Habarlamada aıtylǵandaı, «Teris» boljam 12-18 aıdyń ishinde reıtıngtiń tómendeýi múmkin. Egemendi nesıelik reıtıngke «teris» boljam syrtqy jáne ishki kúızelisterdiń Qazaqstan ekonomıkasyna teris áser etýimen baılanysty, ol 2020 jyly 20 jyly JIО́-niń alǵashqy quldyraýy - ACRA sáıkes - 1,9% deńgeıinde bolady. Bul ssenarıı úshin qaýip faktorlary - munaı baǵasynyń qalpyna kelý jyldamdyǵy jáne koronavırýstyń jańa tolqyny týyndaǵan jaǵdaıda karantındik sharalardy qaıta engizý múmkindigi.
«JIО́-niń qysqarýy bastapqyda josparlanǵan 2,1% -ben salystyrǵanda bıýdjet tapshylyǵynyń JIО́-ge shaqqanda 3,7% deıin ósýine ákeletin faktorlardyń biri bolady. Taǵy bir mańyzdy faktor - Úkimet qabyldaǵan aýqymdy daǵdarysqa qarsy baǵdarlama», - deıdi agenttik taratqan baspasóz habarlamasynda.
Sonymen birge, Qazaqstannyń egemendi nesıelik reıtıngin Qazaqstan Ulttyq qorynyń ótimdi aktıvteriniń edáýir kólemi qamtamasyz etedi.
2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń sońynda JIО́-niń 33%-y, jedeldetilgen paıdalaný aǵymdaǵy jyly qaryz qarajattaryna degen qajettilikti azaıtady, biraq ony tómendetpeıdi. ACRA 2020 jyldyń aıaǵynda memlekettik qaryzdyń JIО́-niń 26,6% deıin qalypty ósýin kútedi.
Halyqaralyq rezervterdiń qolda bar kólemi Ulttyq qordyń aktıvterimen birge Qazaqstannyń syrtqy pozısııasynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi. Qazaqstannyń táýelsiz nesıelik reıtıngi «BBB +» deńgeıinde bolýy memlekettik qaryzdyń tómen deńgeıimen, ál-aýqattyń salystyrmaly túrde joǵary deńgeıimen, Ulttyq qordyń ótimdi aktıvteriniń aıtarlyqtaı mólsherimen jáne halyqaralyq rezervterdiń jetkilikti kólemimen baılanysty.
Nesıelik reıtıngke qysym jasaıtyn faktorlar ekonomıkanyń munaı baǵasyna táýeldiligi, eksportty ártaraptandyrý deńgeıiniń tómendigi, shartty mindettemelerdi materıaldandyrý qaýpi jáne memlekettik mekemelerdiń sapasynyń tómen bolýy.
«Memlekettik qaryzdyń tómen deńgeıi bolashaqta kontrsıkldik fıskaldyq saıasatqa múmkindik beredi. Manevr jasaý múmkindikteri Qazaqstan ekonomıkasyn yqtımal syrtqy kúızelisterge ıkemdi etedi», deıdi agentiktiń baspasóz qyzmeti.
Ulttyq qordan aýdarym bıýdjettiń teńgerimdiliginde mańyzdy ról atqarady. Transfertterdi esepke almaǵanda (kepildendirilgen jáne nysanaly) eseptelgen bıýdjet tapshylyǵy 2019 jyly IJО́-niń 8,2% qurady jáne negizinen Ulttyq qormen jabyldy. Aqparatta atap ótilgendeı, 2020-2022 jyldary Qazaqstan úkimeti salyq jınaý kólemin ulǵaıtý esebinen Ulttyq qordyń qarajatyn bıýdjettik maqsattarǵa paıdalanýdy azaıtýdy jáne munaı emes tapshylyqty JIО́-niń 5,1% deıin azaıtýdy josparlady.
