Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Bıyl Shyǵys Qazaqstan oblysynda 603,4 myń gektar egis alqabyna dándi-burshaqty daqyldar, al 281,6 myń gektar alqapqa mal azyǵynyń daqyldary egildi. Dándi-burshaqty daqyldardyń kólemi ótken jylmen salystyrǵanda 53,62 myń gektarǵa ulǵaıǵan. Al jemshóp alqaby kerisinshe 9,9 myń gektarǵa azaıdy.
О́ńirde dándi-burshaqty daqyldar arasynda kúzdik jáne jazdyq bıdaı, qara bıdaı, arpa, suly, qaraqumyq, burshaq, soıa, noqat, júgeri, masaq qospasy, tary, trıtıkale jáne qumaı qospasy ósiriledi. Jemshóp daqyldarynyń ishinde súrlemdik júgeri, dándi-burshaqty jemshóp daqyldary bar. Oblys dıqandary negizinen bıdaı jáne kúnbaǵys daqyldaryn ósirýge kóbirek kóńil bóletinin aıta ketý kerek. Olaı deıtinimiz, bıyl egis alqaptarynyń 420,8 myń gektaryna bıdaı, al 420,5 myń gektaryna kúnbaǵys egildi.
– Oblys aýmaǵynda oraq maýsymy shildeniń sońyna qaraı qara bıdaı orýdan bastaldy. Bıyl daqyldardyń óńdeýden keıingi salmaqta bıdaıdyń ónimi gektaryna – 12 sentnerden, arpa – 10,4, dándik júgeri – 16,5, suly – 10,9 sentner, tary gektaryna – 8,4 sentnerden, qaraqumyq – 8,6, qara bıdaı – 10,9, masaq qospasy ár gektardan – 8,1 sentner, kúnbaǵys gektaryna – 10, soıa – 9, raps – 10,6 sentnerden bolady dep boljap otyrmyz, – deıdi oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary mindetin atqarýshy Dılıara Jylqaıdarova.
Onyń aıtýynsha, alqaptardan orylǵan ónimdi keptirip, qambaǵa quıýǵa múmkindik jetedi. Jınalǵan ónimdi ysyrap etpeı óńdeý úshin oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerde 300 mehanıkalyq tok jáne 90 keptirgish bar. Sondaı-aq altyn alqapty aýdandarda astyq keptirýge arnalǵan 8 elevator jumys istep tur. Altaı, Shemonaıha, Glýbokoe aýdandary men Semeı, О́skemen qalalaryndaǵy elevatorlar, astyq qabyldaý pýnktteri men sharýalardyń menshikti qoımalary bir ýaqytta 1 mln tonnaǵa jýyq astyqty saqtaýǵa qaýqarly.
Aýylsharýashylyq basqarmasynyń málimetinshe, shyǵystan kúnbaǵys, zyǵyr jáne raps sııaqty maıly daqyldar elimizdiń ózge oblystaryn aıtpaǵanda, alys-jaqyn shetelderge de eksporttalady. Máselen, kúnbaǵys Reseıge, Tájikstanǵa, О́zbekstanǵa, Qytaıǵa ótkiziledi. Al zyǵyr bólek Aýstrııaǵa, Belgııaǵa, Mońǵolııaǵa, Polshaǵa esporttalady. Raps ta Reseıge, Aýstrııaǵa, Iranǵa, Mońǵolııaǵa jáne Danııaǵa shyǵarylady.
Elimizdiń «Astyq saqtaý qaǵıdalaryna» sáıkes, astyq qabyldaý kásiporny men astyq ıesi arasynda jasalǵan shart boıynsha astyq tógýdiń jospary jasalady. Zańda kórsetilgendeı, astyq sanıtarlyq-epıdemııalyq, fıtosanıtarlyq talaptarǵa saı qoımalarda saqtalady. Al astyqty saqtaý baǵasy elevatorlar men qoımalardyń saıasatyna sáıkes qoıylatyn kórinedi.
Jer emgen sharýalar úshin úlken máselelerdiń taǵy biri janar-jaǵarmaımen qamtý problemasy edi. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy mamandarynyń málimdeýinshe, óńirdegi sharýalardyń oraq naýqanyna 30 myń tonna dızel otynyn qajet etken. Onyń 26 myń tonnasyn Energetıka mınıstrligi bólip, úsh myń tonnasy shildede jetkizildi. Al tamyz ben qazan aralyǵynda Pavlodar munaı-hımııa zaýytynan 23 myń tonna dızel otynyn jetkizý josparlanǵan.
Túgin tartsań maıy shyǵatyn Shyǵys óńirinde dándi daqyl orýmen qatar mal azyǵyn daıyndaý jumystary da qarqyndy júrgizilýde. О́nim mólsherin saraptap, saralap otyratyn mamandardyń esebinshe, qazirgi ýaqytta 1693,2 myń tonna shóp daıyndalǵan. Demek, jemshóp daıyndaý jumystarynyń 70 paıyzy oryndaldy. Tarqatyp jazar bolsaq, pishendeme 119 myń tonna, saban 42,5 myń tonna, súrlem 12,6 myń tonna, qunarly jem 25,4 myń tonnany qurady.
Jalpy, qurǵaqshylyq shóp pen saban jınaý kólemine áser etip, olardyń ónimdiligin tómendetti. Ala jazdaı jaýmaǵan jańbyr kúzge qaraı sibirlegen. Álbette bul sharýalar úshin qolaısyz. Orǵany ysyrap bolmaýy úshin saqtandyrýdy qolǵa alǵan. Onyń sharttaryn jasaý úshin «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý» qory júzege asyrady. Bıyl topyraqtaǵy ylǵaldyń artyq bolýynan saqtandyrý kelisimi «Qoldau.kz» saıtyndaǵy «Agroinsurance» aqparattyq júıesinde jasaldy. Saqtandyrý merzimi 15 tamyz ben 15 qazan aralyǵyndaǵy ýaqytqa eseptelgen.
Aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary mindetin atqarýshy Dılıara Jylqaıdarovanyń aıtýynsha, oblysta 8 myń gektarda topyraqtaǵy artyq ylǵal ındeksin saqtandyrýǵa baılanysty tólem tólenipti. Egistikterdi qurǵaqshylyqtan saqtandyrý úshin oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshiler 27 mln teńgeden astam saqtandyrý tólemderin alǵan.
Keltirilgen kedergilerge qaramastan, oraq naýqany oıdaǵydaı júrip jatyr. Dándi daqyl ret-retimen orylyp jatyr. Egis alqaptaryn saqtandyrý isi de ilgerilegen. Dıqandardyń endigi maqsaty qys túskenshe, ashyq jatqan súrlemdi jaýyp, altyn dándi qambaǵa jetkizý. Ázirge tek kúnbaǵysqa ǵana oraq túse qoıǵan joq.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
