Rıga bıligine jańa koalısııa keledi

Ortalyq saılaý komıssııasynyń málimetterine súıensek, birlesken «Damý úshin/Kelisemin» jáne «Údemeli» partııalaryn elektorattardyń 26,16 paıyzy qoldaǵan. Al buǵan deıin shahar dýmasyn basqaryp kelgen «Kelisim» partııasy 16,89 paıyz daýys jınaǵan. «Jańa yntymaq» partııasy 15,24 paıyz qoldaýǵa ıe bolǵan.

Negizi saılaý 2 mamyrda ótýi tıis edi. Biraq koronavırýs pandemııasyna baılanysty daýys berý aldymen
6 shildege, keıinnen 29 tamyzǵa shege­ril­di. Bıylǵy saıası dodanyń bir ereksheligi – depýtattar ádettegideı 4 jylǵa emes, 5 jyldyq merzimge saılandy.

Aıta keterligi, «Kelisim» 2017 jyl­ǵy saılaýda «Rıgaǵa qyzmet etý abyroı» partııasymen birlesip, koalısııa quryp, dýmany basqardy. Sol kezde qos partııa 32 oryn, 2013 jyl – 39, 2009 jyly – 38 oryn ıelendi. Bıylǵy saı­laýda «Kelisimge» – 12, al olardyń burynǵy áriptesteri «Rıgaǵa qyzmet etý abyroı» partııasyna 5 oryn ǵana buıyrdy. Osylaısha bul koalısııa 2009 jyldan keıin alǵash ret Rıga dýmasynda laýazymdy qyzmetke óz ókilin usyna almaıdy. Bir ereksheligi sol, bul ekeýi de eldegi orys etnosynyń partııasy sa­na­lady.

«Damý úshin/Kelisemin» jáne «Úde­meli» birlesken partııalary (18 oryn) koalısııa quryp, qalany basqarady.

«Rıgany qaıtadan latysh etemiz» degen urandy ustanǵan «Ulttyq birlestik» partııasy koalısııa quramyna enbek. Árıne, qazirgi tańda shahardyń kóp­shiligi orys tilinde sóıleıdi. Biraq partııa óz maqsatyna birtindep jetip keledi de­sek qatelespeımiz. Bıylǵy saılaý qory­tyndysyna saı, qala basshylyǵy tolyqtaı ultshyldardyń qolyna ótti.

«Kelisim» – Latvııadaǵy eń úlken já­ne eń baı partııa. Sońǵy ret ótkizilgen par­lamenttik saılaýda atalǵan partııa jeńiske jetti. Osylaısha memle­ket­tik bıýdjetten basqalarǵa qara­ǵanda áldeqaıda kóp qarajat aldy. Oppo­zısııa «Kelisimdi» orys tiline jáne orys tildi elektorattarǵa basymdyq beredi dep synap júr. Onyń ústine, «Edı­naıa Rossııa» partııasymen ynty­maq­tastyq jóninde kelisimge kelgeni de unaǵan joq.

El prezıdenti Egıl Levıts LTV arnasyna bergen suhbatynda kóp uzamaı Rıgada qalypty bılik ornaıtynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, shahar áli kúnge deıin óz áleýetin tolyqqandy paıdalanǵan emes. Prezıdenttiń sózi­ne súıensek, Rıga keıingi jyldary jo­ǵaltqan ımıdjin qaıtarýǵa tolyq múmkindigi bar.

Sondaı-aq el basshysy Rıgany basqa­ratyn koalısııa shahardyń kele­shegin egjeı-tegjeıli talqylap, birlese otyryp jumys isteýdiń qajettigine ekpin berdi. Onyń aıtýynsha, endigi jerde partııalar básekelestikti doǵa­ryp, áriptestikke kóshýi tıis.

Premer-mınıstr Krıshıanıs Karınsh Rıgadaǵy jeńisti tarıhı oqıǵaǵa balap otyr. Onyń aıtýynsha, basqarýshy partııa elektorattyń pikirin ózgertýge qaýqarly. Sondaı-aq Rıgadaǵy kezekten tys saılaýdyń qo­rytyndysy memleketti basqarýdy jańa kezeńge ákelgenin de jetkizdi.

Latvııa buqaralyq aqparat qural­darynyń habarlaýynsha, jańa koalısııany 4 partııa quramaq. Olardyń qatarynda «Damý úshin/Kelisemin» jáne «Údemeli» birlesken partııalary jáne «Jańa birlik» partııasy bar. Ázirge partııalar qala merine Mar­tınsh Stakısti usynyp otyr.

Martınsh Stakıstiń sózine súıen­sek, aldaǵy ýaqytta koalısııa áleý­mettik máselelerge basymdyq bermek. Atap aıtsaq, balabaqshalar men mektepke deıingi mekemelerdegi kezek sany barynsha azaıtylady. Sondaı-aq áleýmettik sala qyzmetkerleriniń jalaqysy kóterilmek. Budan bólek, arzan turǵyn úımen qamtý, qorshaǵan ortany qorǵaý, qaladaǵy kásipkerlikti odan ári damytý máselelerine de erekshe nazar aýdarylady.

