Teńiz tasymalyna tyń serpin kerek

Elektr qýaty tapshylyǵy retteledi

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine jańartylatyn energııa kózderin paıdalanýdy qoldaý jáne elektr energetıkasy máseleleri bo­ıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynda jańa manevrlik qýattardy salý úshin jaǵdaılar jasaý kózdeledi.

Sondaı-aq tasqyndyq elektr energııa­syn ortalyqtandyrylǵan satyp alý-satý tetigin engizý, jańǵyrmaly energııa kóz­derin qoldaýǵa ótpeli tarıf belgileý men qarjy-esep aıyrysý ortalyǵynyń JEK obektilerinen elektr energııasyn satyp alý merzimin ulǵaıtýdy qarastyrady.

Osyǵan baılanysty, zań jobasynda «Elektr energetıkasy týraly» jáne «Ja­ńartylatyn energııa kózderin paıdalanýdy qoldaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý kózdelgen.

Jumys tobynyń músheleri qujatty talqylaý barysynda «Elektr energetıkasy týraly» zańnyń uǵymdyq apparatyna birqatar tolyqtyrýlar engizdi.

Atalǵan qujatqa baılanysty baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Shavhat О́temisovtyń aıtýynsha, qazirgi tańda elimizde elektr qýatynyń profısıti bar. Bul shamamen 3 myń MVt quraıdy. Áıtse de, manevrlik qýat tapshylyǵy baıqalady. Máselen, táýliktiń keshki ýaqytynda su­ranystyń joǵarylaýyna jáne túngi ýaqyt­tarda tómendeýine baılanysty elektr energııasyn birkelki tu­tynbaý elektr stansalaryna jedel túrde beıim­de­lýdi talap etip otyr.

«Osyǵan baılanysty zań jobasynda generasııanyń manevrlik rejimi bar qýattardy salý úshin tartymdy jaǵ­daı­lar jasaý usynylady. Bul óz múmkin­dik­teriniń esebinen óndiris-tutyný teńgerim­siz­dikterin retteýdi júzege asyrýǵa múm­kindik beredi. Bul rette jobalardy irik­teýdiń aýksıondyq tetigi qoldanylady. Osylaısha Qazaqstannyń elektr energetıkasy júıesiniń syrtqy kózderge táýel­diligi tómendeıdi», dedi Sh.О́temisov.

Depýtattyń aıtýynsha, atalǵan máse­leni retteý maqsatynda Reseıge tólenetin qarajat elimizde qalmaq. Soltústiktegi kórshimizge tólep otyrǵan qarjy kólemi jyl saıyn shamamen 10-12 mlrd teńgeni quraıdy. Budan bólek zań jobasynda jańǵyrmaly energııa kózderin qoldaýǵa «ótpeli tarıfti» belgileý kózdelgen.

«Jańartylatyn energııa kózderiniń elektr energııasy kóleminiń jyl saıyn ulǵaıýyn eskere otyryp, energııa óndirýshi uıymdardyń ózindik damýǵa baǵyttaıtyn qarajat kólemi turaqty tómendep otyr. Bul materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń jaı-kúıine, óndiristik qýattardy jańǵyr­týǵa, dástúrli stansalardyń qarjylyq jaǵdaıyna teris áser etedi. Osyǵan baılanysty, zań jobasynda «jańartylatyn energııa kózderin paıdalanýdy qoldaýǵa arnalǵan ústemeaqy» uǵymy kózdelgen, ol shekti tarıften tys eskeriledi», dedi depýtat.

Sonymen qatar jańǵyrmaly energetıkany damytý úshin qolaıly jaǵdaı­lar jasaý kózdelgen. Bul maqsatta usynyl­ǵan sharalardyń qatarynda jańǵyrma­ly energııa kózderiniń elektr energııasyn satyp alýǵa arnalǵan kelisimsharttyń qol­danylý merzimin 15 jyldan 20 jylǵa deıin ulǵaıtý bar.

«Jańartylatyn energııa kózderiniń elektr energııasyn satyp alýdy júzege asyrý merzimin 5 jylǵa uzartý usynylady. Ol ınvestorǵa aýksıondyq saýda-sat­tyq­ta neǵurlym tómen tarıfterdi usy­nýǵa jaǵdaı jasaıdy. Bul óz kezeginde tuty­ný­shylardyń shyǵyndaryn tómendetýge múmkindik beredi.

