– Jandar Danııarbekuly, ózińiz jetekshilik etetin qordyń nesıelendirýge baǵyttalǵan baǵdarlamalary týraly aıtsańyz?
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly byltyrǵy halyqqa Joldaýynda «Tıimdi shaǵyn jáne orta bıznes – qala men aýyldy damytýdyń berik negizi» dep aıtqan bolatyn. Biz osy baǵytta júıeli jumys júrgizip kelemiz. Mysaly, Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory 2017 jyldan beri «Eńbek» nátıjeli jumyspen qamtý jáne jappaı kásipkerlikti damytý baǵdarlamasynyń ekinshi baǵytyn iske asyrýda. Naqty aıtar bolsam, mal sharýashylyǵyn, ósimdik sharýashylyǵyn, aýyl kásipkerligin damytý jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý men saqtaý jobalaryn qarjylandyramyz. Nesıe 6%-ben, al kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasy múshelerine 4%-ben beriledi. Sonymen qatar ár salaǵa baılanysty 1 jyldan 2 jylǵa deıingi aralyqta jeńildik kezeńi qarastyrylǵan.
Budan bólek, mal sharýashylyǵyn damytýǵa arnalǵan taǵy bir jobamyz bar. Iri qara, qoı, túıe, jylqy sharýashylyqtaryna 10 jylǵa 30 mln teńgege deıingi somada nesıe beremiz. Bul – jeke kásipkerlikterge, sharýa qojalyqtaryna jáne fermerlik sharýashylyqtarǵa baǵyttalǵan baǵdarlama. Nesıe sýbsıdııany eseptegende 6 paıyzben beriledi. Eki jylǵa deıingi jeńildik merzimi bar.
Osy tusta aıta keteıin, nesıe alýshylarǵa qoıylatyn birqatar talaptar bar. Atap aıtqanda, ótinim berýshiniń nesıe tarıhy jaqsy bolǵany abzal. Kepilge qoıatyn múlki bolýy shart. Budan bólek, bıýdjettik jáne qarjy uıymdarynyń aldynda merzimi ótken bereshegi bolmaýy kerek.
– Sharýalardyń nesıege qol jetkizý prosesin jeńildetý baǵytynda qandaı jetistikterińiz bar?
– Suraǵyńyz óte oryndy. «QazAgro» holdıngi basshylyǵynyń bastamasymen nesıe berý prosesin avtomattandyrý jumysyn qolǵa aldyq. Dál qazirgi ýaqytta «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda mal sharýashylyǵyn damytý baǵyty boıynsha 4 mln teńgege deıingi nesıege ótinim qabyldaý www.online.fagri.kz portaly arqyly onlaın qabyldanyp jatyr. Ázirge Aqmola jáne Almaty oblystaryndaǵy fılıaldarǵa testtik rejimde engizdik. Osy arqyly nesıe alýshy «Eńbek» baǵdarlamasynyń talaptaryna sáıkestigin tekserýge ótinim jibere alady.
Buryn 10-13 qujat jınaý talap etilgen bolsa, qazir tek ótinim berýshiniń jeke kýáligi, elektrondy sıfrlyq qoltańbasy jáne kepildikke qoıatyn múliginiń qujaty ǵana qajet.
О́tinimdi aldyn ala maquldaý sheshimi 15 mınýttan 1 saǵatqa deıingi aralyqta qabyldanady. Al ótinimdi odan ári qaraý merzimi 15 kúnnen 5 jumys kúnine deıin qysqarady.
– Bıyl elimizde egis alqaptaryn erikti saqtandyrý júıesi iske qosyldy. Ony ary qaraı júzege asyrý sizderge júktelgen eken. Osyǵan toqtalyp ótseńiz.
– Buryn mindetti saqtandyrý júıesi jumys istegen bolatyn. Bıyl erikti saqtandyrý júıesin iske qostyq. Egis alqaptary qurǵaqshylyqtan jáne topyraq ylǵalynyń artyq bolýy saldarynan saqtandyrylady. Bıyl 60 sharýashylyq egis alqaptaryn saqtandyrdy. Saqtandyrý syıaqysy 199 mln teńgeni qurady. Nátıjesinde 47 sharýashylyq jalpy somasy 491 mln teńge bolatyn saqtandyrý tólemin aldy. Bul da fermerler úshin óte qajet qoldaý.
Saqtandyrý shartyn jasasýdan bastap saqtandyrý jaǵdaıyn tirkeýge deıingi prosess WWW.QOLDAU.KZ platformasyndaǵy «Agroinsurance» aqparattyq servısinde júzege asyrylady. Shart jasasqan soń fermer saqtandyrý syıaqysy somasynyń tek 50%-yn tóleıdi, qalǵan bóligi memlekettik qoldaý esebinen tólenedi.
– Eger sharýalar ekinshi deńgeıli bankterden nesıe alatyn bolsa, onyń 50 paıyzyn kepildendirýdi qolǵa alypsyzdar. Bul qalaı iske asady?
– О́zderińiz bilesizder, ekinshi deńgeıli bankter aýyl sharýashylyǵy salasyn qarjylandyrýǵa bara bermeıdi. Mysaly, 2014 jyly salaǵa bankter 431 mlrd teńge bólgen bolsa, 2019 jyly qarjylandyrý kólemi bes esege tómendep, 89 mlrd teńgege deıin azaıdy. Sol sebepti biz bankterdiń sharýalarǵa da nesıe berý múmkindigin qarastyrý maqsatynda osyndaı kepildendirý saıasatyn qolǵa aldyq. Búgingi tańda «ATFBank», «NurBank», «BankSentrkredıt» jáne «RBKbank» aksıonerlik qoǵamdarymen memorandýmǵa qol qoıdyq. Qazirdiń ózinde kepildendirýge ótinim bergen fermerler bar. Bul jobaǵa kepildendirý júıesine ekinshi deńgeıli bankterdiń nesıesi arqyly ınvestısııalyq jobalardy iske asyryp kele jatqan jáne iske asyrýdy josparlaǵan fermerler men jeke kásipkerlik sýbektileri qatysa alady. Kepildendirý shartyna sáıkes, jyldyq mólsherlemesi 17%-dan joǵary bolmaıtyn 3 mlrd teńgege deıingi nesıe somasynyń merzimi 10 jyldan aspaýy tıis. Kepildendirý Agroónerkásip keshenindegi jáne tamaq ónimderin óndirý qyzmetiniń barlyq túri boıynsha ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa beriledi. Bul aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler úshin óte tıimdi tetik bolary sózsiz.
Áńgimelesken
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
