Talaptan talap týady
Qoǵam, ata-ana, muǵalimder, tipti talapkerler árdaıym UBT-nyń ádil ótýin talap etedi. Osy talaptan Bilim jáne ǵylym mınıstrligi talapkerlerge arnalǵan jańa bir talapty engizdi. Bul týraly Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov:
«Bıylǵy Ulttyq biryńǵaı testileý erekshe boldy. Bastysy, ashyqtyq pen ádildikti barynsha qamtamasyz etýge tyrystyq. О́tken jyly akademııalyq adaldyqty qamtamasyz etý úshin erejelerdi qatańdatý týraly sheshim qabyldadyq.
Osylaısha qoldanyp úlgerse de, úlgermese de tyıym salynǵan zattarmen testileýge kirgen talapkerlerdiń nátıjelerin joıý týraly jańa norma engizildi. Tipti testileýde qoldanýǵa tyıym salynǵan zattardy alyp kirýge áreket etkender emtıhanǵa múlde jiberilmeıtin boldy», dedi.
Iá, bárimiz biletindeı, buryn kireberistegi tekserý kezinde metall izdegish quraldar arqyly telefon tabylsa, ony sondaǵy jaýapty adamdar alyp qalatyn. Biraq talapker testileýge jiberile beretin. Osyndaı ereje buzýshylar sany jyl saıyn elimiz boıynsha 100-150 myńnan asady. Eger emtıhan kezinde telefonmen ustalyp qalsa, komıssııada onyń telefondy qoldanyp úlgergeni dáleldenýi kerek edi. Tek sonda ǵana talapkerdiń nátıjeleri joıylatyn. Ári bul prosess testileýdegi basqa talapkerlerge kedergi keltirip, ýaqytyn alatyn edi. Al qazir qalaı?
Bıyldan bastap aýdıtorııa túgili kireberiste-aq testileýde qoldanýǵa tyıym salynǵan zattar, aıtalyq, telefon tabylsa, talapker testileýge jiberilmedi. Osy normanyń nátıjesinde tyıym salynǵan zattardy emtıhanǵa kirgizýge áreket etetinderdiń sany 70 esege azaıdy, 2019 jyly 128 myńnan asa telefon tabylsa, 2020 jyly olardyń sany 2500-ge jýyqtaǵan.
Jazalaýshy da jazalanady
Talaptan talap týyp, testileýdi uıymdastyrýdyń jańa normalary engizilgen soń burynǵy kórsetkishterde edáýir ózgerister baıqaldy. Máselen, emtıhan qorytyndysyn joıý faktisi 100 esege kóbeıdi. 2019 jyly 128 telefon alyp kirý faktisi oryn alyp, 24 talapkerdiń UBT nátıjeleri joıylǵan. Al 2020 jyly tyıym salynǵan zattar tabylǵan barlyq 2500 adamǵa qatań shara qabyldanyp, olar test tapsyrý múmkindiginen aıyryldy. Mine, osynyń negizinde UBT-nyń ortasha upaıy da tómendedi, paıyzdyq mólsherde shekti ball jınaǵan talapkerlerdiń sany aıtarlyqtaı azaıdy.
UBT-nyń bir jyry – jemqorlyq. Biz bul týraly testileý týraly maqalalarymyzdyń bárinde derlik jazdyq. Eń soraqysy da sol, testileý kezinde kóbine jemqorlyqqa jol beretinder jemqorlyq jaǵdaılarynyń oryn almaýyn qadaǵalaý úshin taǵaıyndalatyn komıssııa músheleri edi. «UBT-2020: talapty buzǵan talapkerdiń taǵdyry» atty maqalamyzda komıssııaǵa múshe bolǵan belsendi muǵalim Aıman Saǵıdýlla kireberistegi tekseristi júrgizetin adamnyń áldebir talapkerdi arnaıy apparat onda telefonnyń bar ekenin bildirip shıqyldasa da testileýge kirgizip jibergenin aıtyp edi. Mundaı faktiler jeterlik. Al jaqynda Ulttyq testileý ortalyǵynyń dırektory Dıdar Smaǵulov testileýdiń barlyq beınejazbalaryn tekserý kezinde áldeneden kóshirip otyrǵan talapkerdi kameradan kórsetpeı kólegeılep turǵan komıssııa múshesiniń áreketin vıdeodan (betin buldyratyp) kórsetti. Mysalǵa keltirgen dál osy eki jaýapty adam shyn máninde talapty buzǵan talapkerlerdi jazalaýǵa mindetti edi. Biraq talapkerdiń tártipti saqtaýyn qasaqana baqylamaǵandar jáne sondaıǵa jol bergen komıssııa músheleriniń ózderi jazalandy.