Sondaı-aq zań jobasynda jańǵyrma­ly energııa kózderi jobalary aldyndaǵy tólemder boıynsha óz mindettemelerin oryndamaǵan jaǵdaıda, Úkimet tarapynan qarjy-esep aıyrysý ortalyǵyna kómek kórsetý týraly norma usynylǵan.

Budan bólek, qarjy-esep aıyrysý ortalyǵy arqyly tasqyndyq elektr energııasyn ortalyqtandyrylǵan satyp alý-satýdy engizý josparlanyp otyr. Qoldanystaǵy «Elektr energetıkasy týraly» zańǵa sáıkes,  sý elektr stansa­lary tabıǵatty qorǵaý úshin sý jiberý kezeńinde óndiriletin elektr energııasyn ortalyqtandyrylǵan saýda-sattyqta satýǵa mindetti. Bul rette, tasqyndyq elektr energııasynyń baǵalaryn memleket rettemeıtin treıderler satyp alady.

Osyǵan baılanysty, gıdro­elektr­stansalarynyń tasqyndyq elektr energııasyn «KEGOK»  aksıonerlik qoǵamy­na qaraıtyn qarjy – esep ortalyǵyna satý mindetin zańnamalyq túrde bekitý usy­nylady. Ol óz kezeginde osy qymbat emes tasqyndyq elektr energııasyn eldiń barlyq tutynýshylary arasynda bóledi», dedi Sh.О́temisov.

Zań jobasynyń jekelegen normalaryn jetildirý maqsatynda jumys toby generasııanyń manevrlik rejimi bar generasııalaıtyn qondyrǵylardy salý jónindegi jobalardy iske asyrý tetigine; tasqyndyq elektr energııasyn berý kezinde energııa óndirýshi uıymdardy elektr energııasyn berýge arnalǵan kórsetiletin qyz­­­met­­terge aqy tóleýden bosa­týǵa; alda­ǵy jylǵa elektr qýatynyń júkte­meni kóterýge ázirligin qamtamasyz etý boıyn­sha kórsetiletin qyzmetke, baǵany tómen­detýge qýat naryǵynda qalyptasqan qarajatty baǵyttaýǵa qatysty normalardy qabyldady.

Kaspıı porttarynyń áleýeti mol

Sonymen qatar Palata otyrysta «Keme qatynasy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Bul kelisim Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ishki sý joldarymen kemelerdiń júzýi kezinde týyndaıtyn qatynastardy retteý boıynsha biryńǵaı quqyqtyq alań qurýǵa baǵyttalǵan.

Kelisimde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń ishki sý joldarymen kemelerdiń tranzıttik ótýine ońaılatylǵan ruqsat berý tártibin jáne ekijaqty tasymaldar kezinde habarlama jasaý tártibin engizý usynylady.

Budan bólek, kelisimde kemeler úshin porttardyń kórsetiletin qyzmetterine qol jetkizýdiń teń jaǵdaıyn usynýy, kemeler ekıpajy músheleriniń jeke basyn kýálandyratyn qujattardy ózara taný, sondaı-aq keme qujattaryn jáne teńizshilerdiń biliktilik qujattaryn taný kózdelgen.

«Atalǵan kelisim Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaqqa qatysýshy memleketter arasynda jasaldy. Qujat erejelerine saı, taraptardyń ishki sý joldary bo­ıyn­sha kemelerdiń tranzıttik ótýine ruqsat berý tártibin jeńildetý josparlanǵan. Atap aıtqanda, kelisimde tranzıttik ótý­ge arnalǵan ótinimdi qaraý merzimi – 10 kún jáne ruqsatty ýákiletti organdar bere­tin bolyp belgilendi. Kelisimge qatysýshy elderdiń ishinde kemelerdiń tran­zıttik júzýi tek Reseıdiń ishki sý joldarymen júzege asyrylady. Qazirgi kezde tranzıttik ótýge ruqsatty Reseı Fe­derasııasynyń úkimeti beredi. Osy ruq­satty alý 3 aıdan 6 aıǵa deıingi merzim­di qamtıdy», dedi atalǵan másele jónin­de baıandama jasaǵan Indýstrııa jáne ın­fraqurylymdyq damý vıse-mınıstri Berik Qamalıev.

