Osy úrdis áli kúnge deıin jalǵasyn taýyp keledi. Jón-aq uly tulǵanyń aqyndyǵyna ári qara sózge des bermegenine qosa ánder men áýender shyǵarýda da shyn mánindegi klassıkalyq deńgeıde kóterile bilgeni bólek bir áńgimeniń enshisi. Abaı ánderiniń taqyryptyq tutastyǵy men janrlyq tabıǵaty, yrǵaqty jáne ólshemdik oralymdylyǵy elimizdiń ár qıyryndaǵy konsert zaldarynan kórinis taba aldy ma?
Bul saýalǵa tolyqqandy jaýap qaıtarý ońaı emes sekildi. Bıylǵy naýryz aıynyń basynda el aýmaǵyna sheńgelin sala bastaǵan indet Abaı ánderin shyrqaýǵa múmkindik bermedi. Bul baǵytta aldyn ala oılastyrylǵan konserttik baǵdarlamalar keıinge yǵystyryldy. Esimi elge eleýli óner ıesi, QR-nyń eńbek sińirgen qaıratkeri, parasat ordeniniń ıegeri, Ǵarıfolla Qurmanǵalıev atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq fılarmonııasynyń ánshisi Qatımolla Berdiǵalıevtyń dananyń 175 jyldyǵyna arnalǵan "О́leńdi qaıtyp qoıarsyń" atty jeke konserti de osyndaı kúıge tap bolǵan edi. Áıteýir kóńilge medeý tutarlyq jáıt bıylǵy sáýir aıyna belgilengen taqyryptyq konsert qazan aıynyń basynda onlaın formatta óz tyńdarmandaryn tapty.
Búginde kim konsert qoımaı júr? Másele munda emes, basty másele óner tarlanynyń óz bastamasy boıynsha ótkizilgen onlaın konsert Abaı ánderiniń tól tabıǵatyn tereńirek tanýǵa , budan alynatyn lıazzatty boıǵa shymshymdap sińirýge ólsheýsiz áser etkeninde. Sondyqtan da kelesi kezektegi Abaıdyń mýzykalyq murasyna qatysty áńgimeni avtorlyq konsertte oryndalǵan nómirlermen baılanystyra baıandaǵandy jón kóremiz. Mundaǵy basty maqsat Qatımollanyń ózi aıtqandaı Abaı ánderiniń ólmes, óshpes rýhyn tyńdarmaǵana beretin tálimi men taǵylymyn búgingi jas urpaqtyń boıyna sińire bilýge umtylys bolyp shyǵady.
Álemdi sulýlyqpen qosa mahabbat ta qutqara alatyny jadymyzda júrgeni jón. "Mahabbatsyz – dúnıe bos, haıýanǵa ony qosyńdar" dep uly da, názik sezimniń shetsiz de sheksiz qudyretin dóp basqan dana óz ánderine de negizinen biryńǵaı mahabbatty arqaý etkeni aıan. Júrek túpkirindegi mahabbattan syr ańǵartyp, kóńil pernesin dóp basatyn "Aıttym sálem qalamqas", "Kózimniń qarasy" jáne "Qaqtaǵan aq kúmisteı keń mańdaıly" sekildi Abaı ánderin ánshi Daýletkereı atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq halyq aspaptar orkestriniń súıemeldeýimen oryndady. Sondaı-aq danyshpan tulǵanyń "Ata-anaǵa kóz qýanysh" "Segiz aıaq" jáne "Boıy bulǵań" sekildi ánderi jeke daýysta dombyramen aıtýǵa yńǵaıly ekeni konsert kezinde aıqyn ańǵaryldy.
Abaı orystyń ádet-ǵuryp mýzykasy men qala romanstaryn boıyna sińire alǵanyn ekiniń biri bile bermeýi múmkin. Bul shynynda da erekshe qasıet. Budan uly aqynnyń mýzykalyq oı-órisi men deńgeıi ájeptáýir óse túskenin kóremiz. Aıtalyq Abaıdyń Pýshkın men Lermontovtan aýdarylǵan "Evgenıı Onegın", "Tatıananyń qyrdaǵy áni" jáne "Qarańǵy túnde taý qalǵyp" týyndylary qazaq dalasyna jyr bolyp sińip, án bolyp taralyp ketti emes pe?! Halqymyzdyń uǵymy men túsinigine birshama jaqyndap sanasyna sińisip ketýi úshin atalǵan tarıhı dúnıelerdiń tól mýzyka aspabymyz – dombyramen oryndalýynyń esh sókettigi joq sekildi.
Mýzyka mamandarynyń málimdeýinshe Abaı ánderi notaǵa túsirilgen kúnnen bastap fortepıanonyń súıemeldeýimen oryndala bastapty. Ári bul shyǵarmalardyń jeke daýysqa jáne horǵa laıyqtalǵan túrleri bar ekenine aıta ketken jón. Sonyń ishinde Abaı ánderi "Abaı operasynda" kóbirek kórinis tapqany belgili. Qomaqty mýzyka týyndysyna engen ánder óziniń alǵashqy tól týma nusqasy túrinde de, keıinnen keıbir shyǵarmashylyq turǵydaǵy ózgerister kirgizilgen kúıinde de oryndalyp júr. Qatımolla Berdiǵalıev onyń qaı qaısyn da óz repertýaryna engize alǵanyna kýá bola alamyz.
Operadaǵy bir ózgeshilik pen erekshelik – birqatar keıipkerler úshin Abaı úlgisinde án men arııalar jazylǵany. Bul rette qazaq operasynyń eń bir bıik shyńy kórnekti kompozıtorlar Ahmet Jubanov pen Latıf Hamıdıdyń "Abaı operasy" dep esepteımin. Men osy shoqtyǵy bıik mýzykalyq týyndydan Abaıdyń arııasy óz repertýarymnan oryn alǵanyn jón kórdim deıdi jasy jetpiske jaqyndap qalǵan sańlaq óner ıesi.
Áblahat Espaev, Nurǵısa Tilendıev jáne Sydyq Muhamdejanov sekildi kompozıtorlar Abaıdyń birqatar óleńderine ánder men romanstar jazǵany málim. Onlaın konsertte bul týyndylar da bar bolmys bitimimen , tek ózine tán boıaýy men naqyshyna keltire oryndaldy. Buǵan – Abaıdyń mýzykalyq shyǵarmalary negizinde ár túrli janrdaǵy arııalar men sýıýıta tipti orkestrge jeke qobyzben oryndalatyn týyndylar da jazylǵan. Bir saǵat 30 mınýt tóńiregindegi akademııalyq ýaqytqa jete qabyl ýaqytta aıaqtalǵan konsertte osy turǵydaǵy nomerlerdiń qamtylýy da onyń sıntezdiń tutastyǵyn quraı alady. Ári osy kórsetilgen ýaqyt ishinde oryndaýshy barlyq nomerlerdi orkestrdiń jáne fortepıanonyń súıemeldeýimen, sondaı-aq dombyra men jandy daýysta áýelete shyrqady. Osy kezde Qatımolla Berdiǵalıevtyń naǵyz shyǵarmashylyq babynda ekeni aıqyn kórindi. Túıip aıtqanda Oralda Abaıdyń týǵanyna 175 jyl tolýyna oraı ótkizilgen onlaın- konsert osynaý mereıli data qurmetine qosylǵan bir tamshy úlesteı áser qaldyrdy.
ORAL
