Múddeler men múmkindikter ekshelgen keńes

Keshe Belarýs astanasy – Mınsk qalasynda Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe elder Memleket basshylarynyń kezekti keńesi bolyp ótti.

Keńeske Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Ýkraına Prezıdenti Vıktor Iаnýkovıch, Arme­nııa Prezıdenti Serj Sargsıan, Moldova Prezıdenti Nı­kolae Tımoftı, О́zbekstan Prezıdenti Islam Karımov, Tájik­stan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev, sondaı-aq, Qyrǵyzstan Premer-mınıstriniń orynbasary Joomart Otorbaev pen Túrkimenstan Úkimeti tóraǵasynyń orynbasary Annamuhammed Gochyev qatysty.

Keńeske Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın, Ýkraına Prezıdenti Vıktor Iаnýkovıch, Arme­nııa Prezıdenti Serj Sargsıan, Moldova Prezıdenti Nı­kolae Tımoftı, О́zbekstan Prezıdenti Islam Karımov, Tájik­stan Prezıdenti Emomalı Rahmon, Ázerbaıjan Prezıdenti Ilham Álıev, sondaı-aq, Qyrǵyzstan Premer-mınıstriniń orynbasary Joomart Otorbaev pen Túrkimenstan Úkimeti tóraǵasynyń orynbasary Annamuhammed Gochyev qatysty.

Táýelsiz Memleketter Dostas­tyǵyna múshe elder memleket basshylary mundaı aýqymdy jıyn aıasynda jylyna bir ret bas qosyp otyrady. Byltyr Dostastyq elderiniń basshylary Ashǵabadqa kelip, bir ústel basynda san salaly máselelerdi talqy tarazysyna salǵan bolatyn. Al bıylǵy jyly Dostastyq elderi Memleket basshylary keńesiniń tóraǵalyq tizgini Belarýs memleketinde bolǵandyqtan, 2013 jyly birqatar jobalar men bastamalar legi júzege asyrylǵan edi. Endigi kezekte Dostastyq keńistigindegi elder osy úderisterdi odan ári jalǵastyrýy tıis.

Memleket basshylarynyń keńesi – Dostastyq elderiniń eń joǵary organy. Sol sebepti de munda TMD-ǵa, onyń qyzmet etý tetikterine tikeleı qatysty barlyq máseleler qaralady. Al Keńes aıasynda kóterilgen máselelerdiń barlyǵy konsensýs, ıaǵnı ózara kelisim aýanynda qabyldanyp otyrady.

Mınskide ótken Táýelsiz Mem­le­ketter Dostastyǵyna múshe elder Memleket basshy­lary­­nyń keńesi aldymen shaǵyn quram­­da­ǵy kelissózben bastaldy. Oty­rysta alǵashqy bolyp sóz alǵan tóraǵa eldiń Prezıdenti Alek­­sandr Lýkashenko Ázerbaı­jan Prezıdenti Ilham Álıevti prezıdenttik saılaýdaǵy jeńisi­men quttyqtady. Budan keıingi kezekte A.Lýkashenko TMD -ǵa múshe elder Mem­le­ket basshylarynyń keńesin ashyq dep jarııalap, sóz tizginin TMD-nyń Atqarýshy komıtetiniń tóraǵasy Sergeı Lebedevke berdi.

Ol óz sózinde Keńes otyrysynda qaralatyn máseleler shoǵyry týraly baıandap berdi. TMD elderi usynǵan máselelerge sáıkes, TMD-nyń Atqarýshy komıteti búgingi kún tártibine 14 másele shyǵaryp otyr. Bulardyń barlyǵy tıisti saraptan jáne saralaýdan ótti. Keıbir qujattarǵa baılanysty aıtylǵan usynystar da eskerildi, dedi S.Lebedev.