Onyń aıtýynsha, negizinen júkter Qara teńiz porttarynan qazaqstandyq port­tarǵa (Aqtaý, Quryq, Baýtıno, Aty­raý) Volgo-Don kanaly arqyly jetki­ziledi. Osy oraıda, Reseıdiń ishki sý jol­dary arqyly tek qazaqstandyq kompanııalardyń jeńildetilgen tártippen ótý múmkindigi bar. Sol sebepti qazirgi ýaqytta Eýrazııalyq odaqqa múshe emes Ázerbaıjan, Iran, Túrikmenstan sekildi Kaspıı mańy elderi Kaspıı porttarynan Qara teńiz porttaryna júkterdi tasymaldaý úshin qazaqstandyq tasymaldaýshy­lardy tartýǵa daıyn ekenin bildirýde.

«Bizdiń Aqtaý jáne Quryq portta­rynyń Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵ­­dary boıynsha qabilettiligi artady. Ke­lisimdi qabyldaý arqyly Reseı­diń ishki sý joldarymen tranzıttik tasy­mal kólemin 2025 jylǵa qaraı shamamen 250-300 myń tonnaǵa kóbeıtý jospar­lan­ǵan. Kelisimniń kómegimen ekijaqty tasy­mal­dardy habarlama tártibine aýysty­rylmaq. Jyl saıyn 1 sáýirge deıin ýáki­letti organdar ekijaqty tasymaldar­dy júzege asyratyn kemelerdiń tizimderin bekitedi. Qajet bolǵan jaǵdaıda jyl ishinde bul tizimge ózgeris engizý múmkindigi qa­ralǵan», dedi B.Qamalıev.

Bul rette kelisim qabyldanǵannan ke­ıin qazaqstandyq tasymaldaýshylar ózen tasymaldaryn Ertis basseıni sheginde ǵana emes, Ob ózenine deıin júzege asyra­dy. Sondaı-aq Atyraý, Astrahan, Volgo­­grad porttary arasyndaǵy ekijaqty tasy­maldy jańartý máselesi pysyqtal­dy. Osylaısha 2025 jylǵa qaraı ózen ­ta­sy­mal­darynyń kólemin 1,5 mln tonnaǵa deıin jetkizý josparda bar.

Budan keıin Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın sóz alyp, zań jobasyna qatysty óz pikirin bildirdi. Spıkerdiń aı­tý­yn­sha, porttardy jetildirýdi de, keme qa­ty­nasyn damytýdy da qarqyndy júrgizý kerek.

«Sebebi bul eki uǵym qanattas. Port­tar­syz eshqandaı keme qatynasy men tran­zıt týraly aýyz ashpaı-aq qoıýǵa bolady. Kez kelgen kemeniń basty min­deti – júk tasý. Álbette jolaýshylar kemesi basqa másele. Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi munaı tası berýdi qoıyp, konteıner tasymalyn arttyrǵaly otyr. Bul – durys qadam. Sebebi memleket bıligi de qazir óndiristi tolyq dıversıfıkasııalaýǵa kóshti. Jyl saıyn qubyr sany artyp, dıversıfıkasııa júrip jatqandyqtan porttardyń bolashaǵyn oılaý kerek. Alǵashqy porttardyń negizin qalaǵan kezde olardy energııa tasymaldaýshy retinde kórdik. Konteınerden bólek, «qurǵaq júkke» de ótýimiz kerek shyǵar. Máselen, Irannyń soltústiginde bıdaı qabyldaıtyn qanshama oryn salyndy. Ol jaqta bizdiń bıdaıdy kútip otyr. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy ónimderine basa mán bergen abzal», dedi Májilis Tóraǵasy.

N.Nyǵmatýlın ishki ekonomıkalyq jospar jasalyp, qansha ónimdi eksportqa shyǵara alatynymyzdyń naqty jospary bolýy tıis ekenin jetkizdi.  Iаǵnı naqty baǵyttary aıqyndalýy kerek.

Sondaı-aq jalpy otyrysta Palata­nyń beıindi komıtetteri «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq ak­ti­lerine zııatkerlik menshik salasyndaǵy zańna­many jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne Qazaqstan men Qyrǵyz Respýblıkasy arasyndaǵy kóshi-qon sa­lasyndaǵy yntymaqtastyq týraly keli­simdi ratıfıkasııalaý týraly zań jobala­ryn jumysqa aldy.

Zeınetke shyǵý jasyn ózgertýdi usyndy

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. «Halyq kommýnısteri» fraksııasynyń depýtattary Qazaqstanda erler men áıelderdiń zeınet jasyn 60-qa deıin tómendetýdi usyndy.

