Qasym-Jomart Toqaev: Eldiń amandyǵy bárinen qymbat

Jaǵdaı turaqtalǵanymen, bosańsýǵa bolmaıdy

Memleket basshysy birinshi kezekte indettiń alǵashqy kezeńinde jiberilgen qatelikterdi taldaýǵa ýaqyt jetkilikti bolǵanyn, epı­demııaǵa qarsy kúres kezinde biraz tájirıbe jınaqtalyp, olardy meı­linshe tıimdi paıdalaný qajettigin, sondaı-aq Úkimet osyndaı kúrdeli ahýalda óz jumysyn tıimdi, sátti júrgizip kele jatqanyn jetkizdi.

– Barshańyzǵa aıan, qazir kóp­tegen elde sanıtarlyq ahýal kúr­delenip barady. Bul – koronavırýs indeti qaıta órshıdi degen sóz. Biz buǵan daıyn bolýymyz kerek. Indetke qarsy kúres úshin qajetti is-sharalardyń barlyǵy qabyldanǵan. Eń bastysy, tájirıbemiz bar. Osy kezeńde densaýlyq saqtaý salasyn nyǵaıtý úshin aýqymdy jumys atqaryldy. Azamattardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý jónindegi ulttyq jospar júzege asyrylýda. О́ńirlerdiń daıyndyǵyn aıqyndaıtyn ındıkatorlar júıesi engizildi. Jergilikti jerler­de jedel shtabtar qurylyp, jumys isteýde. Bul shtabtar is-qımyl sharalaryn ortalyqqa jaltaqtamaı, ózderi qabyldaı alady. Quzyrly organdardyń barlyǵy indetpen kúreske daıyn. Elimizdiń birtutas bıoqaýipsizdik júıesin qurý jumysy bastaldy. Halyqaralyq qoǵamdastyq ulttyq vaksına ázir­leý jónindegi jumystarymyzǵa qoldaý bildirip otyr. Qazir klı­nı­kalyq zertteýler júrgizilýde. Bul elimizdiń ǵylym salasynyń áleýeti zor ekenin kórsetedi, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy odan ári eldegi jaǵdaı turaqtalǵanymen, bosańsýǵa bolmaıtynyna basa nazar aýdardy.

– Jaz aılaryndaǵy kúrdeli ahýaldyń zardaptaryn esten shyǵar­maǵanymyz jón. О́kinishke qaraı, azamat­tarymyz, tipti jergilikti bılik óki­lderi saqtyq sharalaryn umyta bastady. Epıdemııany aýyzdyqtaý – ońaı sharýa emes. Onyń ekonomıkaǵa jáne ha­lyqtyń ál-aýqatyna tıgize­tin sal­daryn barynsha azaıtý – mańyz­dy mindet. Biz jan-jaqty oılas­ty­rylǵan jáne naqty sharalar qa­byl­daýymyz kerek, – dedi Q.Toqaev.

Testileý baǵasy nege joǵary?

Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde kóptegen elde epıdemııalyq ahýal­dyń nasharlaǵanyn atap ótip, osyǵan baı­lanysty jaǵdaı ýshyqqan kezde oǵan memlekettik organdardyń daıyn bolýy qajet ekenin aıtty. Qasym-Jomart Toqaev birqatar túıtkildi máseleni aıta kele, test synamalaryn alý kóleminiń azaıǵanyna nazar aýdardy. Sondyqtan testileý kólemin arttyrýǵa qatysty sharalar qabyldaý qajettigin atap ótti. Osy oraıda Memleket basshysy orta eseppen kúnine 40 myńnan 60 myńǵa deıin zertteý múmkindigi bola tura 18 myń ǵana zertteý júrgiziletinin, zerthanalardyń júktemesi 40% quraıtynyn, osy jyldyń 5 qazanyndaǵy jaǵdaı boıynsha 100 myń turǵynǵa testileýdiń eń tómengi deńgeıi Qyzylorda oblysynda, Shymkentte jáne Almaty oblysynda, maksımaldy deńgeı – Atyraý, Batys Qazaqstan oblystaryna tıesili bolǵanyn, zertteýlerdiń eń kóp sany osy jyldyń maýsym aıynda ótkizilgenin, ıaǵnı kúnine 33 myń, 2020 jyldyń 5 qazanynda 11 myńǵa jýyq zertteý júrgizilgenin sóz etti.

