«Iýbıleınyı» shaǵyn aýdanynda boı kótergen 80 páterli №47 úı byltyr jeltoqsan aıynyń on birinde «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha el ıgiligine tabys etilgen. Munda qonystanǵandardyń deni turmysy tómen kópbalaly otbasylar, jalǵyzbasty analar men múmkindigi shekteýli jandar. Táýelsizdik kúni qarsańynda jańa úıdiń aýlasynda ótken merekelik jıynda páter kiltterine ıe bolyp, baspana baqytyn sezingen qalyń jurttyń qýanyshy uzaqqa sozylmady. Jańa úıge kóship kelisimen ár páterdegi jylý jelilerinen sý aǵyp, ony jóndeý úshin qosymsha qarjy shyǵarýǵa týra keldi.
«Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha osy úıden baspana alamyn dep basyna áýre taýyp alǵan turǵynnyń biri – Gúljanat Ámir. Qarapaıym kitaphanashy 3 jyl boıy «Turǵyn úı qurylys jınaq bankine» bir bólmeli páter qunynyń 20 paıyzyn bastapqy jarna etip jınap, 15 jyl merzimge alǵan ıpotekalyq nesıesine aıyna 35 myń teńge tólep otyr.
– Bir qystap shyqtyq. Úı birte-birte otyryp barady. Páterlerdiń terezeleri synyp jatyr. Ony bútindeýden merdiger de, tutynýshylar kooperatıvi de bas tartyp otyr. Biraz páter ıeleri óz qaltasynan qarjy shyǵaryp, terezelerin aýystyryp aldy. Birazy múddeli mekemelerden áli kúnge deıin jaýap kútip otyr. Keıbir páterlerdiń qabyrǵasy jarylyp jatyr. Úı irgesi otyra bastaǵan soń ba, ishki bólmelerdiń esikteri qısaıyp, durys jabylmaı qaldy. Úıdiń shatyry da qalt-qult etip ázer tur. О́tkende 3 kún boıy soqqan qatty boran aýa ótkizgish murjalar men shatyrdyń keıbir jerlerin ushyryp áketti. Jaz shyǵa meniń balkonymnyń terezesi jabylmaı qaldy. Sosyn merdigerge qońyraý shalyp edim, olar PIK-ke aıt dedi, tutynýshylar kooperatıvindegiler merdiger jasap berýi kerek dedi. Qysqasy, tıisti mekemeler bir-birine siltep, silemdi qatyrdy. Esikti ashyp qoıyp otyra berýge bolmaıdy, kún sýytyp ketken soń amalsyz óz aqshama jóndetýge týra keldi, – dedi G.Ámir.
Bul úıdiń turǵyndaryn bastaryna túsken ortaq aýyrtpalyq týystastyryp, jaqyndastyryp jibergen sııaqty. Bir úıdiń balalaryndaı biriniń baýyryna biri kirip jany ashyp jaqyn tartyp turady eken. Bári qazaqtyń qarakózderi. Aıqaıy, ashý-yzasy joq. Júzderinen aldanǵan balanyń renishi men momyn sharasyzdyq qana baıqalady. Osy ýaqytqa deıin «Qaldaryń qalaı?» dep eshbir jan kelip kórmese kerek, bizdi bir máselelerin sol sátte-aq sheship tastaıtyndaı anda bir, mynda bir súıreleıdi. Keteýi ketken úı ǵımaratynyń jarylyp yrsııa bastaǵan irgetasyn, shirigen qaraǵaıdyń qabyǵyndaı kúldirep asty ajyraı bastaǵan qabyrǵa qaptamalaryn, sý ótip, syz tartqan sarjolaq tóbeler men sylaǵy ketip, syzyq túsken qabyrǵalardy, ár jerine sý jınalyp, ıistene bastaǵan jertóleni kórsetip álek.
– Búkil máselemizdi aıtýdaı-aq aıtyp jatyrmyz. Biraq quzyrly oryndardyń qulaǵyna jetkenimen, eshteme istelinbeıdi. Bul úıde 80 páter bar. 30-dan astam páter ıeleriniń aryz-shaǵymyn tirkep, osy úıdi turǵyzǵan «Syl» JShS-ne aparyp berdim. Merdiger jóndep jatyrmyz dep meni aldaıdy. Turǵyndardan surasam, eshkim kelgen joq dep olar ıyqtaryn kóteredi. Áý basta tereze synsa, esik qısaısa jasap berip júrgen. Jarty jyl ótken soń, kepildik merzimi aıaqtaldy dep bárinen úzildi-kesildi bas tartyp, endi óz aqshalaryńa jasatyp alyńdar dep otyr, – deıdi turǵyndar saılaǵan osy úıdiń belsendisi Qamajaı Qasenova.