«Qazaqstan halqy úlkenge qurmet kórsete biletin jurt. Covid-19 vırýsy­nyń ekinshi tolqyny keletini bolja­nyp jat­qan ýaqytta, ásirese egde jas­taǵy kisi­lerdi saqtaýymyz kerek dep esep­teı­­miz. Olardyń oqshaýlanýyna jaıly jaǵ­daı jasalyp, máselelerin retteı bi­lýimiz kerek. Osyǵan baılanys­ty «Ha­lyq kommýnısteri» fraksııasy azamat­tarymyzdyń zeınetke shyǵý jasyn qaı­ta qaraýdy usynady. 2013 jyly áıel­der­diń zeınet jasyn uzartý boıynsha zeı­netaqylyq reformaǵa qarsy shyqqan edik. Respýblıkanyń túkpir-túkpirindegi aza­mattarymyzdyń únine qulaq asa otyryp, áıelder men er adamdardyń zeınet jasyn 60-qa deıin tómendetýdi usynamyz», dedi Premer-Mınıstrge joldanǵan depý­tattyq saýaldy oqyǵan Aıqyn Qońyrov.

Májilis depýtaty Amanjan Jamalov Úkimet basshysy Asqar Mamınnen Shym­kent­tegi áýejaıdyń tenderge túsý zańdy­lyǵyn tekserýdi talap etti. Depýtattyń sózine sensek, qazirgi ýaqytta Shymkent qalasynyń jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy «Shymkent áýejaıy» AQ-ny satyp alý quqyǵymen senimgerlik basqarýǵa berý úshin tender jarııalaǵan. Senimgerlik basqarý merzimi – 10 jyl. Al tenderge ótinimder tek 3 aptanyń ishinde – 2020 jyldyń 18 qyrkúıegi men 8 qazany aralyǵynda qabyldanady.

«Mundaı qaýyrt merzim kóptegen strategııalyq ınvestorlardy básekeden ysyryp tur. Máselen, Air Astana kompanııasy qysqa merzim jetkiliksiz ekenin jarııalady. Bireý úshin bul tenderdi shuǵyl ári tynysh ótkizý tıimdi me dep qalasyń. Tańǵalatyn taǵy bir jaıt, konkýrsqa tipti jeke adamdar men jeke kásipkerler de qatysa alady eken. Bir adam tutas áýejaıdy qalaı basqara alady? Bul qala áýejaıynyń bolashaǵyna kúmán keltiredi. Sarapshylardyń pikirinshe, mundaı nysan úshin bastapqy baǵa retinde belgilengen 5,2 mlrd teńge óte az», dedi depýtat.

Nur Otan partııasynyń bir top depýtaty Stalıngrad shaıqasynda jeńiske jetýge erekshe úles qosqan eki aýdanǵa «Ás­kerı dańq aýdandary» mártebesin berýdi surap, Úkimet basshysynyń orynbasary Eraly Toǵjanovqa saýal joldady

«Bıyl Jeńiske 75 jyl toldy. Batys Qazaqstan oblysynyń Bókeı ordasy men Jánibek aýdan­dary turǵyndary­nyń júregine soǵys jara qaldyrǵan. Stalıngrad soǵysy úshin maıdannyń ja­­nyn­daǵy shepte turǵan olar talaı ret bom­banyń astynda qalǵan. Edildiń jaǵa­laýyna jaqyn ornalasýy – Jánibek pen Orda aýdanynyń aýyl­daryn da áskerı áreketter qaıshy­lasqan aýmaqtarǵa aınaldyryp jiberdi. Tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty P.R.Býkatkınniń málimetteri boıynsha fashıstik avıasııanyń bomba­laýynyń aýqymy mynadaı: 1942 jyldyń qazan jáne qarasha aılarynda ǵana fashıstik nemis avıasııasy Saıhın jáne Shýngaı stansalarynyń tóbesinde 22 toptyq jáne 12 ret jalǵyz ushyp, oǵan jaýdyń 138 avıasııasy qatysqan. Mundaı ushý jaǵ­daılary únemi ótkizilip turatyn. Jer­gilikti turǵyndarmen qatar Stalın­gradtan evakýasııalanǵan adamdardy qosqanda myńdaǵan adam qaza tapty. Buǵan aýyldaǵy Jánibek jáne Saıhın aýyl­daryndaǵy beıitter men qaza tapqan­dardyń eskertkishteri dálel», dedi saýaldy oqyǵan Sh.О́temisov.