Budan bólek Prezıdent testileý baǵasyna qatysty máselege nazar aýdardy.

– Búkil álemde zerthanalar jelisiniń keńeıgenine jáne testileý baǵasynyń tómendegenine qaramastan, elimizde onyń quny joǵary bolyp otyr: 10 myńnan 18 myń teńgege deıin. Turǵyndardyń basym bóligi úshin bul baǵa qymbat dep oılaımyn. Úkimet pen ákimdikter test synamasyn alýdyń qarjylaı qol­je­timdiligi máselesin sheshýi kerek. Sonymen qatar basqa eldermen, sonyń ishinde, Reseımen salystyrǵanda betper­delerdiń baǵasy áli de sharyqtap tur. Onyń da baǵasyn tómendetý qajet. Úki­met betperdelerdiń bólshek saýdadaǵy shek­ti baǵasyn 60 teńge kóleminde bekitýdi josparlap otyr. Maǵan habarlaǵan máli­met boıyn­sha, Reseıde bul baǵa 20-30 teńge shamasynda. Básekelestikti qor­ǵaý jáne damytý agenttigine mundaı baǵa­lardyń sáıkestigine taldaý jasap, zert­hanalyq qyzmetter men jeke qorǵanysh quraldarynyń baǵalaryna monıtorıng júrgizýdi tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.

Olqylyqtardy joıýǵa Úkimet pen ákimder mindetti

Prezıdent el turǵyndarynyń jaz maýsymynda dári-dármek tapshylyǵyn kórgenin jıynǵa qatysýshylardyń esine saldy. Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasynan keıin ǵana tıisti sharalar qabyldanǵany belgili. Atap aıtqanda, dári-dármekterdiń eki aılyq qory jasaq­talyp, qajetti preparattardyń tizimi keńeıtildi, sondaı-aq olardy shetelden ákelý jáne tirkeý tártibi jeńildetildi.

– Biz jaz aılarynda dári-dármek tap­shylyǵyn aıqyn sezindik. Meniń tap­syr­mam boıynsha naqty jumys atqa­­ryldy. Atap aıtqanda, eki aıǵa jetetin qor jasaqtalyp, eń qajetti degen dári-dármektiń tizimi ulǵaıtyldy. Ony syrttan ákelý jáne tirkeý tártibi jeńil­detildi. Biraq óńirlerde dári-dármek­terdi turaqtandyrý qorlarynyń kólemi jáne daıyndyq jumystary birkel­ki emes. Mysaly, Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystarynda – 200 mln teńge­den. Mańǵystaý oblysynda – 300 mln teńge. Al Nur-Sultan qalasynda 1 mlrd 600 mln teńge, Almatyda – 5 mlrd teńge.

Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń óńirlerdegi daıyndyq barysyna bergen baǵasymen tanystyq. Soǵan sáıkes Mańǵystaý jáne Almaty oblystaryn­da emhanalar men aýrýhanalardyń da­ı­yndyǵy nashar ekendigi anyqtalyp otyr. Osy olqylyqtardy Úkimet pen ákimder dereý túzetýge mindetti. Úkimetke ákimdermen birlesip, eki apta ishinde turaqtandyrý qorlaryn belgilengen normatıvke sáıkes jasaqtaýdy jáne medısına ınfraqurylymynyń tolyq daıyn bolýyn qamtamasyz etýdi tapsyramyn, – dedi Q.Toqaev.

Prezıdent jıyn barysynda monıtorıng júrgizetin toptardyń belsendiligi tómendeı túskenin, tekseristerin azaıt­qanyn, áleýmettik jeliler arqyly túrli jıyn-toılarda túsirilgen fotosýret­ter taralyp jatqanyn, bul rette karantın sharalary saqtalmaı, zań buzý derekteri kóbeıip ketkenin synǵa aldy. Osy oraıda Memleket basshysy ákimderge monıtorıng júrgizetin toptardyń jumy­syn jandandyrýdy tapsyrdy ári Vedomstvoaralyq komıssııa osyny qatań baqylaýǵa alýy tıis ekenin atap kórsetti.