Budan keıingi kezekte Ázer­baıjan Prezıdenti I.Álıev sóz aldy. Biz TMD keńistigindegi eldermen tyǵyz yntymaqtastyq baılanys ornatýǵa árdaıym múddelimiz. Sebebi, bizdiń elderimizdi kezinde tarıhı tamyrlastyq baılanys­tyrdy. Al búgingi tańda bizdi ekonomıkalyq, saıası yqpaldastyq baılanystyrýda. Ázerbaıjan úshin TMD elderimen syrtqy saıasattaǵy áriptestik aıryqsha mańyzǵa ıe. Biz ıntegrasııalyq úderisterdiń jetildirilýin, ekijaqty, kópjaqty baılanystardyń nyǵaıýyn qýattaımyz. Birneshe kúnnen keıin Bakýde úshinshi Halyqaralyq gýmanıtarlyq forým ótedi. Bul forým az ǵana ýaqyt ishinde gýmanıtarlyq saladaǵy eń bir ózekti máseleler kóteriletin mańyzdy únqatysý alańyna aınalady. Osy oraıda, men múmkindikti paıdalanyp, forýmǵa belsene qatysýǵa nıet tanytyp otyrǵan TMD elderine alǵysymdy bil­dirgim keledi. Mundaı basqosýlar bizdiń elderimizdiń gýmanıtarlyq saladaǵy yntymaqtastyǵyn damyta túseri sózsiz. Sebebi, gý­manı­tarlyq sala – bizdiń árip­testi­gimizdiń negizgi ózegi. Biz sondaı-aq ekonomıkalyq yqpal­dastyqqa da aıryqsha mán berip kelemiz. Búginde TMD elderi arasyndaǵy taýar aınalymy ósý ústinde. Kún tártibinde qaralatyn ekstremızmmen, terrorızmmen kúres máselesi de óte ózekti bolyp otyrǵanyn atap ótý kerek. Álem elderiniń árqaısysy mundaı qaterlerge tek kúsh biriktirý arqyly ǵana qarsy tura alatynyna kóz jetkizdik. Biz osy baǵyttaǵy jumystarymyzdy jetildirip, memleketterimizdiń qaýipsizdigin únemi nazarda ustap otyrýymyz kerek, dedi I.Álıev. Sondaı-aq, Ázerbaıjan Prezıdenti TMD keńistigindegi yntymaqtastyq bolashaqta da nazarda turatynyn atap ótti.

Budan keıingi kezekte sóz Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevqa berildi. Eń aldymen, TMD-ǵa tóraǵa bolǵan Belarýs memleketine alǵysymdy bildirgim keledi. Sońǵy jyldary Belarýs Dostastyq aıasyndaǵy kóptegen máselelerdiń júzege asyrylýyna uıytqy boldy, dep bastady sózin sheshen. Biz TMD-nyń bolashaqtaǵy damýyn ári qaraı aıqyndaıtyn tujyrymdamany qabyldadyq. Ony júzege asyratyn is-sharalar josparyn bekittik. Bul aldaǵy ýaqytta qaı baǵytta jumys isteıtinimizdi aıqyndaý úshin kerek. 2011 jyly qabyldanǵan Erkin saýda aımaǵyn qurý týraly kelisim búginde ınfraqurylymnyń damýyna, qajetti qujattardyń júzege asýyna, elderdiń bolashaqtaǵy kópjaq­ty yqpaldastyǵyn jandan­dyrýǵa jaǵdaı jasady. Biz 2014 jyldy «TMD-daǵy Týrızm jyly» dep jarııalaýǵa kelistik. Bul baǵytta elderimiz mınıstrlikteriniń qolǵa alýy­men tıisti baǵdarlamalar qabyldandy. Bul baǵdarlamalar bizdiń memleketter arasyndaǵy ózara yntymaqtastyqty damytýǵa serpin beredi dep oılaımyz. Men «Dostastyq elderiniń mádenı astanalary» memleketaralyq baǵdarlamasynyń mańyzy óte zor dep esepteımin. Keler jyly «Dostastyqtyń mádenı astanasy» atyn Qazaqstannyń Almaty qalasy ıelenedi. Biz bul sharany joǵary deńgeıde ótkizý úshin ázirlik jumystaryn júrgizetin bolamyz, dedi N.Nazarbaev.

Qazaqstan Prezıdenti óziniń sózinde TMD aýmaǵynda 2015 jyldy Uly Otan soǵysy arda­ger­leriniń jyly dep jarııalaý jónindegi jáne TMD aýmaǵynda Jeńistiń 70 jyldyǵyn toılaý jónindegi ortaq is-sharalardy birlese ótkizý týraly sheshimderdi, sondaı-aq, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnalǵan biryńǵaı mereıtoılyq nagradalardy aı­qyn­daý týraly usynystardy tolyqtaı qýattaıtynyn jet­kiz­di. Sebebi, biz árdaıym aǵa býyn ardagerlerimizdiń aldynda boryshtarmyz, dedi Qazaqstan basshysy. Sondaı-aq, ol Ýkraınanyń TMD-ǵa kelesi jylǵy tóraǵalyǵy Dostastyqty odan ári nyǵaıtýǵa jáne damytýǵa septigin tıgizedi dep úmittenetinin bildirdi.

