ÚShINShI QAZAQ ǴARYShKERI QAShAN UShADY?

Keshe Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaevtyń jetekshiligimen palatanyń kezekti plenarlyq otyrysy bolyp ótti. Onda kórshiles Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaıdy talqylaý máselesin kún tártibine qoıý usynylǵanymen, ol depýtattar tarapynan qoldaý tappady. Esesine palata qaraýy tıis máseleler oń sheshildi. Atap aıtqanda, jaqynda depý­tat bolyp taǵaıyndalǵan Muhtar Altynbaev Halyqaralyq ister, qor­ǵanys jáne qaýipsizdik komı­te­tiniń músheligine saılandy. Sol sııaqty palata otyrysynda árbir 5 jylda Ortalyq saılaý komıs­sııa­synyń 2 múshesin saılaıtyn Senat bul oryndarǵa burynnan osy qyzmetterde jumys istep ke­le jatqan Baqyt Meldeshov pen Lázzat Súleımenniń kandıda­tý­ra­laryn laıyq dep tapty. Sóıtip, ol ekeýi de OSK músheleri bolyp qaıta bekitildi. Májilis maquldaǵan “Qazaq­stan Respýblıkasy men Reseı Fe­derasııasy arasyndaǵy “Baı­qo­ńyr” keshenin tıimdi paıdalaný jónindegi yntymaqtastyqty da­my­tý týraly kelisimdi ratıfı­ka­sııa­laý týraly” zań jobasyn de­pýtattarǵa Ulttyq ǵarysh agent­tiginiń tóraǵasy Talǵat Musabaev tanystyrdy. Zańdyq qujat “Baı­qo­ńyr” ǵarysh aılaǵynda teńdeı qatynaspen birlesken ǵaryshtyq jobalardy júzege asyrýdy kóz­deıdi. Agenttik tóraǵasynyń aı­tý­ynsha, “Báıterek” ushyrý ǵa­rysh aılaǵy birlesken kásip­or­ny­nyń jumys isteı bastaýymen gep­tılmen ushatyn “Proton” zy­myran ushyrǵyshy qoldanystan shyǵa bastaıdy. Jalpy merzimi ondaǵan jyldarǵa sozylatyn jo­balarǵa Reseı tarapy qarjy salý úshin “Baıqońyr” ǵarysh aılaǵyn jalǵa berý ýaqytynyń 2050 jyl­ǵa deıin uzartylýy sondyqtan, deıdi Talǵat Amangeldiuly. Agenttik tóraǵasyna depýtat­tar­dyń qoıǵan suraqtary da az bolǵan joq. Máselen, Qýanysh Aıtahanov Iý.Gagarın atyndaǵy Ǵaryshkerlerdi daıarlaý ortaly­ǵyn bitirip shyqqan eki qazaq ji­gitiniń “ǵaryshker-synaqshy” dıp­lomdaryn alǵanymen, olar­dyń ushý-ushpaýy neǵaıbyl jaǵ­daı­da qalyp otyrǵanyn kóldeneń tartty. Depýtat “Úshinshi qazaq ǵaryshkeri qashan ushady?” – dep suraqty tótesinen qoıdy. – Tek qana Qudaı biledi”, – dep zaldy bir kúldirip alǵan agenttik tór­aǵasy óz sózinen qysyla qy­za­raq­taǵanymen, “Ázirge halyqaralyq ǵarysh stansasynda  Qazaqstanǵa oryn joq”, dep ol da tótesinen jaý­ap berdi. Onyń sózine qara­ǵanda, Úkimet bul máselege qarjy bólmegen. Osy rette Senat Tóraǵasy al­da­ǵy respýblıkalyq bıýdjetke ózgerister engizýdi talqylaý kezin­de osy máseleni qarasty­rýǵa bo­laryn aıtyp, máseleni ary qaraı ýshyqtyrmaýǵa sha­qyr­dy. Ǵanı Qasymov sheteldik kommer­sııalyq ushyrylymdarǵa elimiz tarapynan kedendik tó­lemaqy engizilgenimen, artynsha ol belgisiz sebeptermen alynyp tas­talǵandyǵynyń sebebin surady. Onyń suraǵyna jaýap beretindeı zalda quziretti ókil tabylmady. T.Musabaev zań jobasynyń alty jyldan beri qabyldanbaı kele jatqandyǵynyń sebebin Ádi­let mınıstrligi men Májilis tarapynan uzaq pysyqtaýdan ótýimen túsindirdi. Taǵy bir belgili bolǵany, Reseıdiń burynǵy pre­zıdenti V.Pýtınniń 2007 jyldyń 6 qarashadaǵy qol qoıýymen Amýr oblysynda “Vostochnyı” ǵarysh aılaǵyn salý qolǵa alynýda kóri­nedi. Atalǵan aılaqtan ǵarysh ke­mesin ushyrý 2015 jylǵa jospar­lanypty. Alaıda agenttik tór­aǵasy Reseıdiń “Baıqońyr” ǵarysh aılaǵynsyz jumys isteı almaı­tynyna 100 paıyz senimdi eken­digin bildirdi. Áıtse de onyń ese­bine qaraǵanda, “Baıqońyr” ǵarysh aılaǵynyń áleýeti 10-12 jyl aralyǵyna ǵana jetetin kórinedi. Odan keıingi kezeńdi qazirden oılastyrýǵa shaqyrǵan agenttik tóraǵasy oǵan “Soıýz”, “Zenıt” ushyrý keshenderiniń jarap qalatyndyǵymen de bólisti. Osy rette Qazaqstan Reseı men Ýkraına jarǵylyq qorlaryna kiretin “RS-20” (Satana) zymyran jasaıtyn kásipornynyń 10 paıyzdyq úlesine ıe ekendiginen habardar etti. Endi bul úlesti 33 paıyzǵa jetkizý kózdelip otyr eken.  Osylaısha elimiz ǵaryshtyq jobalarǵa qarjy salyp, paıda ta­býdy jáne tehnologııalyq úderis­terge qatysýdy qarastyryp otyr­ǵany belgili boldy. Qorytyn­dysynda zań jobasy qabyldandy. Depýtattar, sonymen qatar, jumyldyrý daıyndyǵy, órt qaýipsizdigi máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobalaryn qabyldady. Otyrys sońynda eki palata arasyndaǵy kelispeý­shilikterdi eńserý jónindegi kelisim komıssııasynyń másele­leri qaraldy. Asqar TURAPBAIULY.