Turǵyndardyń aıtýynsha, bul úıdegi ár páterge kirip turǵan jylý qubyrlary beton edenniń astyna tóselgen. Jylý maýsymy bastalysymen qubyrlar jarylyp, keıbir páterler sýdyń astynda qalǵan. Jabyq qubyrdyń qaı jeri jarylǵanyn tap basyp tabý qıyn. Osylaısha páterdiń ishin yzǵar alyp, jaǵymsyz ıis jaılap alady.
– Byltyr kórshimizdiń jylý qubyry jarylyp, qabyrǵa buryshtaryna jaryq túsip, páterdiń tóbesine ylǵal ótip sap-sary daq paıda boldy. Ony jóndeýge basy artyq aqsha bolmady. Bul úıdi jalǵyz basty ana retinde áleýmettik baǵdarlama boıynsha alyp otyrmyn. Úsh balam bar. Merdigerge bir apta boıy qońyraý shalyp, qabyrǵa men tóbeni jóndep berýlerin suradym. Olar tek ýáde bergeni bolmasa, áli kúnge deıin kelgen joq. Jarylǵan jylý qubyry – №56 páterde. Ol páterdiń turǵyndary eden astyna tóselgen qubyrdyń qaı jerden jarylǵanyn anyqtaı almaǵandyqtan áli kúnge deıin óz baspanasyna qonystana almaı otyr, – dedi №57 páterde turatyn jalǵyz basty ana.
Páter ıeleriniń shaǵymyna merdiger kompanııa «Bul 4-sanattaǵy arzan úı. Senderge budan artyq ne kerek?», dep shamdanatyn kórinedi. «Biz úıdi tegin alǵan joqpyz. Qanshama jyl bala-shaǵamyzdyń tamaǵynan jyryp júrip mıllıondap qarjy jınadyq. Áli 15 jyl boıy tóleıtin nesıemiz bar. Kirgenimizge bir jyl tolǵan joq, shetinen setinep sógilip jatqan úıdiń sıqy mynaý», deıdi sharasyz turǵyndar. Qamajaı Qasenova úıdiń kem-ketigin túgeldeı sýretke túsirip, jınastyryp qoıypty. Shamasy baıaǵynyń qalyń bir fotoalbomyndaı bolady. Bul úıdegi barlyq elektr kózi ilinip-salynyp ázer tur. Páter ıeleriniń sózinshe, mundaǵy rezetkelerdi elektrık-mamandar emes, qurylys kompanııasynda tájirıbeden ótip júrgen kolledj stýdentteri salǵan.
Úı aýlasyndaǵy jaryq baǵanalary da jumys istemeıdi. Sebebin ańdap qarap kórip edik, baǵana basyna qondyrylǵan domalaq shamdarǵa elektr toǵy múlde tartylmapty. Jaı syrt kózdi aldaý úshin qoıa salǵan nárse.
Turǵyndardyń basyn qatyrǵan taǵy bir másele – bul úıdiń dárethana, vannasynan shyǵatyn káriz júıesi durys istemeıdi. О́ıtkeni úıdi turǵyzǵan qurylysshylar syrtqa shyqqan kanalızasııa qubyrlary quıylatyn esik aldyndaǵy 4-5 qudyqty qurylys qoqystarymen toltyryp tastaǵan. Sonyń kesirinen káriz qubyry júrmeı, kóktemde úıdiń aınalasyn jaǵymsyz ıis alyp ketedi eken.
– Bıyl qysqy aıazdarda úlken dáret, kishi dáret júrmeı qubyr tolyp qaldy. О́ıtkeni qurylysshylar ózderiniń qoqystaryn laqtyryp, toltyryp tastaǵan. Qysta bul qudyqtardyń ishi qatyp qalady, sodan sýǵa tolyp, úıdiń aldyna jaıylyp, búkil aýla jyp-jyltyr muzǵa aınalyp sasyp ketedi. Byltyr qystadyq, ol qysymyz solaı boldy. Bul jerde balalar oınaıdy. Qaı qudyqty ashsań da, tolyp tur. Merdiger kompanııa muny da tazalap berýden bas tartyp otyr. Aıtatyny sol, baıaǵy «óz aqshalaryńa tazartyp alyńdar» deıdi. Bıyl tazalanbaı qalsa, qysta aýlamyz taǵy da dárethanadan bólingen suıyqtan jasalǵan muz aıdynyna aınalady, – deıdi Qanat esimdi turǵyn.
