Sýretti túsirgen Erlan Omar, EQ
Kitaphana kitaphanashynyń qolynda
Áneýgúni Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov vedomstvonyń apparat jınalysynda mektepterdegi kitaphanalardyń jumysyn jandandyrý máselesin kóterdi.
«Oqý saýattylyǵy boıynsha bizde biraz problema bar. Bul máseleni sheshý úshin balalardy kórkem ádebıet oqýǵa baýlý qajet. Al osy rette mektep kitaphanalarynyń jaǵdaıy, ondaǵy qor, kitaphanashylardyń áleýeti týraly túıtkilder aldymyzdan shyǵady. Sol sebepti osy baǵyt úlken ózgeristerdi talap etip otyr. Búginde elimizdegi oqýshylardyń 70 paıyzy qazaq tilinde bilim alady. Al sol oqýshylarǵa qazaq tilindegi ádebıetter jetkilikti me? Qazaq ádebıetiniń klassıkasymen tolyqtyrǵan kúnniń ózinde álemdik ádebıet jaýharlary qazaq tilinde qoljetimdi me? Mine, biz aldymen osy máseleni sheshýge tıispiz», dedi mınıstr.
Iá, qazir mektep kitaphanalarynyń jaǵdaıy, ondaǵy kitaptardyń qory syn kótermeıdi. Respýblıkalyq «Oqýlyq» ortalyǵynyń dırektory Ǵanı Bektaıulynyń aıtýynsha, 2000 jyldary PISA kórsetkishterinde oqý saýattylyǵy boıynsha sońǵy orynda turǵan Germanııa jappaı mektep kitaphanalarynyń jaǵdaıyna kóńil bólipti. Búginde Germanııada jylyna 4500 balalar ádebıeti shyǵarylady jáne jyl saıyn mektep kitaphanalary balalarǵa arnalǵan kórkem kitaptarmen tolyqtyrylady.
Kitaphanany myń san kitappen tolyqtyrsaq ta kitaphananyń «taǵdyry» kitaphanashynyń qolynda. Stýdent kezimizde oqý ornymyzdaǵy kitaphanamyzdan bólek ortalyq «kitaptar úıin» jaǵalaıtynbyz. Sondaǵy kitaphanashy bir kitaptan soń ekinshisin qyzyqtyra usynǵanda kitaphanada qalaı saǵattap otyrǵanymyzdy, 2 kitap alýǵa baryp, qalaı 5-6 kitap qushaqtap qaıtqanymyzdy baıqamaı qalatynbyz. Keıin kitap oqý ádetke aınaldy. Kórdińiz be, kitaphanashynyń qarapaıym oqýshydan turaqty oqyrman qalyptastyrýǵa deıin yqpaly zor. Alaıda olar áli kúnge deıin ózderiniń qandaı topqa jatatynyn bilmeı, sharq uryp júr. Bul týraly Ǵ.Bektaıuly:
«Mekteptegi kitaphanalardyń jumysyn jandandyrý úshin mamandardyń áleýetin kóterý kerek. Qazirgi tańda mekteptegi kitaphanashynyń aılyǵy 70 myń teńgeniń kóleminde ekeni eshkimge de jasyryn emes. Olardyń áleýmettik mártebesi anyqtalmaǵan. Mektep kitaphanashylary ne pedagog qyzmetkerlerdiń qataryna, ne mádenı qyzmetkerlerdiń qataryna kirmeıdi. Mádenıet salasyndaǵy kitaphanashylardyń jalaqysyna Úkimettiń qaýlysymen ústemeaqy qosyldy. Muǵalimderdiń de aılyǵy jyl saıyn kóterilip keledi. Al mektep kitaphanashylary áleýmettik mártebesiniń anyqtalmaǵany kesirinen qoldaýdyń qaı-qaısynan da qaǵylyp otyr», deıdi.
Júkshi me, kitaphanashy ma?