Qyrǵyzstannan kelgen ókil Joomart Otorbaev ta Keńes otyrysynda qaralatyn barlyq usynystardy qoldaıtynyn málimdedi. Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyn joǵary deńgeıde ótkizý, TMD aýmaǵynda 2015 jyldy Uly Otan soǵysy ardagerleriniń jyly dep jarııalaý jónindegi usynystar óte quptarlyq. Búginde TMD keńistiginde kóptegen ıntegrasııalyq birlestikter quryldy. Olarǵa UQShU, EýrAzEQ, Keden odaǵy sekildi aýqymdy uıymdardy jatqyzýǵa bolady. Biz bul uıymdardyń jumysyn qoldaımyz. Bul bizdiń elderimiz ekonomıkalarynyń damýyna yqpal etedi dep bilemiz. Aldaǵy ýaqytta TMD aýmaǵynda energetıka, kólik, joǵary tehnologııalar, áleýmettik jáne gýmanıtarlyq damý baǵyttarynda mańyzdy jobalardy qolǵa alyp, tıimdi bastamalardy kóterýimiz kerek dep esepteımiz, dedi J.Otorbaev.

Moldova Prezıdenti Nıkolae Tımoftı Dostastyq elderi arasynda buǵan deıingi ornyqqan dostyq peıildi joǵaltpaı, yntymaqtastyq tetigin odan ári beriktendirýge mán berilý kerektigin atap ótti. Bul oraıda, biz kez kelgen kelisimge qol jetkizemiz dep oılaımyn. Moldova bul baǵyttaǵy jumystarǵa múddeli ekenin atap kórsetkim keledi, dedi N.Tımoftı óz sózinde.

Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın búginde Dostastyq elderin damytýdyń negizgi tetikterin aıqyndaıtyn qujattar júzege asyrylyp jatqanyna toqtaldy. Biz ekonomıkalyq saladaǵy ózara yntymaqtastyǵymyzdy, taýar aınalymyn jandandyryp, ınves­tısııa salasyndaǵy kedergilerdi joıýǵa nazar aýdaryp, jahandyq daǵdarystyń kedergilerine qarsy turatyn tetikterdi oılap tabýymyz kerek, dedi V.Pýtın. Sondaı-aq, Reseı Prezıdenti memleket basshylary qaýipsizdik salasyna aıryqsha mán berip, aqparattyq tehnologııa­lardy paıdalana otyryp júzege asyrylatyn qylmystardyń birlese aldyn alý baǵytynda arnaıy tujyrymdama qabyldaǵanyn jetkizdi.

Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon jıyn barysynda: Biz keler jyly «Dostastyqtyń mádenı astanalary» memleketaralyq baǵdarlamasynyń mańyz­dy­lyǵyn eskerip, osyndaı mádenı-gýmanıtarlyq baǵyt­tar­daǵy bastamalardy tolyqtaı qol­daımyz. Keler jyly bul baǵ­darlamaǵa Qazaqstannyń Al­maty jáne Qyrǵyzstannyń Osh qalalary qatysatyn bolady. Mundaı jobalar bizdiń elde­rimiz­diń arasyndaǵy mádenı yn­tymaqtastyqty damytýǵa yq­pal eteri sózsiz. Ekinshiden, biz ja­handyq qaýip-qaterlerge, onyń ishinde esirtki bıznesi men lań­kes­tik áreketterge, adam saýdasyna qarsy turý baǵytynda bir­lesken qadamdardy júzege asyrýymyz kerek. Keıingi ýaqytta aq­parattyq tehnologııalardy paıdalana otyryp júzege asyryla­tyn mundaı keri qubylystarǵa biz­diń qaýipsizdik organdarymyz aı­ryqsha mán berýi qajet, dedi E.Rahmon.

Túrkimenstannan kelgen ókil Annamuhammed Gochyev TMD aýmaǵyndaǵy buǵan deıin berik qalyptasqan ózara yqpaldastyqty odan ári damytý barlyq memleketke de tıimdi ekenin jetkize kele, aldaǵy jyly TMD-ǵa tóraǵa bolatyn Ýkraınaǵa sáttilik tiledi.

О́zbekstan Prezıdenti Islam Karımov qazirgi tańda álem memleketteri terbelmeli, qubylmaly jaǵdaıda ómir súrip otyrǵanyn, jahanda radıkaldy jaǵdaı qalyptasqanyn, dúnıe júzin daǵdarys salqyny sharpyǵanyn aıta kele, bul rette yntymaqtastyq aıryqsha ról atqaratynyn atap ótti.

Al Ýkraına Prezıdenti Vıktor Iаnýkovıch mundaı basqosýlar bolashaqtyń baǵyt-baǵdaryn aıqyndaýǵa sep bolatynyn jetkizdi. Biz memleketterimizdiń saýda-ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq baǵyttardaǵy yntymaqtastyǵyn odan ári jandandyrýymyz kerek. Keler jyly biz TMD-ǵa tóraǵa bolamyz. Sondyqtan, buǵan deıin júzege asyrylǵan jumystardy odan ári jalǵastyryp, ózara áriptestik baılanystarymyzdy nyǵaıtýǵa kúsh salamyz dep oılaımyn, dedi V. Iаnýkovıch.

