Atalǵan alań sarapshylardy, ǵalymdardy, pedagogtardy, basqarýshylardy jáne bilim berý salasynyń kóshbasshylaryn biriktirdi.
Bıylǵy forým «Sýperıntellekt dáýirindegi adam» taqyrybyna arnaldy. Negizgi nazar tehnologııalardyń qarqyndy damýy, jasandy ıntellektiniń óristeýi jáne bilim berý modelderiniń ózgerýi jaǵdaıynda adamnyń qalaı transformasııalanyp jatqanyna aýdaryldy.
2026 jylǵy Nobel Fest adam men jasandy ıntellektiniń ózara árekettestigine, neıroǵylymǵa, synı oılaýǵa jáne oqytýdyń jańa tásilderine basymdyq berdi. Forým tek tehnologııalyq múmkindikterdi ǵana emes, odan da tereń suraqtardy talqylaýǵa múmkindik berdi: oılaý qalaı ózgeredi, mı qalaı beıimdeledi, balalardy nege jáne qalaı oqytý kerek, turaqsyzdyq dáýirinde kóshbasshylyq qandaı bolmaq.
Forýmnyń alǵashqy kúni aýqymdy ashyq baǵdarlamaǵa arnaldy. Talqylaý ózeginde mı qyzmeti, ózgerister psıhologııasy, jańa býyn balalary jáne sıfrlyq oılaý dáýirindegi mektep máseleleri boldy. Kún tártibin neırofızıologııa professory, MMÝ-dyń neırofızıologııa jáne neıroınterfeıster zerthanasynyń meńgerýshisi Aleksandr Kaplan ashty. Ol óz sózinde jasandy ıntellekt dáýirindegi mı, neıroplastıkalylyq, beıimdelý jáne jańa ıntellektýaldyq ortadaǵy adamda júrip jatqan ózgerister týraly aıtty.
Osy taqyryptyń jalǵasy retinde balanyń mıy búgin qalaı úırenetini jáne nege jańa býynnyń oılaýy ózgeshe ekeni talqylandy. Forým barysynda bilim berý tek baǵdarlamalar men tehnologııalar deńgeıinde ǵana emes, tereńirek – kognıtıvtik orta deńgeıinde ózgerip jatqany atap ótildi. Demek, mektep tájirıbeleri, ata-analyq tásilder jáne damý týraly túsiniktiń ózi qaıta qaraýdy qajet etedi.
Baǵdarlamanyń bir bóligi óte jyldam ózgerister psıhologııasyna arnaldy. Qatysýshylar belgisizdik jaǵdaıynda ómir súrýge qalaı úıretý kerektigin, nege emosıonaldyq jetilý bilim berýdiń bir bóligine aınalyp jatqanyn jáne ózin-ózi retteý, turaqtylyq pen beıimdelgish ıntellekt daǵdylarynyń qazirgi zamannyń negizgi quzyretterine aınalǵanyn talqylady. Forým ózgermeli álemde oı aıqyndyǵyn jáne ishki turaqtylyqty saqtaýdyń praktıkalyq joldaryn usyndy.
Kelesi taqyryp balalar men tárbıe máselesine oıysty. Negizgi spıkerlerdiń biri – «The Danish Way of Parenting» kitabynyń avtory Djessıka Djoel Aleksander boldy. Onyń qatysýy forýmǵa halyqaralyq sıpat berdi. Ol óz sózinde empatııany bala boıynda erte jastan qalyptastyrý qajet negizgi daǵdylardyń biri retinde atap ótti.
Sondaı-aq, ol dat mádenıetindegi «hygge» uǵymyna toqtaldy. Bul – ishki jaılylyq, qaýipsizdik, senim jáne emosıonaldyq jaqyndyq sezimimen baılanysty túsinik. Sonymen qatar mindfulness — sanaly túrde ómir súrý, óz kúıin seziný jáne qazirgi sátte bolý qabileti de talqylandy. Negizgi nazar synı oılaý, emosıonaldyq ıntellekt jáne jyldam sheshimder dáýirindegi tárbıege aýdy.
Aleksander balanyń damýyndaǵy oıynnyń róline erekshe toqtaldy. Onyń aıtýynsha, oıyn –qosymsha emes, balanyń álemdi tanýynyń tabıǵı ári qajetti tásili. Oıyn arqyly bala emosııasyn túsinedi, qııalyn damytady, turaqtylyq pen áleýmettik daǵdylardy qalyptastyrady. Sondyqtan balalarǵa oınaýǵa múmkindik berý mańyzdy. Ol sondaı-aq qazirgi bilim berý tek akademııalyq nátıjelerge ǵana negizdelmeýi tıis ekenin aıtty. Bilimmen qatar empatııa, qarym-qatynas daǵdylary, emosıonaldyq jetilý jáne ishki turaqtylyq sekildi adamı qasıetterdiń mańyzy artyp keledi.