«Bul – testileýdiń ádil ótýi úshin jasalǵan qadam. Bıyl UBT ótkizý erejelerin buzǵany nemese jumysty nashar uıymdastyrǵany úshin 20-dan asa komıssııa músheleri men basshylary jazalandy. Kún saıyn UBT pýnktterindegi komıssııalardyń quramyna ózgertýler engizýge, mindetine nemquraıdy qaraǵan áriptesterimizdi aýystyrýǵa nemese bul jumystan shettetýge týra keldi. Buǵan qosa birneshe pýnktte jappaı buzýshylyqtardyń ashyq jáne óreskel túrde oryn alýyna baılanysty testileýdi múldem toqtatýǵa jáne basqa kúnderge aýystyrýǵa májbúr boldyq. Mundaı jaǵdaı Shyǵys Qazaqstan men Túrkistan oblystarynda kezdesti. Degenmen Bilim jáne ǵylym salasyndaǵy sapany qamtamasyz etý komıteti men Arnaıy monıtorıngtik toptaǵy áriptesterimizdiń belsendiligi, birlesken kúsh-jigerimizdiń arqasynda qajetti tártipti ornata aldyq. Mundaı sheshimderdi qabyldaý ońaı emes. Talapkerlerdiń áli bala ekenin túsinemiz, dese de olardy erejeni saqtaýǵa, óz kúshine ǵana senýge úıretý – mańyzdy», dedi mınıstr A.Aımaǵambetov.
Suraqqa da suraq kóp
Keıbir pysyq talapkerler testileýdegi mán-maǵynasy joq suraqtardy qosymsha beriletin qaǵazǵa túrtip nemese eske saqtap shyǵatyn. Sodan soń ony áleýmettik jelilerde jarııalaıdy. Bıyl testileýge telefon alyp kirgen keıbir talapkerler syrttaǵy «synaqqa saqadaı saı muǵalimderinen» kómek surap, WhatsArr jelisindegi chattarǵa synaq kitapshalaryn sýretke túsirip jibergen. Ony biz de kórdik. Rasymen, ondaǵy suraqtarǵa, tipti muǵalimder qınalyp jaýap beretin shyǵar. Sebebi suraqtardyń ózi túsiniksiz. Bizdińshe, UBT-daǵy eń ońaı suraqtar – jaýabyn jattap alýǵa bolatyn tapsyrmalar. Al jaýapty tek jattap alǵan talapker qandaı maman bolady?
Mınıstrdiń málimdeýinshe, aldaǵy ýaqytta UBT suraqtary SAT, PISA sekildi testerdiń úlgisi boıynsha tolyq jańartylmaq. Osyǵan baılanysty A.Aımaǵambetov: «Suraqtardyń mazmuny áli de kóńilimizden shyqpaıdy. Sońǵy birneshe jylda testileý suraqtarynyń bazasyn jańartý boıynsha jumys júrgizilgendigine qaramastan, suraqtardyń basym bóligi áli de qajetsiz faktilerdi jattap, este saqtaýǵa baǵyttalǵan. Synı oılaý men fýnksıonaldyq saýattylyqty birinshi orynǵa qoımasa, oqý prosesiniń mańyzdylyǵy joǵalady. Fýnksıonaldyq saýattylyqqa jáne bilimdi ómirde qoldanýǵa basymdyq beretin kez keldi. Osyǵan oraı endi aldymyzda testtiń bazasyn SAT, PISA sekildi testterdiń úlgisi boıynsha tolyq jańartý máselesi tur. Bul – múlde basqa sıpattaǵy tapsyrmalar, ıaǵnı UBT-da jattap alýǵa, kóshirýge múmkindik bermeıtin suraqtar bolýy kerek. Atalǵan sharanyń barlyǵy aldyn ala ǵylymı derekterdiń negizinde sarapshylar men pedagogterdiń talqylaýy arqyly qabyldanatyny sózsiz. Sodan keıin ǵana naqty sheshim qabyldanady», dedi.
