«Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ Almaty qalalyq fılıaly dırektory Tileýhan Ábildaevtyń aıtýynsha, emhana aýystyratyndar jyl ótken saıyn azaıyp keledi. Iаǵnı turǵyndardyń basym bóligi turǵylyqty jerindegi emdeý mekemesiniń qyzmetine júginýdi jón sanaıdy. Muny sońǵy jyldary jurtshylyqpen, medısına uıymdarymen júrgizilgen jan-jaqty aqparattyq-túsindirý jumystarynyń nátıjesi deýge bolady.
Taǵy bir aıta ketetin másele, emhanaǵa tirkeý kezinde saqtandyrý mártebesi bolýy shart emes. Pasıentter kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek paketindegi qyzmetterdi saqtandyrylsa da, saqtandyrylmasa da paıdalana alady. Atap aıtqanda, jedel járdem, shuǵyl kómek, áleýmettik mańyzy bar aýrýlardy emdeý, emhanadaǵy bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek, dári-dármekpen qamtý, pallıatıvtik kómek, stasıonarlyq jáne stasıonardy almastyratyn kómek, konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq qyzmetter burynǵysha tegin kórsetiledi. Bylaısha aıtqanda, shuǵyl kómek elimizdiń barlyq azamattarynyń bárine birdeı kórsetilýi tıis. Bul úshin saqtandyrylǵan bolý shart emes.
1 600 adam emhana aýystyrdy
Statıstıkaǵa súıensek, jyl saıyn shamamen 300 myńnan astam azamat osy naýqanda emhana tańdaý quqyǵyn paıdalandy.
Jalpy, emhanaǵa tirkeý ótken jyldan bastap e-Gov elektrondy úkimet portaly arqyly júrgizilip keledi. Tirkelý úshin elektrondy sıfrlyq qoltańba qajet. Bir sózben aıtsaq, tirkeý prosesi avtomattandyryldy. Bul emhanaǵa «syrttaı» tirkeý syndy faktilerdi boldyrmaýǵa kómektesedi. Sońǵy jyldary tirkeýge qatysty osyndaı shaǵymdardyń kúrt
azaıýy sózimizge dálel bola alady. Aralyq statıstıkaǵa súıensek, búginge deıin Almaty qalasynda 1 600 adam emhana tańdaý quqyǵyn paıdalanǵan.
Qandaı qaǵıda ustanǵan jón?
Eń aldymen, tirkeletin emhana úıge jaqyn mańda bolǵany durys. Sebebi qaı-qaısymyz da aýyra qalsaq birden emhanaǵa baramyz. Ásirese, úıdegi jaqyndarymyz syrqattanǵan jaǵdaıda dárigerlerdiń jedel kómek kórsetýine qolaıly. Ekinshiden, otbasylyq prınsıpti umytpaǵan jón. Iаǵnı ata-ana da, balalary da bir emhanaǵa tirkelgeni jón. Onyń ústine, jedel járdem salasyndaǵy sońǵy reforma boıynsha qazir 4-sanatqa jatqyzylatyn shaqyrtýlarǵa jedel járdem qyzmeti emes, jergilikti emhana dárigerleri barady.
Elektrondy úkimet qyzmetin paıdalanýǵa múmkindigi bola bermeıtin, ony paıdalaný bilmeıtin azamattar da barshylyq. Olardyń burynǵysha emhananyń tirkeý bólimi arqyly tirkelýine múmkindik berilgen. Mysaly, zeınetkerler men múgedekter, stýdentter, balalardyń zańdy ókilderi men balalyq shaqtan múgedek turǵyndardyń qamqorshylary, shetelde týǵan balalar, túrmede jazasyn ótep jatqandar (sol jerdegi emdeý mekemesine tirkele alady), áskerı boryshyn ótep jatqandar, bóbekter, balalar men qarttar úıleriniń turǵyndary, resmı senimhat arqyly tirkeletinder.