Sonymen qatar Prezıdent «SQ-Far­masııa» men Medısınalyq saqtan­dyrý qoryna qatysty qylmystyq tergeýdiń kesirinen densaýlyq saqtaý salasyn sıfrlandyrý prosesteri is júzinde toqtap qalǵanyn qozǵady. Memleket basshysynyń aıtýynsha, qazirgi ýaqyt­ta Qarjy mınıstrliginiń Qarjy monı­torıngi komıteti qylmystyq tergeý jáne sotqa deıingi is júrgizý sheńberinde densaýlyq saqtaý salasyn ıntegrasııalaý platformasyna kez kelgen ózgertýler engizýge baǵyttalǵan barlyq áreketterdi toqtatqan. Bul memlekettik organdardyń is-áreketteriniń sáıkessizdigin kórsetedi. Shyn máninde, bul ásirese qazirgi kezde múldem qolaısyz jaǵdaı. О́ıtkeni málimetterdi jınaý qolmen júzege asyrylady, medısınalyq uıymdar arasynda aqparat almasý júrgizilmeıdi. Osy oraıda Prezıdent atalǵan máseleni Úkimet, Prezıdent Ákimshiligi qysqa merzimde sheshýi kerek ekenin atap kórsetti.

Ústemeaqy jáne saqtandyrý tólemderi kedergisiz berilýi tıis

Memleket basshysy pandemııanyń ekinshi tolqyny bolǵan jaǵdaıda negizgi salmaq taǵy da medısına qyzmet­­ker­lerine túsetinine erekshe toqtaldy. Pre­zıdenttiń tapsyrmasy boıynsha ekinshi jartyjyldyqta tólemaqy úshin 150 mlrd teńgeden astam qarjy bólingen. Biraq ústemeaqy jáne saqtandyrý tólemderin alýda áli kúnge deıin bıýrokratııalyq kedergiler bar.

– Jergilikti jerlerde ústemeaqyǵa qatysty «sıfrmen oınaý» máselesi jalǵasýda. Bul qarjy bólý isinde osy ýa­qytqa deıin ashyqtyq joq. Mundaı jaǵ­daıdy boldyrmaý qajet. Bas dárigerler jumys ýaqytynyń esebin túzetýdi medısına qyzmetkerleriniń paıdasyna emes, kerisinshe jasaýǵa tyrysyp júr. Dárigerler ózderine tıesili aqshany surap almaýy tıis. 30 qyrkúıektegi málimet boıynsha pandemııa kezinde bul indetten 182 medısına qyzmetkeri kóz jumdy. Qazirgi kezde bul jaǵdaılardy túrli komıssııalar qarastyrýda. 37 otbasyna ǵana járdemaqy tólendi. Mundaı jaǵdaıǵa múlde jol bermeý kerek. О́lim sebepterin adam qaıtys bolǵannan keıin anyqtaý kóptegen qıyndyq, sonyń ishinde, etıkalyq sıpattaǵy túıtkilderdi týyndatady. Osy oraıda Úkimetke qaıtys bolǵan medısına qyzmetkerleriniń otbasylaryna egjeı-tegjeıli tergeý júrgizbeı, tıisti barlyq járdemaqyny tóleýdi tapsyramyn. Medısına qyzmetkerleriniń qyzmet barysynda naýqasqa shaldyǵýy rastalǵan jaǵdaıda olardyń tólemaqy­lary qysqa merzim ishinde sózsiz tólenýi tıis, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy basqa da aýrý túrleri boıynsha tıisti medısınalyq kómek kórsetýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Memleket basshysy ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý boıynsha jaǵdaıdyń nasharlaǵanyna arnaıy toqtaldy.

– Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý – negizgi basymdyqtyń biri. О́kinishke qaraı, ana ólimi kórsetkishi barlyq óńirde birneshe ese kóbeıip ketti. Byltyrǵy 8 aıda 36 áıel qaıtys bolsa, bıylǵy 8 aıda 131 áıel qaıtys boldy. Mysaly, Aqtóbe oblysynda bul kórsetkish shamamen – 13 ese, Qyzylorda oblysynda – 9 ese, Shymkent qalasynda 7 ese artty. Nege bul adamdarǵa kómek kórsetilmedi? Qandaı sharalar qabyldanyp jatyr? Bul óte ózekti suraqtar. Olarǵa ákimder jaýap berý kerek. Úkimetke óńirlermen birlesip, atalǵan faktilerdiń árqaısysyn tekserip, nátıjesin baıandaýdy tapsyramyn.

Ana men balany qorǵaý, onkologııalyq, kardıologııalyq, pýlmonologııalyq jáne me­dı­sınalyq kómektiń basqa da túrlerin kórsetý – el aldyndaǵy mindetimiz. Ákim­derdi, jalpy Úkimetti bul mindetten eshkim bosatqan joq. Prezıdent Ákimshiligine osy máseleni baqylaýǵa alýdy tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Pandemııanyń kelesi tolqyny jańa mindetter júkteıdi

Sonymen qatar keńeste basqa da máse­leler qarastyryldy. Atap aıtqanda, Mem­le­ket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úki­metke sheteldermen, ásirese jaǵ­daı kúrdelenip turǵan memleketter­men jol qatynasyn barynsha ońtaılan­dyrýdy tapsyrdy.

– Birinshiden, basqa memleketterde epıdemııalyq ahýaldyń kúrdelenýine baılanysty memlekettik shekaradaǵy ótkizý beketterinde baqylaýdy kúsheıtý kerek. 2020 jyldyń 5 qazanyndaǵy jaǵdaı boıynsha, Reseıde koronavırýs juqtyrýdyń 12 608 (ósim shamamen ­
1 paıyz), О́zbekstanda 374 (ósim 0,5 pa­ıyz), Qyrǵyzstanda 244 faktisi (ósim 0,5) tirkeldi, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, áýejaılarda, temir jol vokzaldarynda qatań epıdemııalyq baqylaý rejimin qaıta engizip, «qyzyl aýmaqtan» keletin adamdardy ekspress-testileýden ótkizý máselesin jolǵa qoıý kerek. Sondaı-aq Úkimet sheteldermen, ásirese jaǵdaı kúr­delenip turǵan memlekettermen jol qaty­nasyn barynsha ońtaılandyrýy tıis.

Prezıdent halyqtyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etetin qyzmetterdiń úzdiksiz jumys isteýiniń mańyzdylyǵyn atap ótti. Memleket basshysynyń pikirinshe, azyq-túlik qaýipsizdigi men áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń baǵalaryna qatysty máseleler erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi.

Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandy eldegi ekonomıkalyq belsendiliktiń kúrt tómendeýinen shyǵa aldy dep esepteıdi. Bıznesti yntalandyrý jóninde sharalar qabyldanyp, turǵyndardyń az qamtylǵan toptaryna kómek kórsetildi. Dúnıejúzilik bank elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń negizgi kór­set­kishteriniń qarqynyn joǵary baǵa­lady. Bul rette búkil álem boıynsha  pandemııanyń jaqyndap kele jatqan ekinshi tolqyny jańa mindetter júkteıdi.

Jıynda Prezıdent búginde astyq jınaý isi aıaqtalyp kele jatqanyn, bıyl 20 mln tonnaǵa jýyq astyq jınalǵanyn, bul ótken jylmen salystyrǵanda 34%-ǵa artyq ekenin, jınalǵan ónimdi saqtaýdy qamtamasyz etý jáne fermerlerge ónimin shetelge satýda kómektesý qajettigin jetkizdi.