Mine, máseleniń bári osydan shyǵyp otyr. Bilim salasyna qatysty qandaı da bir saýaldama júrgizsek, bolmasa mınıstrdiń qatysýymen ótken tikeleı efırdegi jınalystardyń bárinde mektep kitaphanashylarynyń suraýly ári kóńilge qaıaý túsiretin pikirlerinen kóz tunady. Sonyń ishinde eń aýyr tıgeni Youtube qoldanýshysy Jámıgúl Baıjigitovanyń: «Qurmetti mınıstr! Men 35 jyldan asa ýaqyt mektep kitaphanashysy bolyp jumys isteımin. Joǵary pedagogıkalyq bilimimmen orta bilimi bar sharýashylyq qyzmetkerlerimen teńdeı 78 myń teńge jalaqy alamyn. Muǵalimderdiń aılyǵy kóterilgende, bizdiki ózgerissiz qaldy. Mektepke oqýlyqtar ákelingende, júk mashınalaryn ózimiz jaldap, aýyr kitaptardy tasımyz. Qazir 58 jastamyn, meniń densaýlyǵym mundaı aýyr jumysty kótere almaıdy. Osy máseleni sheshýdi qatty ótinip suraımyn. Eńbegimizdi baǵalańyz», degen pikiri boldy.
Atyraý memlekettik ýnıversıtetiniń kadr mamany, zańger Aıgúl Muqasheva mektep kitaphanashylarynyń zań boıynsha sharýashylyq qyzmetkerleri qataryna jatqyzylmaýy tıis ekenin aıtady.
«Mekteptegi muǵalimder pedagogıkalyq qyzmetkerler quramyna kiredi, al kitaphanashylar, ádiskerler, t.b. qyzmetkerler oqý-kómekshi qyzmetkerleri bolyp sanalady. Sizder aıtyp otyrǵan sharýashylyq qyzmetkerlerge eden jýýshylar jatady. Dırektor, basshynyń orynbasarlary – ákimshilik-basqarýshy qyzmetkerler. Máselen, ózim eńbek etetin oqý ornynda da kitaphanashylar bar. Olar oqý-kómekshi qyzmetker retinde sharýashylyq qyzmetkerlerinen joǵary jalaqy alady. Negizinen osy tártip mektepterde de saqtalýy tıis», deıdi zańger.
Shynynda da kitaphanashylar ádiskerlerdiń, bolmasa qosymsha bilim berý uıymdary pedagogteriniń qataryna qosylsa, áleýmettik mártebesi de anyqtalyp, eńbek ótili men biliktiligine qaraı jalaqysyna qosymsha ústemeaqy alýyna múmkindik bolar edi.
Pedagog qataryna qosa alasyz ba?
Mektep kitaphanashylarynyń basym bóligi ózderin pedagogıkalyq qyzmetkerler qataryna engizýdi suraıdy. Biraq belsendi muǵalim Aıman Saǵıdýlla: «Kitaphanashy qalaı pedagog qataryna kiredi? Kitaphanashy – kitaphananyń qyzmetkeri. Olar Mádenıet jáne sport mınıstrligine qaraıdy. Al pedagog bala tárbıesimen aınalysady. Ekeýi – eki basqa mamandyq», deıdi. Negizi A.Saǵıdýllanyń sózinde de salmaq bar, kitaphanashyny muǵalimmen teńestirýge bola ma? Iá, álbette kitaphanashylardyń kádimgi muǵalimderdeı pedagogıkalyq oqý oryndarynda 4 jyl oqyp, daıarlanatynyn, joǵary bilimi bolatynyn, sondaı-aq balalardy kitap oqýǵa baýlyp, árdaıym rýhanı kemeldenip otyrýǵa tárbıeleıtinin eskersek, qosymsha bilim beretin mamandar retinde pedagogıkalyq qyzmetkerler qataryna jatqyzýǵa da bolar. О́ıtkeni durys kitaphanashy balany kitap oqýǵa tárbıeleıdi, tanym kókjıegin keńeıtedi. Degenmen bári solaı ma? Osy suraqqa jaýap bererde belsendi muǵalimniń sózi úlken ról oınaıdy.
Desek te kitaphanashylardyń jaýabyna qarasaq, olar mektepte muǵalimdermen birdeı tárbıe jumystaryna aralasady. Qyzylorda qalasyndaǵy E.Áýelbekov atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan №4 oblystyq mektep-ınternatynda kitaphana meńgerýshisi Gúlmıra Qaıyrbekqyzy:
«Meniń kitaphana salasyndaǵy eńbek ótilim – 32 jyl. Kitaphanashylar da mekteptiń tárbıe úderisine óziniń zor úlesin qosyp otyr. Biz de túrli is-shara ótkizip, bala tárbıesine bir kisideı aralasamyz. Men pedagogıkalyq ınstıtýttyń kitaphana mamandyǵyn bitirgenmin. Bilim salasynda tárbıe berýmen aınalysamyz. Sondyqtan bizdiń pedagog-qyzmetkerden esh aıyrmashylyǵymyz joq», deıdi.
