Jıyndy «Lých nadejdy» adam quqyǵyn qorǵaý jáne týberkýlezben kúres máselelerimen aınalysatyn qoǵamdyq qordyń tóraǵasy Lıýbov Rýbejanskaıa ashty. Ol óz sózinde tórtkúl dúnıeni ábigerge salǵan pandemııa kezinde ózge de juqpaly aýrýlardyń, onyń ishinde týberkýlez dertiniń birshama bas kótergenine toqtaldy. Aýrýdyń aldyn alý máseleleri qandaı jaǵdaıda da atqarylýǵa tıisti. Áıtpese, tym órship ketýi de ábden múmkin. Qazir juqpaly aýrýlardyń bul túri qoǵamdy alańdatyp otyr. Jańadan aýrý belgisi tabylǵan adamdar kóbeıip keledi. Onyń birneshe sebebi bar. Máselen, juqpaly aýrýlardy taratatyn dert oshaqtarynyń azaımaı turýy. Oblys ortalyǵynda meken-turaǵy belgisiz adamdar kóp. Kókshetaý qalasyndaǵy beıimdeý ortalyǵy bir mezgilde 50 adamdy ǵana qabyldaı alady. Jyl basynan beri munda 200 adam ákelingen. Meken-turaǵy belgisiz adamdardyń medısınalyq talaptardy saqtamaıtyny belgili. Demek, olar ártúrli juqpaly aýrýlardy taratýy ábden múmkin, onyń ishinde qurt aýrýy da bar.
Jıynda oblys ákiminiń orynbasary Aına Mysyrálimova mundaı áleýmettik qıyn túıindi máselelerdiń bar ekenin aıta kele, memleket tarapynan keseldiń aldyn alý barysynda naqty jumystar atqarylyp jatqanyna toqtaldy. Byltyrǵy jyldyń sońynda 409 naýqas ambýlatorlyq jaǵdaıda emdelse, karantın kezinde de 417 naýqas em alǵan. Sondaı-aq naýqastardy beınebaqylaý arqyly emdeý ádisi de qoldanylýda. Qaterli dertpen kúres nátıjeli bolýy úshin 75 smartfon alynǵan. Derttiń aldyn alý úshin keshendi jospar túzilip, oblystyń qalalary men aýdandaryndaǵy úılestirý keńesterinde ózekti másele júıeli qaralady. Sóz arasynda jaman tumaýmen jaǵalasqan dárigerler qaýymyna alǵysyn bildirdi. Olardyń karantın kezindegi shynaıy erlikke para-par is-qımyly dertke tosqaýyl bola alǵandyqtan, týberkýlez dertin de jeńetindikterine senim bildirdi. Sonymen qatar eldi eleńdetip otyrǵan búgingi máseleni tereńnen qaýzap, qoǵamnyń nazaryn aýdarý úshin jıyn ótkizip otyrǵan ujymdarǵa rızashylyǵyn aıtty.
Al qazirgi qalyptasqan jaǵdaı alańdatarlyq. Týberkýlez negizinen áleýmettik dert. 2020 jyldyń jeti aıy ishinde oblysta 187 adamnan týberkýlez derti anyqtalǵan. Qurt aýrýy Birjan sal, Býrabaı, Ereımentaý tárizdi aýdandarda birshama kóbeıgeni belgili bolyp otyr. Emdelip jazylyp shyqqannan keıin de ekinshi qaıtara aýyrǵandar az emes. Olardyń sany – 82 adam. Bul oraıda aýrý oshaqtarynyń Birjan sal, Arshaly, Bulandy, Esil, Jarqaıyń aýdandarynda boı kóterip otyrǵany aıtyldy. Taldaý nátıjesine qaraǵanda, dert ásirese jumys istemeıtin adamdar arasynda kóbirek kezdesedi. Sıfr tilimen aıtqanda – 51 paıyz. Sondaı-aq ishimdikke salynǵandar men mekenjaıy belgisiz adamdar arasynda da týberkýlez dertine shaldyqqandar kóp. Áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy joqtar arasynda da bul aýrýdyń beleń alatyny belgili.
Bir ókinishtisi, qaýipti dert 18 jasqa deıingi balalar arasynda da kóp kezdesedi. Demek, aýrý jasaryp kele jatyr. Esepti kezeń ishinde 17 oqıǵa oryn alǵan. Balalar men jasóspirimder dertke shaldyǵý kórsetkishi júz myń turǵynǵa shaqqandaǵy taldaý boıynsha 7,5 paıyzdy qurap otyr.
Derttiń aldyn alý úlken mańyzǵa ıe. Ol kezde emdeý de jeńilirek, dert oshaǵyn oqshaýlaý da ońaı. Búginde oblysta 526 syrqat adam bar. Olar uzaq ýaqyt boıy emdelý ústinde. Osy oraıda, adamdardyń da óz densaýlyqtaryna barynsha mán berýi keregi jıyn barysynda ekpin túsire aıtyldy. Alańdaıtyn negiz de bar, jyl saıyn em qabyldaý qaǵıdattaryn buzatyn alpystan astam oqıǵa oryn alady.
Karantın kezinde de týberkýlez aýrýynyń aldyn alý jáne emdeý isinde olqylyq bolǵan joq. Qazirgi zamanaýı tehnıka arqyly qashyqtan emdeý isi úzbeı júrgizildi. Almaty qalasyndaǵy ftızıopýlmonologııa ulttyq ǵylymı ortalyǵynyń dırektory Málik Adenovtiń aıtýyna qaraǵanda, oblysta týberkýlez aýrýynyń aldyn alý jáne emdeý barysynda keshendi is atqarylyp jatyr. Kókshetaýdaǵy Q.Qurmanbaev atyndaǵy oblystyq ftızıopýlmonologııa ortalyǵynyń zamanaýı ádisterge súıene otyryp, sony ǵylymı jańalyqtardy basshylyqqa alyp, biregeı is tyndyrýdaǵy eńbegi atap aıtyldy. Degenmen, bul derttiń betin qoǵam bolyp jumylǵanda ǵana qaıtara alýymyz múmkin. Sońǵy kezde karantın ýaqytynda birshama qıyndyq týdy. Áıtse de, dárigerler qaýymy daǵdaryp qalǵan joq. Sonyń nátıjesinde adam ólimi 2,5 paıyzǵa azaıdy. Bul degenińiz dárigerlerdiń adal eńbeginiń kórsetkishi.
Jıyn sońynda qoǵam úshin asa qaterli derttiń aldyn alýǵa baılanysty qorytyndy jasaldy. Eń aldymen memlekettik jáne quqyq qorǵaý organdarynyń nazaryn aýdaryp, vedomstvoaralyq baılanysty nyǵaıtý, sondaı-aq ishimdikke, esirtkige salynýdyń jolyn kesý turǵysynda qundy pikirler bildirildi. Dertpen tutas el bolyp kúressek qana túpkilikti nátıje bolmaq.
Aqmola oblysy