Túrkistan oblysyn gazben tolyqtaı qamtý qajet

Parlament Májilisiniń depýtaty Berik Dúısenbınov Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov pen Energetıka mınıstri Nurlan Noǵaevqa saýal joldady.

«Búgin as-sýyn aǵash jaǵyp ázirlep, úıin kómirmen jylytyp otyrǵandar bar. О́tken aptada «Aq jol» fraksııasy depýtattarynyń Túrkistan oblysynyń turǵyndarymen kezdesýi barysynda bul máseleniń áli de tolyǵymen sheshimi tabylmaı otyrǵanynan habardar boldyq. Aýyl azamattary gazben qamtý máselesin taǵy da kóterip, ákimderdiń ásem esepteriniń shyndyqtan alys ekenin jarysa aıtyp, janaıqaıyn jetkizdi. Rýhanı astanamyz – Túrkistan qalasy búginde ózgerip, qala kelbeti oblys ortalyǵynyń már­tebe­sine laıyq, gúldenip kele jatqan­dyǵyn kórip otyrmyz. Degenmen, qazaq­tyń qara shańyraǵy – ońtústik aımaq, ınfra­qu­rylymdyq damý, sapaly ómir súrý turǵysynan tek Túrkistan qalasymen ǵana shektelip qalmaýy kerek dep esepteımiz», dedi B.Dúısenbınov.

Májilis depýtaty Nurlan Álimjan eń­bek jolyn jumysshy retinde bastaǵan qoǵam qaıratkerlerin dáripteýge shaqy­ryp, Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aı­ma­­ǵambetovke depýtattyq saýal joldady.

«BAQ-ta eńbek jolyn jumysshy ma­man­dy­ǵynan bastaǵan qoǵam qaıratker­leri, bel­gili azamattardy dáripteýdi qol­ǵa alyp, osy mamandyqtardy yntalan­dy­ra­tyn qaǵaz nusqada jáne elektron­dy for­­matta arnaıy jýrnal, gazetti bir júıe­ge qoıý kerek. Halyqaralyq stan­dart­qa saı baǵdarlama ázirlep, kolledj­der­­diń materıaldyq-tehnıkalyq baza­­syn jańart­qan durys. Kolledjdi úzdik bitir­gen stýdenttiń ýnıversıtetke emtıhan­syz qabyldanyp, grant arqyly bilim alý múmkindigin qarastyrý kerek», dedi depýtat.

Jeke balabaqshalar men memlekettik balabaqshalar pedagogteri arasynda áleý­mettik teńsizdikke nege jol berilip otyr? Osy máseleni kótergen Parlament Má­ji­li­­siniń depýtaty Fahrıddın Qarataev Úki­met basshysyna depýtattyq saýal joldady.

«Memlekettiń qoldaýy arqyly respýblıka boıynsha 2012 jyldan bas­tap kóptegen kásipker jekemenshik bala­baq­shalar ashýǵa bet burǵan bolatyn. О́z jumysyn bastaý úshin bankterden mıl­lıondaǵan teńge nesıe alyp, ǵımarattardy jalǵa alyp, óz jumysyn bastap, balabaqshaǵa jyldar boıy bara almaı, kezegin kútip júrgen myńdaǵan sábıdiń, ata-analardyń áleýmettik problemalaryn sheship, balalardyń mektepke deıingi tárbıemen qamtylýyn joǵary deńgeıge kóterýge qol jetkizdi. Alaıda sol ıgi isti qolǵa alǵan kásipkerler qazir Úkimetten qoldaý taba almaı, kóptegen balabaqshanyń jabylyp qalý qaýpi tónip tur», dedi depýtat.

F.Qarataevtyń pedagogterdiń aılyq jalaqysy bıyl 25 paıyzǵa kóterilgenin, Prezıdenttiń bıylǵy Joldaýynda kelesi jyly pedagogterdiń jalaqysyn taǵy da 25 paıyzǵa kóterýdi tapsyrǵanyn eske saldy.

Bul másele aldaǵy ýaqytta sheshi­min tappasa respýblıka boıynsha kóp­tegen balabaqsha jabylyp, ata-ana­lardyń áleýmettik máselesi sheshil­meı qalatyny anyq. Sondyqtan da barlyq oblys boıynsha jan basyna qarjylandyrý mólsherin sáıkestendirý qajet dep esepteımiz», dedi F.Qarataev.