Ulttyq qordan aýdarym bıýdjettiń teńgerimdiliginde mańyzdy ról atqarady. Transfertterdi esepke almaǵanda (kepildendirilgen jáne nysanaly) eseptelgen munaıǵa jatpaıtyn bıýdjet tapshylyǵy 2019 jyly IJО́-niń 8,2% qurady jáne negizinen Ulttyq qormen jabyldy. Aqparatta atap ótilgendeı, 2020-2022 jyldary Qazaqstan úkimeti salyq jınaý kólemin ulǵaıtý esebinen Ulttyq qordyń qarajatyn bıýdjettik maqsattarǵa paıdalanýdy azaıtýdy jáne munaı emes tapshylyqty JIО́-niń 5,1% deıin azaıtýdy josparlady.
Alaıda, ekonomıkadaǵy ishki suranys pen suranystyń ózgerýine jáne taýar naryqtaryndaǵy qolaısyz baǵa konıýnktýrasyna baılanysty, bul josparlardy júzege asyrýdy keıinge qaldyrýǵa týra keldi. ACRA boljamdaryna sáıkes, 2020 jyldyń sońyna qaraı munaıǵa jatpaıtyn tapshylyq JIО́-niń 10,3% deıin ósýi múmkin. 2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń sońynda Ulttyq qordyń aktıvteri 2020 jyly JIО́-niń 33% qurady jáne memlekettik qaryzdyń 151% jabady, bul tórt jylǵa jýyq qaryzdy qarjylandyrýǵa júginbesten bıýdjetti teńgerýge múmkindik beretin senimdi «qaýipsizdik jastyǵyn» qamtamasyz etedi.
Osy ýaqytqa deıin Qazaqstan ekonomıkasy dáıekti ósýmen sıpattaldy, ol 2015–2016 jyldardaǵy daǵdarys jyldarynda da toqtamady, bul jan basyna shaqqandaǵy IJО́-niń turaqty ósýin jáne nátıjesinde memlekettiń salyq bazasynyń keńeıýin qamtamasyz etti. Qazaqstan halqynyń turaqty ósýi (jylyna shamamen 1-2%) el ekonomıkasynyń ósýin qoldaıtyn mańyzdy faktor bolyp tabylady.
ACRA málimetteri boıynsha ósýdi shekteıtin faktorlar - bul ekonomıkanyń ártaraptandyrylýy, ınfraqurylymnyń damymaǵandyǵy, sonymen qatar memlekettiń ekonomıkaǵa qatysýynyń joǵary deńgeıi jáne memlekettik mekemelerdiń sapasynyń tómendigi.
«Qazaqstan Ulttyq Bankiniń tıimdi aqsha-nesıe saıasaty 2015–2016 jyldardaǵy devalvasııalyq kúızelisten keıin ınflıasııany turaqtandyrýǵa múmkindik berdi. Osylaısha, 2016 jyly ınflıasııa 14% -ǵa kóterilgennen keıin, tutyný baǵalarynyń ósý qarqyny 2020 jyldyń qańtarynda 5,6% -ǵa deıin baıaýlady. Alaıda, sodan keıin ınflıasııa 2020 jyldyń naýryzynda ulttyq valıýtanyń qunsyzdanýyna baılanysty qaıta kóterile bastady. Sonymen birge, Ulttyq Banktiń valıýtalyq ıntervensııalary jáne bazalyq syıaqy mólsherlemesiniń 2,75 p.t.-dan 12% -ǵa deıin ósýi arqasynda teńgeniń edáýir álsireýine jol berilmedi », deıdi agenttik baspasóz habarlamasynda. ACRA Ulttyq Banktiń aqsha-nesıe saıasatyn barabar dep baǵalaıdy jáne retteýshiniń joǵary deńgeıdegi belgisizdik jaǵdaıynda sapaly sheshim qabyldaýǵa qabilettiligin atap ótedi. Sonymen birge, eldiń aqsha-nesıe organdarynyń bolashaqta belgilengen aqsha rejıminde tekserilgen saıasat júrgizý múmkindigi munaıdyń tómen baǵalary kezeńiniń uzaqtyǵyna, qulaýdyń tereńdigine jáne aqsha-nesıe saıasatyn úılestirýge baılanysty bolady. Qazaqstannyń syrtqy pozısııasynyń turaqtylyǵy Ulttyq qor aktıvteri men halyqaralyq rezervterdiń aıtarlyqtaı kólemimen qamtamasyz etedi.