Megapolıste 73 emhana qyzmet kórsetedi
Búgingi tańda Almaty qalasynda kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek paketi men medısınalyq saqtandyrý paketi sheńberinde 73 emhana qyzmet kórsetedi. Onyń jartysyna jýyǵy – jekemenshik. Iаǵnı tirkeý naýqany barysynda memlekettik qana emes, jekemenshik emdeý uıymdaryna da tirkelýge bolady. Tek tańdap alynǵan klınıka Medısınalyq saqtandyrý qorynyń bazasyna engen bolýy shart.
Jalpy, ár emhanada arnaıy mamandar bar, olar pasıentterdiń elektrondy úkimet portaly arqyly tirkelýine kómektesedi.
Bir eskeretin másele, bıylǵy basqa emhanaǵa tirkelgen turǵyndar tańdaǵan emhana qyzmetin 2021 jyldyń 1 qańtarynan bastap paıdalana alady. Iаǵnı jyldyń sońyna deıin burynǵy emhanaǵa qaralady.
Qandaı jaǵdaıda tirkeýden bas tartýy múmkin?
Máselen, pasıent jibergen qujattardaǵy málimetterde qate bolsa, pasıenttiń mekenjaıy tańdap alynǵan emdeý mekemesi ornalasqan birlik aýmaǵynan alys bolsa, emhana bul jaǵdaıda tirkeýden bas tartýy múmkin.
Sondaı-aq bir dárigerge tirkelgen adam sany 1700 adamnan, ýchaskelik terapevke tirkelgender sany 2200-den, ýchaskelik pedıatrǵa tirkelgen 6 jasqa deıingi balalar sany 500-den, 14 jasqa deıingi bala sany 1400-den asyp ketse, balanyń nemese joǵaryda kórsetilgen tulǵalardyń zańdy ókili ekenin rastaıtyn qujat bolmaýy syndy jaǵdaılar tirkeýden bas tartýǵa negiz bolýy múmkin.
Sońǵy kezde áleýmettik jelilerde jıi talqylanyp júrgen statýs máselesi áli de ózektiligin joıǵan joq.
– О́zderińiz bilesizder, mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesi 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap tolyqqandy iske qosyldy. Biraq qańtar aıynan bastap úsh aıǵa jeńildik merzimi jarııalanyp, keıin karantınge baılanysty taǵy da úsh aıǵa uzartyldy. Osy ýaqyt aralyǵynda medısınalyq qyzmet Qazaqstannyń barlyq azamattaryna, saqtandyrylsa da, saqtandyrylmasa da kórsetildi. Bir jaǵynan, bul koronavırýs ınfeksııasynyń órshýine baılanysty jarııalanǵan tótenshe jaǵdaı kezinde halyqqa kórsetilgen qoldaý bolsa, ekinshi jaǵynan jalpaq jurtshylyq jańa júıeniń artyqshylyqtaryn sezinýi úshin qabyldanǵan sheshim bolatyn. О́kinishke qaraı, kópshilik muny jarna tóleý mindetinen bosatý dep qabyldady. Saldarynan kópshilik saqtandyrý paketine enetin qyzmetterdi paıdalana almady, – deıdi «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ Almaty qalalyq fılıalynyń dırektory T.Ábildaev.
Qazirgi tańda Qazaqstan boıynsha 3 mln adam saqtandyrylmaǵan. Almatyda júıege enbegender sany 300 myńnan asady. Kóbi – jarnany turaqty tólemegendikten statýstan aıyrylyp qalǵan biryńǵaı jıyntyq tólem tóleýshiler, ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattar, jeke kásipkerler.
Saqtandyrylmaǵandardyń biraz bóligi – tótenshe jaǵdaı kezinde tabystan aıyrylyp, jarna tóleı almaǵan turǵyndar. Soǵan baılanysty qor Úkimetke tabys kózinen aıyrylǵan azamattardyń statýsyn qalpyna keltirý jóninde birqatar usynys jasaǵan bolatyn. Nátıjesinde 740 myńǵa jýyq adamnyń statýsy qaıtaryldy. Osylaısha, pandemııa kezinde tabysynan aıyrylǵandar MÁMS paketindegi qyzmetterdi paıdalanýǵa múmkindik aldy.