Merdiger kompanııa «Syl» seriktestiginiń ókili Aleksandr degen kisiniń telefon nómirin taýyp habarlasyp, máseleniń mán-jaıyn suradyq. Tegin ataýdan bas tartqan Aleksandr birden «Syrttaǵy káriz qudyqtaryn tazalaý bizdiń mindetimiz emes. Ol basqa seriktestikke qaraıdy», dedi. Merdiger kompanııa ókiliniń aıtýynsha, olar turǵyzǵan kez kelgen turǵyn úı bir-eki jyl ishinde azdap otyratyn kórinedi. Al úıdiń irgetasy qalanǵan soń, onyń ábden otyrǵanyn kútý jobada qarastyrylmaǵan. Sondyqtan qurylysty belgilengen ýaqyttyń ishinde támamdap, ýaqytynda tapsyrýy tıis.
– Bul úı bizdiń moınymyzǵa ábden minip aldy. Sál birdemesi búlinse, bizge jetip keledi. О́zderiniń tutynýshylar kooperatıvi ne qarap otyr? Ne elektrıgi, ne santehnıgi joq. Bárin biz jasap berýimiz kerek pe? Bizdiń qurylysshylar búgin ǵana №21 páterge jóndeý jumystaryn júrgizip keldi. О́tkende №78 páterdi jóndedik. Al synǵan terezelerdi aldaǵy ýaqytta aýystyryp beremiz. Qazir ótinimderdi qabyldap jatyrmyz. Úıiniń ishinde jel soǵyp jatqan joq shyǵar. Olar bárin birden jasap beredi dep oılaıdy, – dedi.
Sálden soń Aleksandrdyń ózi qaıta telefon shalyp, qaı gazetten habarlasyp turǵanymdy surady. Odan keıin: «Aldaǵy aptada taǵy bir habarlas. Ne bitirgenimizdi aıtamyz. Aıtpaqshy, jel ushyryp ketken shatyrdaǵy aýa murjalaryna tapsyrys berip qoıdyq», dedi. Úı bútindelgenshe jaǵdaıdy baqylap otyratynymyzdy biz de aıttyq.
№47 úıdiń turǵyndar saılaǵan úı basqarýshysy Qamajaı Qasenovanyń aıtýynsha, «Syl» seriktestigine senýge bolmaıdy.
– Olar ýáde berip, máseleni sozbaqqa salyp úırengen. 4 áıel kelip, №78 páterdi jóndep ketkeni ras. Biraq bizde úı ǵımaratynyń shógýinen zııan shekken 30-dan astam páter bar. Qansha úıdiń terezesi syndy. «Syl» solardyń bir de bireýiniń terezesin bútindep nemese aýystyryp salyp bergen joq. Júrgizip jatqan jumystary óte baıaý. Áıteýir jóndep jatqan túr kórsetip otyrǵany bolmasa, mandytyp eshteme istegen joq. Alda qys kele jatyr. Merdigerdiń oıy – óstip kún ótkizip, ýaqyt utyp, kepildik merzimi aıaqtalǵan soń, jaýapkershilikten qutylyp ketpek, – deıdi úı basqarýshysy.
Aıtpaqshy, jańa shaǵyn aýdannyń shetinde, ortalyq kósheden shalǵaılaý turǵan №47 turǵyn úıdiń mańynda áp-ádemi aıaldama bar. Biraq avtobýs joq. Bul úıdiń balalary qalanyń ár túpkirindegi mektepterde oqyp júr. Qazir kezekshi synyptarda bilim alyp jatqan balalar mektepke barý úshin eki jarymdaı shaqyrym qashyqtyqta turǵan ortalyq kóshedegi aıaldamaǵa deıin jaıaý barýǵa májbúr.
Bet qattalyp jatqanda: Keshe daýly úıdiń turǵyndary qońyraý shalyp, merdiger kompanııanyń jóndeý jumystaryn jedel bastap ketkenin habarlady. «Merdigerler synǵan terezelerdi aýystyryp jatyr. Basynda «aqsha joq, kezekke turyńdar» dep edi. Endi terezeni ólshep alyp ketip, eki saǵattyń ishinde aýystyryp berýde. Qýanǵan kórshilerim ortaq chatqa jazyp, ujymdaryńyzǵa alǵys aıtyp jatyr. Endi úıdiń tóbesi men shatyryn bútindep berse jaqsy bolar edi. Áıteýir qozǵalys bastaldy», dedi turǵyndardyń qýanyshyn jetkizgen G.Ámir.
Qostanaı oblysy