Jalpy, «Kelisim» 2011 jyldan bergi saılaýlardyń bárinde basym túsip kelgen. Biraq koalısııa quryp, parlament basqarǵan emes. Esesine, «Kelisim» men onyń kóshbasshysy Nıl Ýshakov
11 jylǵa jýyq ýaqyt boıy Rıga qala­syn basqardy.

Munyń basty sebebi – el halqynyń tildik aıyrmashylyǵyna tikeleı baılanysty. Negizinen Latvııa halqynyń basym bóligi latysh tilinde sóıleıdi, al Rıgada orys tili basym. 2011 jyly ótken sanaqtyń qorytyndysyna saı, shahar turǵyndardyń 50 paıyzy orys tilinde sóıleıtinin aıtqan. Biraq el bo­ıynsha latysh tilin qoldanatyndar sany 62 paıyzǵa teń. Sondyqtan «Kelisimge» negizinen orys tildi elektorat da­ýys beredi.

Bulaı dep kesip aıtýymyzdyń sebe­bi mynada: 2012 jyly Latvııada jal­py­halyqtyq referendým ótken-di. Sol kezde orys tilin ekinshi resmı til retinde qabyldaý máselesi qaral­dy. Halyqtyń basym bóligi «joq» dep jaýap bergenimen, orys tilin qol­da­ǵan­dardyń sany buǵan deıingi saılaýlar­da «Kelisimge» daýys bergenderge teń. BBC arnasynyń habarlaýynsha, bıyl­ǵy saıası dodada «Kelisimdi» qoldaý­shylar daýys berýge kelmeı qalǵan.

Máseleniń bári – partııa kóshbas­shysy Nıl Ýshakovqa tikeleı baılanysty. Bıyl buqaralyq aqparat quraldarynda onyń jemqorlyqqa qatysy bar ekeni aıtylyp, qyzmetinen ketken-di. Sodan keıin-aq «Kelisimniń» kelisimi buzyldy. Depýtattar partııa quramynan shyǵyp, qalany basqarýdan qaldy. Osylaısha Rıganyń kezekten tys saılaýy ótken edi.

Sarapshylardyń paıymdaýynsha, Nıl Ýshakovqa qatysty daýdan bólek, buqaralyq aqparat qural­dary da «Keli­simniń» jeńilýine áser etti dep esep­teıdi. Máselen, «Keli­simdi» qol­daı­tyn «Birinshi baltyq arna­synyń» jańalyqtar bólimi sońǵy ret 19 naýryzda efırge shyqqan eken. Sodan beri reseılik «Birinshi arna­nyń» ónimderin usynyp keledi. Sońǵy esepteý boıynsha «Birinshi bal­tyq arna­synyń» aýdıtorııasy 8 pa­ıyzdy quraǵan. Al «Kelisimdi» qol­daıtyn basqa buqaralyq aqparat qural­darynyń aıtarlyqtaı bedeli joq.

Jemqorlyqqa qatysty daýdyń sha­ńy basylǵan soń, Ýshakov Eýro­par­­lamentke taǵaıyndalǵan. Soǵan baı­lanysty saılaý kampanııasyn tek ınternet arqyly júrgizdi. Al shaharda partııa atynan eshkimge tanylmaǵan Kons­tantın Chekýshın esimdi azamat syn­ǵa tústi.

Jalpy, bıylǵy saılaýda orys et­nosynyń partııasy sanalatyn 4 par­tııa synǵa túsken. Olardyń bári elektorat­tarmen orys tilinde sóılesedi ári etnostyq biregeılik týraly másele kóterip júr. Bıylǵy daýys berý qory­tyndysy boıynsha «Kelisim» men «Latvııanyń orys odaǵy» partııasy ǵa­na dýmadan oryn alýǵa jetkilikti qol­daýǵa ıe boldy. Osylaısha 2022 jylǵy parlamenttik saılaýda elde orys tiline basymdyq beretin birde-bir partııa qalmaýy múmkin.

Latvııa – Qazaqstannyń Baltyq jaǵalaýy elderindegi basty saýda-eko­no­mıkalyq áriptesteriniń biri. Byl­tyr ekijaqty taýar aınalymy 75,2 mıllıon dollardy qurady.

Elimiz Latvııaǵa aýyl sharýashylyǵy ónimderi, tabıǵı gaz, kómir eksporttap, mashına jáne jabdyqtary, elektro­nıka, azyq-túlik, dári-dármekter ımporttaıdy. Qazaqstanda latysh kapıtalynyń qa­ty­sýymen 100-ge jýyq kásiporyn jumys isteıdi.

Sondaı-aq Ventspıls portynda Qazaqstannyń astyq termınaly orna­las­qan. Bul – Eýropalyq odaqtaǵy al­ǵashqy qazaqstandyq nysan. Osy port arqyly otandyq astyq álem naryǵyna shyǵarylady.