Elimizde birqatar shaǵyn jáne orta bıznestiń 29 sanaty 1 sáýirden 1 qazanǵa deıin, iri bıznestiń 10 sanaty 1 shildege deıin salyqtan bosatylǵan bolatyn. Sondaı-aq Prezıdenttiń 1 qyrkúıektegi Joldaýy negizinde ekonomıkanyń pandemııadan zardap shekken salalarynda jumys isteıtin shaǵyn jáne orta bıznes nysandaryn tólemderden jyl sońyna deıin bosatý týraly sheshim qabyldandy (Prezıdenttiń 2020 jyly 14 qyrkúıektegi №413 Jarlyǵy).
Jeńildikti paıdalaný úshin jumys berýshiler qaramaǵyndaǵy qyzmetkerleri týraly málimetti qordyń saıtyna ornalastyrýy tıis. Tizim aıyna bir ret jańartylady.
Shuǵyl kómek bárine birdeı kórsetilýi tıis
Qazir elimizde medısınalyq kómek eki paket boıynsha kórsetiledi. Biri – saqtandyrý paketi, ekinshisi – kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek paketi. Iаǵnı jedel járdem, shuǵyl kómek, áleýmettik mańyzy bar aýrýlardy emdeý, emhanadaǵy bastapqy sanıtarlyq-medısınalyq kómek, dári-dármekpen qamtý, pallıatıvtik kómek, stasıonarlyq jáne stasıonardy almastyratyn kómek, konsýltatıvtik-dıagnostıkalyq qyzmetter burynǵysha tegin kórsetiledi. Bylaısha aıtqanda, shuǵyl kómek elimizdiń barlyq azamattarynyń bárine birdeı kórsetilýi tıis. Bul úshin saqtandyrylǵan bolýy shart emes. Mysaly, sozylmaly syrqatqa shaldyqqandar, áleýmettik mańyzy bar syrqatyna baılanysty tirkeýde turǵan jáne dınamıkalyq baqylaýǵa alynǵan pasıentterge medısınalyq kómek osy kepildendirilgen kómek paketi sheńberinde kórsetilýi tıis. Sońǵy kezde atalǵan syrqattarmen aýyratyn pasıentterge kómek kórsetýden bas tartý faktileri kóbeıip ketkeni ras. Ondaı jaǵdaıda qordyń Qoldau 24/7 mobıldi qosymshasy men 1406 shuǵyl jelisi arqyly shaǵymdanýǵa bolady.
Almaty jarna tóleýde kósh bastap tur
Medısınalyq saqtandyrý júıesi engizilgen 2017 jyldyń 1 shildesi men 2020 jyldyń 1 qazany aralyǵynda qorǵa 423,1 mlrd teńgege jýyq qarjy jınaqtaldy.
Jarna kólemi jaǵynan Almaty qalasy kósh bastap tur. Iаǵnı jınaqtalǵan somanyń besten bir bóligi burynǵysha, ońtústik astananyń enshisinde. Jalpy, 2017 jyldyń shildesinen búginge deıingi aralyqta Almaty qalasynan qorǵa 81,3 mlrd teńgeden astam jarna aýdaryldy. Onyń 68 mlrd teńgesi – jumys berýshilerdiń qaramaǵyndaǵy jumyskerler úshin jasaǵan aýdarymdary bolsa, qalǵan 13,3 mlrd teńge – jeke kásipkerler men azamattyq-quqyqtyq kelisimshart boıynsha eńbek etetinderge tıesili. Sondaı-aq 2019 jyldyń basynan beri ózin-ózi jumyspen qamtyǵan 193 myń almatylyq 312,6 mln teńge kóleminde biryńǵaı jıyntyq tólegen.
ALMATY