Memleket basshylarynyń shaǵyn quramdaǵy otyrysy budan keıin keńeıtilgen quramdaǵy otyryspen jalǵasty. Onda memleket basshylary usynǵan bastamalar qaıta pysyqtalyp, talqylandy.

TMD-ǵa múshe elder Memleket basshylary keńesi otyrysynyń qorytyndysynda prezıdentter 14 qujatqa qol qoıdy. Olar: «2014 jyldy Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynda Týrızm jyly dep jarııalaý týraly» sheshim; «2015 jyldy Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynda 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysy ardagerleriniń jyly dep jarııalaý týraly» sheshim; «Keńes halqynyń 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńisiniń 70 jyldyǵyna qaraı bekitilgen ortaq mereıtoılyq nagrada týraly» sheshim; «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketter Parlamentaralyq Assambleıasynyń TMD joǵary jarǵylyq organdarynyń sheshimderin iske asyrý jónindegi qyzmeti týraly» sheshim; «Qyl­mysqa qarsy kúrestiń 2014-2018 jyldarǵa arnalǵan birlesken sharalarynyń memleketaralyq baǵdarlamalary týraly» sheshim; «Táýelsiz Memleketter Dos­tastyǵyna qatysýshy mem­le­ket­terdiń terrorızmge jáne ekstremızmniń ózge de kúsh kórsetýlerine qarsy kúreste 2014-2016 jyldarǵa arnalǵan yntymaqtastyq baǵdarlamasy týraly» sheshim; «Esirtki zattarynyń, psıhotroptyq zattardyń jáne olardyń prekýrsorlarynyń zańsyz aınalymyna qarsy kúres pen nashaqorlyqqa qarsy áreket etýdegi Táýelsiz Memleketter Dos­tastyǵyna qatysýshy mem­leketterdiń 2014-2018 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy týraly» sheshim; «Adam saýdasyna qarsy kúreste Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy mem­leketterdiń 2014-2018 jyldarǵa ar­nalǵan yntymaqtastyq baǵ­dar­lamasy týraly» sheshim; «Qazaqstan Respýblıkasy men Qyrǵyz Respýblıkasynda 2014 jyly «Dostastyqtyń mádenı qalalary» memleketaralyq baǵdarlamasyn iske asyrý týraly» sheshim; «Aqparattyq tehnologııalardy paıdalana otyryp jasalǵan qylmystarǵa qarsy kúrestegi Táýelsiz Memleketter Dos­tastyǵyna qatysýshy memle­ketterdiń yntymaqtastyq tujy­rymdamasy týraly» sheshim; «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy aıasynda qupııa aqparatty qorǵaý týraly kelisim jáne Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy organdarynda qupııa aqparattar almasý erejeleri týraly» sheshim; Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy aıasynda qupııa aqparatty qorǵaý týraly kelisim; Sybaılas jemqorlyqqa qarsy áreket etý jónindegi memleketaralyq keńes qurý týraly kelisim; «Memleketaralyq valıýtalyq komıtetti taratý jáne TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń qarjylyq, valıýtalyq tólem men kredıttik qarym-qatynastar sala­syndaǵy odan arǵy yntymaq­tas­tyǵy týraly» sheshim; Mem­leketaralyq valıýtalyq komı­tetti qurý týraly 1995 jylǵy 26 mamyrdaǵy kelisimniń qol­danylýyn toqtatý týraly hattama; «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń Ekonomıkalyq Soty Tóraǵasynyń orynbasary týraly» sheshim; «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy Gramo­ta­symen marapattaý týraly» hat­tamalyq sheshim; «Táýelsiz Mem­leketter Dostastyǵyna tóraǵalyq etý týraly» sheshim; «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy Mem­leketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysyn ótkizý týraly» hattamalyq sheshim.

TMD-ǵa múshe elder Memleket basshylary keńesi otyrysynyń sońynda jýrnalısterge arnalǵan baspasóz máslıhaty ótti. Onda Dostastyq elderiniń basshylary jýrnalısterge Keńes otyrystarynda qaralǵan jáne qol jetkizilgen kelisimder men kóterilgen máseleler týraly egjeı-tegjeıli baıandap berdi.

Bul kúni prezıdentter, sondaı-aq, Mınskidegi Táýelsizdik saraıy aýmaǵynda ornalasqan memleket basshylary alleıasyna aǵash otyrǵyzdy.

Láıla EDILQYZY,

«Egemen Qazaqstan» –

Mınskiden.

-----------------------------------------

Sýretterdi túsirgender

S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.