózdikteriniń kesirinen turmystyq epızodtaǵy jemqorlyq faktilerine ǵana jol berilgen.
Sybaılas jemqorlyq qylmysynyń birde-bir faktisi eskerýsiz qalmaıdy. Zań buzýshylyqqa jol bergen barlyq kináli laýazymdy tulǵalardy jaýapkershilikke tartý sharalary qabyldanýda.
Áskerı qyzmetshilerdiń basty bóligi áskerı boryshyn adal atqaratyndar jáne Otanǵa sheksiz qyzmet etetinder.
Sonymen qatar taldaý sybaılas jemqorlyq deńgeıin anyqtaý ádistemesindegi keıbir problemalardy anyqtady. Máselen belgili bir eleýsiz sybaılas jemqorlyq qylmystardyń sany obektıvti jaǵdaıdy kórsetpeıdi jáne burmalanǵan shyndyqty qabyldaýǵa ákeledi. Qarýly Kúshterdiń jeke quramynyń sanyn eskere otyryp, sybaılas jemqorlyq deńgeıiniń memlekettik organnyń laýazymdy adamdarynyń sanyna qatynasy turǵysynan qarastyrý áldeqaıda obektıvti bolyp tabylady.
Áskerı qyzmettiń ereksheligi kelisimshart boıynsha qatardaǵy jaýynger men serjanttar quramynyń kez kelgen áskerı qyzmetshisi ókilettik berilgen laýazymdy adam bola alatyndyǵyn atap ótý qajet.
Sondaı-aq sybaılas jemqorlyq reıtıngin anyqtaý kezinde qylmystyń aýyrlyǵyn jáne qoǵamǵa áser etetin qaýiptilik dárejesin eskerý qajet.
Sonymen qatar Qorǵanys mınıstrligi kez kelgen usaq quqyq buzýshylyqtar men qylmystarǵa jol berýge bolmaıdy dep sanaıdy jáne mundaı jaǵdaıda nóldik tózimdilikke tárbıeleıdi.
Áskerı ortadaǵy sybaılas jemqorlyq deńgeıi Qarýly Kúshterge memlekettiń qorǵanys qabiletin qamtamasyz etý boıynsha qoıylǵan mindetterdi oryndaýǵa múmkindik beredi.
Qurylǵan garnızondyq sybaılas jemqorlyqqa qarsy komıssııalar Qarýly Kúshterdegi sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımylǵa jańa serpin beredi.
Jergilikti áskerı basqarý organdarynda (áskerı komıssarıattarda) sybaılas jemqorlyqtyń týyndaý sebepteri men sharttary joıylýda. Qorǵanys isteri jónindegi departamentterdiń biriniń bazasynda áskerı esepke qoıýdan bastap áskerı bıletti alýǵa deıingi barlyq qyzmetterdi elektrondy túrde kórsetýdi kózdeıtin pılottyq joba quryldy. Atalǵan joba pysyqtalǵannan keıin mundaı tásil barlyq jerde engiziletin bolady.
Anyqtalǵan eki «jasyryn» memlekettik qyzmetti (áskerge shaqyrýdy keıinge qaldyrý jáne áskerge shaqyrýdan bosatý) memlekettik qyzmetter tizilimine engizýge bastamashylyq jasaldy.
Sybaılas jemqorlyq deńgeıin tómendetýge, áskerı qyzmetshilerdiń sybaılas jemqorlyqqa qarsy mádenıetin qalyptastyrýǵa jáne azamattardyń Qarýly Kúshterge degen senimin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Qarýly Kúshter – Adaldyq alańy» jobalyq keńsesi ashyldy.
Áskerı polısııa bas basqarmasynyń qurylymynda sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi basqarma quryldy. Ol eń aldymen, sybaılas jemqorlyq sebepterin anyqtaı otyryp, osy salada tereń taldaý jumystaryn júrgizedi.
Desanttyq-shabýyldaý áskerleri qolbasshysy basqarmasynyń qyzmetindegi sybaılas jemqorlyq táýekelderin taldaýdy qarastyra otyryp, komıssııa tamaqtandyrýdy uıymdastyrýǵa baqylaýdy júzege asyrý kezinde áskerı bólimder komandırleriniń dıskresııalyq ókilettikterin alyp tastaýǵa, sapaǵa sáıkes kelmeıtin azyq-túlikti, sondaı-aq sapasyz daıyndalǵan taǵamdy aıqyndaý algorıtmin ázirleýge, áskerı bólimderdi qajetti aspaptarmen qamtamasyz etýge, sonymen qatar tyldyq jáne kadrlyq qamtamasyz etý salalarynda sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtar jasaýǵa yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardy joıý boıynsha jáne basqa da usynymdar berdi.
Komıssııa otyrysy barysynda áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy músheleriniń sybaılas jemqorlyqqa qarsy baǵyttaǵy quqyqtyq aqparatqa keńinen qol jetkizýin qamtamasyz etý máselesi jeke atap ótildi. Osy maqsatta Qorǵanys mınıstrliginiń resmı saıtynda basshylyq qujattar, oqý quraldary men ádistemelik usynymdar, basqa da paıdaly aqparat ornalastyrylǵan «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl» atty arnaıy aıdar jumys isteıdi.