2019 jyldyń aıaǵynda olar eldiń jalpy syrtqy boryshyn (fırmalyq qaryzdy eseptemegende) 1,5 esege, úkimettiń syrtqy (sheteldik valıýtadaǵy) qaryzynan 6 ese asyp tústi. Syrtqy qarjylyq jaǵdaı nasharlaǵan kezde ekonomıkanyń barlyq salalarynda jetkilikti ótimdilik jastyqshasy bar. 2019 jyly ımportty altyn-valıýta rezervterimen jabý koeffısıenti joǵary deńgeıde boldy.
Importtyń kúrt tómendeýine baılanysty 2020 jyly ol 16 aıǵa deıin ulǵaıýy múmkin. О́nerkásiptiń, eksporttyń jáne eldiń ekonomıkasynyń taý-ken óndirisine táýeldiligi osy salanyń joǵary eksporttyq baǵdary men syrtqy baǵalarǵa táýeldilikti eskere otyryp, syrtqy kúızelisterge ekonomıkalyq turaqtylyqty tómendetedi. Muny 2020 jyldyń basyndaǵy álemdik rnaryqtardaǵy jaǵdaı rastady. 2019 jyly taý-ken salasynyń Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósýine qosqan úlesi 9%, al ónerkásiptik óndiristiń ósýine - 52% qurady.
ACRA sarapshylarynyń pikirinshe, jaqyn bolashaqta ekonomıkany ártaraptandyrýdyń edáýir ósýin kútý qıyn, óıtkeni ınvestısııalardyń negizgi bóligi shıki munaı men gaz óndirý sektoryna baǵyttalǵan: ortasha eseppen alǵanda barlyq tikeleı ınvestısııalardyń úshten bir bóligi ekonomıkanyń osy segmentine 2009 jyldan 2019 jylǵa deıin jiberilgen. Habarlamada atap kórsetilgendeı, Qazaqstan úkimetiniń shartty mindettemeleri (memlekettik kompanııalardyń jáne qarjylyq emes jáne qarjylyq emes sektorlardyń qaryzdary) aıtarlyqtaı mańyzdy: 2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynyń sońynda kvazımemlekettik kompanııalardyń qaryzy 2020 jylǵa qaraı 19% qurady.
Memlekettik organdardyń tıimdiligi men memlekettik basqarýdyń sapasynyń tómendigimen baılanysty memlekettik ınstıtýttardyń álsizdigi Qazaqstandaǵy iskerlik ahýalǵa keri áserin tıgizedi. Sonymen birge, ACRA Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigin Ulttyq bankten bólýdiń mańyzdylyǵyn atap ótedi, bul retteýshi ınstıtýttardyń da táýelsizdigin nyǵaıtýǵa yqpal etýi kerek.
«Uzaq merzimdi taǵy bir oń faktor - adamı kapıtaldy jaqsartý. Qazaqstannyń adamı kapıtaly ındeksi Ortalyq Azııanyń ortasha deńgeıinen joǵary: Dúnıejúzilik banktiń derekteri boıynsha bul kórsetkish 2012 jáne 2018 jyldar aralyǵynda 0,63-ten 0,75-ke deıin ósti. Sonymen qatar, salystyrmaly elder tobynyń arasynda (reıtıngtik sanat turǵysynan alǵanda) Qazaqstannyń adamı kapıtal ındeksi eń joǵary bolyp tabylady», - delingen agenttik taratqan baspasóz baıanynda.