Al áriptesiniń bul pikirin Shymkent qalasyndaǵy №131 mekteptiń kitaphana meńgerýshisi Marjan Manýarqyzy:
«Jalpy mektep kitaphanashysy bilim salasynda qyzmet atqaryp júrgen maman bolǵandyqtan, olar árdaıym balamen jumys isteıdi. Muǵalimder ár pánnen aptalyq ótkizgende júginiń bir shetin kóterisemiz. Kitaphana – ónege ordasy. Túrli is-sharalardy uıymdastyrý arqyly balaǵa tálim-tárbıe berýde úlken jumys atqaryp otyrǵan mektep kitaphanashylary qandaı mártebege bolsa da laıyq. Mektep oqýshylaryn túrli is-sharaǵa tartý, kitap oqýǵa degen yntasyn arttyrý maqsatynda tynymsyz eńbek atqaramyz. Biraq eńbegimiz eleýsiz qalady. Kitaphanashy qyzmetine pedagogıkalyq bilimi bar adamdy alady, onda nege bilim salasynda júrgen kitaphanashylarǵa kitaphanashy-pedogog mártebesin bermeske?! Mádenıet jáne sport mınıstrligi de, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi de qajet etpeı, dıplomy bar eden jýýshy etip qoıa salǵandaryna ishimiz ashıdy. Bir jyldan beri shyryldap aıtyp ta, jazyp ta júrmiz», dep tolyqtyra túsedi.
Aıtpaqshy, bul da aýadan alynǵan usynys emes eken. Sebebi Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde kitaphanashylarǵa «pedagog-kitaphanashy» mártebesi berilgen.
Qyzmetine – mindeti
Bárinen de mańyzdy másele – mektep kitaphanashylarynyń fýnksıonaldyq mindetteriniń naqty anyqtalmaǵany. Maqala jazý barysynda eki áleýmettik jelide júrgizilgen saýaldamamyzǵa jaýap bergen kitaphanashylardyń 90 paıyzy júkshi bolyp ketetinine shaǵymdanady.
Mektep kitaphanashylarynyń atqaratyn fýnksııalary naqtylanbaǵannan keıin de kóbine olar mektep basshylarynyń qoljaýlyǵyna aınalyp ketedi. Sonyń bir dálelin «Muǵalim mártebesi» qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Meıirjan Temirbek karıkatýramen kórsetipti. Sýretten «Muǵalim gazet-jýrnaldarǵa jazylmaı qoıǵanda kitaphanashy mektep basshylaryn aıdap salady» degendi oqýǵa bolady. Keıbir muǵalimder kitaphanashylardyń muǵalimderdi tek gazetke jazýmen aınalysatynyn aıtady. Bıýrokratııadan áli arylmaǵan bilim salasynda mundaı olqylyqtyń bar ekeni ras. Degenmen óziniń quqyqtary men mártebesi úshin arnaıy zań shyǵarylǵan muǵalim óz quqyǵyn qorǵaı alsa, jazylý-jazylmaýdy ıakı qandaı basylymdy oqıtynyn ózi sheshedi.
Kitaphanashynyń mártebesin aıqyndap, onyń laıyqty ósýine jaǵdaı jasaýdy kózdesek, qyzmetine qaraı mindetin naqtylaý qajet. Zańdy kúshi bar qujatta mektep kitaphanashylarynyń atqaratyn fýnksııalary anyq kórsetilýi kerek. Sonda ǵana kitaphanashy mindetine jatpaıtyn jumystardan qorǵalady.
P.S. Sonymen, kitaphanashy nege kerek? Kitaphanaǵa. Kitaphana kimge kerek? Oqýshyǵa. Oqýshynyń rýhanı baı, saýatty bolǵany kimge kerek? Bárimizge. Sonyń ishinde aldymen muǵalimge, mektepke, bilim salasynda eńbek etip júrgen barsha janǵa oqýshynyń ozat bolǵany kerek. Mine, sol sebepti kitaphanashy bir mártebeni ıelengeni jón. Biraq máseleniń qashan sheshileri belgisiz. «Estıtin úkimetten» úmit qana bar. Oǵan deıin mektep kitaphanashylary qaı salanyń qyzmetkerine jatatynyn ózderi de bilmeı, aýylynan adasqan baladaı kúı keship júre bermek.