Baǵdarlamada kásibı stress máselesine de erekshe nazar aýdaryldy. Medısına ǵylymdarynyń doktory, joǵary sanatty profpatolog dáriger Dana Abzalıeva jumys ornyndaǵy stress kóptegen mamandar úshin qalypty jaǵdaıǵa aınalǵanyn atap ótti. Ásirese jaýapkershiligi joǵary salalarda qyzmetkerler sozylmaly kúızelisti baıqamaı, ony qalypty jaǵdaı retinde qabyldaıdy.
Sonymen qatar stress «jasaryp» bara jatqany aıtyldy: qazir oǵan tek eresekter emes, stýdentter de jıi ushyraıdy. Únemi jınalǵan psıhologııalyq júkteme ýaqyt óte kele aǵzany álsiretip, sheshim qabyldaý sapasyn tómendetedi. Abzalıeva tynys alý jattyǵýlary men medıtasııany stress deńgeıin tómendetýdiń tıimdi tásilderi retinde atap ótti. Onyń aıtýynsha, ózin-ózi retteý jáne kúızeliske qarsy turý daǵdylaryn mektepten bastap qalyptastyrý qajet.
Bilim berý salasyndaǵy jasandy ıntellekt, pedagogıkalyq dızaın jáne data engineering boıynsha sarapshy Andreı Komıssarov sońǵy bir jylda jasandy ıntellekt tar aýqymdy taqyryptan kúndelikti ómirdiń ajyramas bóligine aınalǵanyn aıtty. Degenmen, negizgi másele haıpta emes, bilim berý júıesinde qandaı naqty ózgerister bolǵanynda.
Onyń pikirinshe, jasandy ıntellektti tek generatıvti modeldermen shekteýge bolmaıdy. Sonymen qatar túsinikti, basqarýǵa bolatyn júıeler de bar. Qazirgi tańda jabyq modelder basym bolyp, sapasyz kontent aǵyny artyp otyr. Bul mektepterdi balalardyń nazary men oılaý qabileti úshin kúresýge májbúrleıdi.
Aqparattyq artyq júkteme jaǵdaıynda balalar mańyzdyny ajyratý qabiletin joǵaltyp, erik-jigeri, motıvasııasy, armandaý jáne jaýapkershilik alý qabileti álsirep barady. Sondyqtan bilim berý júıesi tehnologııaǵa ǵana emes, eń aldymen adamnyń ishki qasıetterin –sanaly bolý, jaýapkershilik, empatııa, erik-jigerdi damytýǵa baǵyttalýy tıis.
Forýmnyń alǵashqy kúni mekteptiń bolashaǵy taqyrybymen qorytyndylandy. Qatysýshylar bilim berýdi sıfrlandyrý, jasandy ıntellektini qoldaný múmkindikteri men shekteýleri, jańa bilim berý modelderi týraly pikir almasty. Negizgi suraq – qandaı quraldardy qoldaný emes, jańa dáýirde mektep qandaı adamdy qalyptastyrýy kerek degen máselege tireldi.
Forýmnyń ekinshi kúni kóshbasshylarǵa, dırektorlarǵa, pedagogtar men psıhologtarǵa arnalǵan vorkshop formatynda jalǵasady. Bul bólim neırokóshbasshylyq pen emosıonaldyq ıntellektke arnalady. Qatysýshylar qajymaı ónimdi bolý, kreatıvti oılaý, kognıtıvtik qatelikter, nazardy basqarý, qysym jaǵdaıynda sheshim qabyldaý jáne emosııalyq kúıdiń kóshbasshylyqqa áserin talqylaıdy.
Osylaısha, sýperıntellekt dáýirindegi adam týraly áńgime bilim berý sheńberinen shyǵyp, kúrdeli álemde ózin basqarý taqyrybyna ulasty.
Aıta keteıik, Nobel Fest jobasy 2020 jyldan beri júzege asyrylyp keledi. Osy ýaqyt ishinde ol ǵylym, bilim jáne tehnologııa salalaryndaǵy ıdeıalar men ınnovasııalar almasatyn halyqaralyq alańǵa aınaldy. Ár jyldary bul jobaǵa álemdik deńgeıdegi ǵalymdar men sarapshylar qatysyp keledi.