Jıynda Memleket basshysy aýyl sharýashylyǵy salasyna qatysty basqa da máselelerdi qozǵady. Atap aıtqanda, Prezıdent veterınarlyq qyzmettiń damý deńgeıiniń tómendigi qus tumaýynyń órshýine jol bermeý úshin ýaqtyly sharalar qabyldaýǵa múmkindik bermegenin atap ótti.

Prezıdenttiń aıtýynsha, qustar­dyń jalpy ólimi jeke qosalqy sharýashy­lyqtarda 24 myń bastan jáne negizgi eki qus fabrıkasynda 500 myń bastan astam boldy. Sondyqtan jaǵdaı óte kúrdeli. Oǵan eń mańyzdysy nazar aýdarý kerek.

Sonymen birge Memleket basshysy veterınarlyq qyzmet eldiń jalpy bıologııalyq qaýipsizdik júıesiniń bóligi bolyp tabylatynyn sóz ete kelip:

– Úkimet veterınarlyq qyzmetti kúsheı­tý boıynsha sharalar keshenin ázirleýi kerek, óıtkeni qaýipsizdik másele­lerinen basqa, veterınarlyq qyzmettiń damý deń­geıi aýylsharýashylyq ónimderin eksport­taý múmkindigine tikeleı áser etedi, – dedi.

Qatań sharalar engizbeýge múmkindik bar

Prezıdent jıynda halyqpen qarym-qatynas jasaýdyń jáne keri baılanys ornatýdyń asa mańyzdy ekenine nazar aýdardy.

– Pandemııaǵa qarsy kúrestegi tabys, negizinen, halyqtyń qabyldanǵan sharalar men sheshimderge degen seniminiń deńgeıine baılanysty. Muny tájirıbe kórsetti. Al senim azamattardyń bılik tarapynan atqarylyp jatqan is-qımyl­darǵa túsinistik tanytyp, qoldaý kórse­týine baılanysty. Halyqpen turaqty dıalog jasap otyrý kerek jáne turǵyndarǵa týyndaǵan máseleler men qaterdi shynaıy ári ashyq aıtyp, ony sheshýdiń joldaryn usyný qajet. Jaǵdaıdyń ýshyǵýy sanıtarlyq jáne aldyn alý sharalaryn qatań saqtaýǵa baılanysty ekenin bıznes ókilderi men azamattarymyz túsinýge tıis. Shynaıy jáne optımıstik jaǵdaılar boıynsha bıyl qatań shekteý sharalaryn engizý qajettigin boldyrma­ýymyz kerek jáne oǵan múmkindigimiz bar, – dedi Memleket basshysy.

Memleket basshysy sóziniń sońynda negizgi kúsh halyqta ekenin, sondyqtan in­detke qarsy kúreste el bolyp birlese qı­myl­daý óziniń jemisin beretinin atap ótti.

– Qazir álemdegi jaǵdaı kúrdeli. Tipti keıbir aımaqtardaǵy ahýal ýshyǵa tústi. Bul jaǵdaı, árıne bizdi de alańdatady. Barlyǵymyz el ishinde jáne aınalamyzda turaqtylyq bolǵanyn qalaımyz. Sondyqtan álemde bolyp jatqan oqıǵalardan sabaq alýymyz kerek. Eldiń bereke-birligi men amandyǵy bárinen qymbat. Ásirese bul qazirgideı kezeńde óte mańyzdy. Álemdi jaılaǵan pandemııaǵa jáne ekonomıkalyq daǵdarysqa tótep berý úshin memleket barlyq qajetti sharalardy qabyldaýda. Biraq bul jumys búkil el bolyp, jumyla bilsek qana óz nátıjesin beredi.

«Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi» degen dana halqymyz. Bizdiń barlyq je­tis­tikterimiz, eń aldymen, aýyzbirshiliktiń arqasy. Osyny umytpaǵan jón, – dedi Prezıdent Q.Toqaev.

Aıta keteıik, otyrysta Premer-Mınıstr Asqar Mamın, Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı, Nur-Sultan qalasynyń ákimi Altaı Kólginov, Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev, Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov, sondaı-aq Atyraý oblysynyń ákimi Mahambet Dosmuhambetov sóz sóıledi.