Maǵynasyz suraqtar – UBT-nyń taǵy bir jyry. Bul másele mınıstrdiń osy aıtqan sheshiminen keıin birjola bite me, belgisiz. Ony ýaqyt kórsetedi.
Jasandy ıntellekt jemqorlyqqa jol bermeıdi
Senesiz be, testileýdiń ádil ótýin qamtamasyz etý úshin qurylatyn komıssııa men komıssııa músheleriniń jumysyna mıllıardtaǵan aqsha bólinedi. Al komıssııa músheleriniń keıbiri, joǵarydaǵy jaǵdaıdan kóz jetkizgenimizdeı, memlekettiń qarajatyn jelge shashyp otyr. Sonda qaıtpek kerek? Vedomstvo basshysy A.Aımaǵambetovtyń aıtýynsha, sıfrlandyrý dáýirinde komıssııa quramynda birneshe myń adamnyń bolýyn qamtamasyz etý úshin 1,5 mlrd teńge jumsaýǵa jol berilmeý kerek, onyń ústine bunyń nátıjesi tıimsiz. Sondyqtan mundaı rásim endi zamanaýı proktorıng pen beınebaqylaý júıesi qamtamasyz etilgen elektrondy formatqa ótedi. Shyny kerek, bul jumystyń bastamasyn bıylǵy UBT qorytyndysynan jáne nátıjesinde grant ıelenip turyp qaıtadan aıyrylyp qalǵandardyń shyqqanynan kórip otyrmyz.
Ulttyq testileý ortalyǵynyń basshysy D.Smaǵulov tamyz aıynyń aıaǵynda qoldaǵy granttan qaıta qaǵylǵandarǵa qatysty:
«UBT beınejazbalarynyń qorytyndysy boıynsha 158 testilenýshiniń nátıjeleri joıyldy, olardyń 97-si grant ıegeri atanǵan edi. О́kinishtisi, sol grant ıelengen 97 testilenýshiniń ishinde 138 ball alǵan túlek te bar. Osyǵan oraı endi ádil tapsyrǵan, biraq grantqa ótpegen 97 bala 2 apta ishinde grant ıegerleri atanyp, tirkeledi. О́kinishke qaraı tártipti qamtamasyz etetin kezekshiniń ózi qylmystyq áreketke baılanysy bar ekeni týraly faktiler anyqtaldy. Qarańyzdarshy, suraq kitapshasyn asqan «batyrlyqpen» fotoǵa túsirip otyrǵan balany denesimen kameradan qalaı jaýyp turǵan sol beınejazbadaǵy komıssııa múshesiniń eń bolmaǵanda bilim berý salasynan jumystan bosatylýyn, al odan beter shara retinde qatal jaýapkershilikke tartylýyn talap etemiz. Adamdarǵa senbeımin. Biraq tehnologııalardy jaqsy kóremin, óıtkeni tehnologııalar satyp ketpeıdi», dep jazdy.
Keıin belgili bolǵandaı, beınejazbalardyń qorytyndysy boıynsha grantynan aıyrylǵan 97 talapkerdiń ornyna testileýdi ádil tapsyrǵan 97 talapkerdiń grant ıelengeni jarııalandy. Jemqorlyqtyń jolyn kesýdi qalasaq, shynymen de UBT-ny tolyqtaı avtomattandyrý kerek-aq.
